Thursday, May 23, 2019

මුස්ලිම් සංස්කෘතියේ එන පදවි නාම​



කලීෆා (ඉංග්‍රීසි - කේලිෆ්)


කලීෆා කියන අරාබි වචනයේ තේරුම "අනුප්‍රාප්තිකයා". මුහම්මද් තුමා විසින් ගොඩ නංවපු ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයේ නායකත්වයට එතුමාගෙන් පසුව පත් වුනු අනුප්‍රාප්තිකයන්ව හැඳින්වුනේ මේ නමින්. කලීෆා වරයා සියළුම මුස්ලිම් වරුන් ගේ නායකයා බවට පොදු එකඟතාවයක් තියෙනවා.


ඉමාම්


ෂියා ඉස්ලාමයේ ඉමාම් කියල හඳුන්වන්නේ මුස්ලිම් ප්‍රජාවේ නායකයා. ඔහු අනිවාර්‍යයෙන්ම මුහම්මද් තුමාගේ දියණිය වන ෆාතිමා ගේ පරම්පරාවෙන් පැවත එන අයෙක් විය යුතුයි. පළමු ඉමාම් වරයා වුනේ ෆාතිමා ගේ සැමියා වුනු අලී. අලීගෙන් පසුව ඉමාම් වෙන්නේ ඔහුගේ සහ ෆාතිමා ගේ පුත් හසන්. ඉන් පසුව ඔවුන් ගේ පුතුන් ඉමාම් වරු විදිහට පත් වෙනවා. කලීෆා වරයා හුදෙක් රාජ්‍යය පාලකයෙක් පමණක් වුනාට​, ඉමාම් වරයා අධ්‍යාත්මික නායකයෙකුත් වෙනවා. ෂියා ඉස්ලාමයට අනුව ඉමාම් වරු දෙවියන් විසින් තෝරා ගන්නා අතර, ඔවුන්ට කුරානය පිළිබඳ පරිපූර්ණ අවබෝධයක් තියෙනවා.

සුන්නි ඉස්ලාමයේ ඉමාම් කියල හඳුන්වන්නේ දේව නමැදුමක් මෙහෙයවන පුද්ගලයා. එය ඕනෑම පිරිසක් විසින් කරන නමැඳුමක් මෙහෙයවන පුද්ගලයෙක් වෙන්න පුළුවන්. එතැන සිටින පිරිස අතරින් වඩාත්ම ආගමික අවබෝධය සහිත කෙනා තමයි නමැඳුම මෙහෙයවන්න තෝරා ගැනෙන්නේ. ඊට අමතරව සුන්නි ඉස්ලාමයේ ආගමික විද්වතුන් හඳුන්වන ගෞරව නාමයක් විදිහටත් ඉමාම් යොදා ගැනෙනවා.


එමීර් / අමීර් - (ගැහැණු - එමීරා)


එමීර් කියන අරාබි වචනයේ තේරුම "අණදෙන්නා", "සෙන්පතියා" නැතිනම් "කුමාරයා". එමීර් කියල හැඳින්වුනේ මුස්ලිම් හමුදාවක ප්‍රධානියෙක්. පසු කාලීනව කුඩා ස්වාධීන රාජ්‍යය වල පාලකයන් තමාව හඳුන්වා ගැනීමට එමීර් කියල යොදාගත්තා.


සුල්තාන් (ගැහැණු - සුල්තානා)


සුල්තාන් කියන අරාබි වචනයේ තේරුම "බලධාරියා". කලීෆා කෙනෙකුගේ රාජ්‍යත්වය නාමිකව පිළිගන්නා ස්වාධීන මුස්ලිම් රාජ්‍යයක නායකයෙක් හඳුන්වන්න තමයි සුල්තාන් කියන පදවිය භාවිතා වෙන්නේ. උදාහරණයකට අබ්බාසි කලීෆා වරුන් බැග්ඩෑඩයේ ඉඳල ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය පාලනය කරද්දී එහි බටහිර කොටස් වල හිටපු තුර්කි ජාතික පාලකයන් නාමිකව කලීෆා ගේ රාජ්‍යත්වය පිළිගත්තත් ඇත්තෙන්ම ඔවුන් කටයුතු කළේ ස්වාධීනව​. මේ පාලකයන් තමාව හඳුන්වා ගත්තේ සුල්තාන් කියලා.


මලික් (ගැහැණු - මලිකා)


මලික් කියන අරාබි වචනයේ තේරුම "රජු". මුස්ලිම් රටක පාලකයා හැඳින්වුනේ මලික් කියලා. මලික් ගේ සහ සුල්තාන් ගේ වෙනස සුල්තාන් නාමිකව කලීෆා කෙනෙක් යටතේ සිටීමත්, මලික් එසේ නොවීමත්. බොහෝ විට කලීෆා වරයෙක් නොමැති සමයන් ගේ මුස්ලිම් රටවල පාලකයන් තමාව හඳුන්වා ගත්තේ මලික් කියලා. උදාහරණයකට වර්තමාන සවුදි අරාබියේ පාලකයා ගේ නිල නාමය වෙන්නේ මලික්.


උලෙමා / උලමා (ගැහැණු - අලිමා)


උලෙමා කියන අරාබි වචනයේ තේරුම "උගතා" නැතිනම් "විද්වතා". ඉස්ලාමය ගැන ගැඹුරින් හදාරපු ඒ ගැන පුළුල් අවබෝධයක් ඇති විද්වතෙකුට දෙන ගෞරව නාමයක් තමයි උලෙමා.


අයතොල්ලා


අයතොල්ලා කියන අරාබි වචනයේ තේරුම "දෙවියන් ගේ සලකුණ​". ඉමාමි ෂියා නිකායේ ඉහළම විද්වතුන් හඳුන්වන නාමය අයතොල්ලා. අයතොල්ලා වරුන්ට නීති සම්පාදයන කිරීමට සහ සාමූහිකව කුරානය අර්ථ දැක්වීමට ඉඩ තියෙනවා.



මවුලාවි / මවුලානා


මවුලාවි කියන අරාබි වචනයේ තේරුම "උතුමාණන්". මවුලාවි කියන ගෞරව නාමය දෙන්නේ ඉස්ලාමය ගැන ඉතා ගැඹුරු අවබෝධයක් සහිත විශිෂ්ඨ ආගමික විද්වතෙකුට​.


මුල්ලා


මුල්ලා කියන අරාබි වචනයේ තේරුම "ප්‍රධානියා". ඉස්ලාමය ගන යම්කිසි හැදැරීමක් කළ ආගමික දැනුමක් සහිත අයෙකුට දෙන ගෞරව නාමයක්. බොහෝ විට මුල්ලා යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ පල්ලියක ප්‍රධානියෙක්.


ෂෙයික් (ගැහැණු - ෂෙයිකා)


ෂෙයික් වරයෙක් කියන්නේ අරාබි ගෝත්‍රයක නායකයෙක්. මේ පදවිය සහ ඉස්ලාමය අතර සම්බන්ධයක් නෑ. නමුත් සමහර විට ජේෂ්ඨ උලෙමා වරයෙක්ට වැඩි ගෞරවයක් ලබා දෙන්න ෂෙයික් කියල යොදා ගන්නවා.


හජි / අල් හජ්


මක්කා නගරයට හජ් වන්දනාවක නිරත වූ මුස්ලිම් වරයෙක්ට දෙන ගෞරව නමයක්.


පිර් (ගැහැණු - පිරනි)


පිර් කියන පර්සියන් වචනයේ තේරුම "වැඩිහිටියා". පිර් කියල හඳුන්වන්නේ සූෆි ඉස්ලාමයේ ආගමික ගුරුවරයෙක්. ඔහුගේ කාර්‍යභාරය වෙන්නේ ශිෂ්‍යයන්ට මග පෙන්වීම​.

Saturday, May 4, 2019

ඉස්ලාමයේ බෙදීම්



ඉස්ලාම් ආගම ලෝකයේ බිහි වෙන්නෙ ක්‍රි.ව​. 610 දී මෙකා නගරයේ දී. අද වෙනකොට ඉස්ලාමය ලෝකය පුරාම ව්‍යාප්ත වුනු බිලියන 1.8 ක (ලෝක ජනගහණයෙන් 24% ක්) බැතිමතුන් පිරිසක් ඉන්න ආගමක්.

මුහම්මද් තුමා බලාපොරොත්තු වුනේ ඉස්ලාමය අදහන සියළුම දෙනා එකම පිරිසක්, එකම ප්‍රජාවක් විදිහට පවතියි කියල​. ඔහු ඒ ඉස්ලාමීය ප්‍රජාව "උම්මා" කියල හැඳින්වුවා. ඊට අමතරව ඉස්ලාමය තුල බෙදීම් ඇති කරග ගැනීම කුරානයේ තහනම් කරල තියෙනවා.

නමුත් අද ලෝකයේ මුස්ලිම් ප්‍රජාව අතර විවිධ බෙදීම් තියෙනවා. මේ බෙදීම් වල පදනම විදිහට ආගමික මූලධර්ම​, දේශපාලන හේතු, නීති සම්ප්‍රදායන්, විවිධ සිරිත් විරිත් හේතු වෙලා තියෙනවා.




ආගමික නිකායන්


අද ලෝකයේ ප්‍රධාන ඉස්ලාම් නිකායන් තුනක් තියෙනවා

1. සුන්නි
2. ෂියා
3. කවාරිජ්

මේ නිකාය බෙදීම ඇතිවෙන්නේ ආගමික මූලධර්ම මත ගැටුමකට වඩා දේශපාලන ගැටුමක් විදිහට​.

මුහම්මද් තුමාගේ ජීවිත කාලය තුල ඉස්ලාමීය ප්‍රජාවේ නායකයා වුනේ ඔහු. නමුත් ඔහු මිය යන්නේ නියමාකාරයෙන් අනුප්‍රාප්තිකයෙක් නම් කරන්නෙ නැතුව​. මේ නිසා ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා (හෙවත් "කලීෆා") පත් කර ගැනීමේදී මත ගැටුමක් ඇති වුනා.

මේ සඳහා සුදුසුකම් ඇති අය දෙදෙනෙක් සිටියා.

එක් අයෙක් මුහම්මද් තුමා ගේ කිට්ටුම සහචරයෙක් සහ ඔහුගේ  බිරිඳක් වුනු අයිෂා ගේ පියා වූ අබු බකර්. අනෙක් කෙනා මුහම්මද් තුමාගේ සමීපතමයා, ඔහුගේ ප්‍රධාන යුධ සෙනවියා සහ ඔහුගේ දියණිය වුනු ෆාතිමා ගේ සැමියා වූ අලී.

මේ අතරින් අලී මුස්ලිම් වරු අතර ඉමහත් ජනප්‍රියත්වයක් ඉසුලූ කෙනෙක්. ඒ ඔහුගේ රණ ශූරත්වය සහ කාරුණික බව නිසා. නමුත් මුහම්මද් තුමා ගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස මුස්ලිම් ප්‍රජාවේ ජේෂ්ඨයන් විසින් තෝරාගත්තේ අබු බකර්. ඊට හේතුව විදිහට හිතන්න පුළුවන් අලී මුහම්මද් තුමා ගේ ගෝත්‍රය වුනු බානු හෂීම් ගෝත්‍රයටම අයත් වීම​.  මේ නිසා අලීට කලීෆා තනතුර හිමි වුවොත් එය බානු හෂීම් ගෝත්‍රය අතරම පවතී යැයි ඔවුන් සිතුවා වෙන්න පුළුවන්.

අබු බකර් ට පසුව කලීෆා තනතුර හිමි වෙන්නේ පිළිවෙලින් උමර් සහ උත්මන් යන අයට​. අලී කලීෆා වරයා ලෙස පත් වෙන්නේ ඉන් පසුව​.

අලී කලීෆා තනතුරට පත් වුනු පසුව ඔහුට විරුද්ධව කැරැල්ලක් ඇති වෙනවා. මේ කැරැල්ලේ නායකත්වය දැරුවේ අයිෂා ඇතුළු මුහම්මද් තුමාගේ සමීපතමයන් කීප දෙනෙක් සහ උමයියාද් ගෝත්‍රයට අයත් මුස්ලිම් වරු. කැරැල්ල අවසන් වෙන්නේ සාම ගිවිසුමකින්. යුධ පිටියේ වැඩි වාසිය අලීට අත් වුනත්, සාම ගිවිසුමේ දී වැඩි වාසි ලබා ගන්න කැරලි කරුවන් සමත් වෙනවා. මේ නිසා අලී ගේ අනුගාමිකයන් බොහොමයක් ඔහුගේ කඳවුර හැර යනවා. මේ නිසා කැරලි කරුවන් ශක්තිමත් වෙලා මුස්ලිම් රාජ්‍යයේ වැඩි ප්‍රදේශයක බලය අල්ලා ගන්නවා.



අලී ගේ කඳවුර හැර ගිය පිරිසක් අලීට සහ කැරලිකරුවන්ට එරෙහිව සටන් කරනවා. ඔවුන් ගේ සාහාසිකයෙක් ක්‍රි.ව​. 661 දී අලීව ඝාතනය කරනවා.

ඊළඟට කලීෆා තනතුර හිමි වීම ගැන ආයෙත් මත භේදයක් ඇති වෙනවා. වැඩි බලය තියෙන්නේ කැරලි නායක උමයියාද් ගෝත්‍රයේ මුආවියා ට​. නමුත් අලී ගේ අනුගාමිකයන් ඔහුගේ පුතා වන හසන් ව ඒ සඳහා නම් කරනවා. නමුත් මුආවියා කලීෆා වරයා ලෙස පත් වෙනවා. හසන් මිය යන අතර​, අලී ගේ බාල පුත් හුසේන් මුආවියාට එරෙහිව හමුදාවක් රැස් කරන්න කුෆා නගරය වෙත එනවා. මුආවියා අතර මගදී ඔහු සහ පිරිස අල්ලාගෙන සියල්ලන්ම මරා දමනවා.

මේ සිද්ධියෙන් මුස්ලිම් වරු අතර නැවත එක් කළ නොහැකි විදිහේ බෙදීමක් ඇති වෙනවා.

මුආවියා ගේ කලීෆා තනතුර පිළිගත් බහුතර පිරිස "සුන්නි" නිකාය ලෙස හැඳින්වුනු අතර​, අලී ගේ අනුගාමිකයන් හැඳින්වුනේ "ෂියා" නිකාය විදිහට​. මේ දෙපිරිසටම එරෙහි වුනු පිරිස "කවාරිජ්" නමින් හැඳින්වුනා.

එතැන් සිට මේ කණ්ඩායම් තුන වෙනම ආගමික සංවිධාන විදිහට කටයුතු කළා. ඒ බෙදීම අද දක්වා පවතිනවා.

වර්තමාන ලෝකයේ මුස්ලිම් ජනගහණයෙන් 85% පමණ සුන්නි මුස්ලිම්වරු වන අතර 15% පමණ ෂියා මුස්ලිම්වරු වෙනවා. කවාරිජ් වරු ඉන්නේ සුළු පිරිසක් පමණයි.



ඉරානය​, ඉරාකය, අසර්බයිජානය සහ බහරේන් ෂියා මුස්ලිම් වරු බහුතරයක් ඉන්න රටවල්. ඊට අමතරව කුවේට්, යෙමන් සහ ලෙබනන් යන රටවල සැලකිය යුතු සුළුතරයක් ඉන්නවා. කවාරිජ් මුස්ලිම්වරු බහුතරයක් ඉන්නේ ඕමානයේ පමණයි. අනෙක් සියළු රටවල් වල බහුතරය වෙන්නේ සුන්නි මුස්ලිවරු.


සුන්නි - ෂියා - කවාරිජ් නිකායන් අතර ඇති වෙනස්කම්


මේ නිකායන් අතර ඇති බෙදීම ආගමික මතවාද වලට වඩා දේශපාලනික එකක් නිසා ඔවුන් අතර මතවාදී වෙනස්කම් අඩුයි. ඊට වඩා තියෙන්නෙ දේශපාලනික වෙනස්කම්. ඒ එක්කම දීර්ඝ කාලයක් වෙන් වෙලා පරිණාමය වීම නිසා ඇති වුනු සිරිත් විරිත් සහ සම්ප්‍රදායන් ගේ වෙනස්කමුත් තියෙනවා.

සියළුම දෙනා මුහම්මද් තුමා දෙවියන් ගේ පණිවුඩ කරුවා විදිහටත්, කුරානය දේව වාක්‍යය විදිහටත් පිළිගන්නවා. ඒ වගේම මුහම්මද් තුමා ගේ චර්‍යාවන් හෙවත් "හදීස" මුස්ලිම්වරුන්ට මග පෙන්වීමක් විදිහට භාවිතා කරනවා. නමුත් සුන්නි වරු පිළිගන්න සමහර හදීසයන් ෂියා වරු පිළිගන්නේ නෑ.

මූලිකම වෙනස තියෙන්නේ කලීෆා වරුන් ගේ පිළිගැනීම සම්බන්ධයෙන්.

සුන්නි වරු අබු බකර්, උමර්, උත්මාන් සහ අලී යන හතර දෙනාම නීත්‍යානුකූල කලීෆා වරු විදිහට සලකනවා. නමුත් ෂියා වරු අබු බකර්, උමර් සහ උත්මාන් නීත්‍යානුකූල කලීෆා වරු විදිහට සලකන්නේ නෑ. ඔවුන් පිළි ගන්නේ මුහම්මද් තුමාගේ එකම නිවැරදි අනුප්‍රාප්තිකයා අලී කියලා. කවාරිජ් වරු අබු බකර්, උමර් සහ අලී නීත්‍යානුකූල කලීෆා වරු කියල පිළි ගන්න අතර උත්මාන් කලීෆා වරයෙක් විදිහට පිළිගන්නේ නෑ.

ෂියා වරු පිළිගන්න ආකාරයට කලීෆා තනතුර අනිවාර්‍යයෙන්ම මුහම්මද් තුමාගේ පවුලේ අයෙකුටම හිමි විය යුතුයි. ඔවුන් මේ තනතුර හඳුන්වන්නේ "ඉමාම්" නමින්. ඉමාම් වරයෙක් දේශපාලන නායකයෙක් වගේම අධ්‍යාත්මික නායකයෙක් විදිහටත්, ඔවුන්ට යම්කිසි දිව්‍යමය බවක් ඇති බවත් ඔවුන් විශ්වාස කරනවා. මේ නිසා ඉමාම් වරු පවින් තොර අය විදිහට ඔවුන් සලකනවා.

සුන්නි වරු පිළිගන්න ආකාරයට කලීෆා තනතුර හිමිවිය යුත්තේ මුස්ලිම්වරු අතර වැඩිම පිළිගැනීම තියෙන කෙනාට​. ඒ වගේම සුන්නි ඉස්ලාමයේදී කලීෆා වරයා දේශපාලන නායකයෙක් විතරයි. ඔහු සාමාන්‍යය මිනිහෙක් වන අතර​, කිසිම දිව්‍යමය තත්වයක් ඔහුට නෑ.

ෂීයා වරු සහ සුන්නි වරු අතර ඇති වැදගත් වෙනසක් වෙන්නේ සුන්නි වරු කුරානය "නිර්මානය නොකළ​" දෙයක්, එනම් සදාකාලිකව පැවතුන නොවෙනස්වන​ දෙයක් හැටියට පිළිගැනීමත්, ෂියා වරු කුරානය "නිර්මානය කළ​" දෙයක්, එනම් දෙවියන් විසින් අවස්ථානුචිතව වරින් වර ලබා දුන් දැනුමේ එකතුවක් ලෙසත් සැලකීම​.

මේ වෙනසේම දිගුවක් වශයෙන් ෂියා මුස්ලිම් වරුන් ගේ සහීර් සහ බාතින් සංකල්ප දක්වන්න පුළුවන්. ෂියා ආගමික ඉගැන්වීම් වලට අනුව කුරානයේ වචනාර්ථයක් (සහීර්) සහ සැඟවුනු අර්ථයක් (බාතින්) තියෙනවා. බාතින් හෙවත් සැඟවුනු අරුත් අර්ථ දැක්වීම නිවැරදිවම කළ හැක්කේ ඉමාම් වරයෙක්ට පමණයි යන්න ඔවුන් විශ්වාස කරනවා. ඉමාම් වරයෙක් නොමැති අවස්ථා වලදී ආගමික විද්වතුන් එක්වී සාමූහිකව මෙම අර්ථ ගැන්වීම් කරනවා. සමහර ෂියා නිකායන් මෙම සැඟවුනු අරුත් සෙවීමට ගූඪවාදී (mysticism) ක්‍රම භාවිතා කරනවා. මේක සූෆි වාදයත් එක්ක සමාන වෙන අවස්ථාවක්.

එක් එක් ෂියා නිකායන් සැඟවුනු අරුත් වලට දෙන බර වෙනස්. ඉමාමි නිකාය ඒ සඳහා අඩු බරකුත්, ඉස්මයිලි නිකාය ඒ සඳහා වැඩි බරකුත් ලබා දෙනවා.

මීට අමතරව සුළු වෙනස්කම් ගණනාවක් තියෙනවා.

සුන්නි වරුන් ගේ ෂහදාව වෙන්නේ "අල්ලාහ් හැර වෙනත් දෙවියෙක් නොමැත​, මුහම්මද් අල්ලාහ් ගේ දූතයාය" යන්න​. ෂියා වරුන් ගේ ෂහදාව මීට තරමක් වෙනස්. ඒ "අල්ලාහ් හැර වෙනත් දෙවියෙක් නොමැත​, මුහම්මද් අල්ලාහ් ගේ දූතයාය​, අලී අල්ලාහ් ගේ ආරක්‍ෂකයාය​" යන්න​.

සුන්නි වරු දවසකට පස් වතාවක් දෙවියන් නමැදීම කරන අතර ෂියා වරු දවසකට තුන් වතාවක් දෙවියන් නමදිනවා.

ෂියා වරු තාවකාලික විවාහ හෙවත් කලින් නියම කරගන්නා කාල සීමාවකට වලංගු වන විවාහ නීත්‍යානුකූල විදිහට පිළිගන්න අතර​, සුන්නි වරු ඒවා නීත්‍යානුකූල විදිහට පිළිගන්නේ නෑ.

සමහර​ ෂියා වරු අතර තියෙන සිරිතක් තමයි මුආවියා විසින් හසන් මරා දැමීම සිහිපත් කිරීමට කඩු වලින් තම සිරුර කපාගෙන ලේ වැගිරීමට සැලැස්වීම​. සුන්නි වරු මේ සිරිත පවක් ලෙස සලකලා දැඩි ලෙස පිළිකෙව් කරනවා.

සුන්නි වරු දෙවියන් නැමදීමේදී දෑත් පපුව මත බැඳගන්නා ස්වරූපයෙන් ඉන්න අතර ෂියා වරු දෙවියන් නමදින්නේ දෑත් සිරුර දෙපසින් තබාගෙන​.

සුන්නි වරු දෙවියන් නැමදීමේදී නළල බිම ස්පර්ශ කරන අතර ෂියා වරු නළල ස්පර්ශ කරන්නේ බිම තැබූ කුඩා ලී හෝ මැටි පුවරුවක් මත​.


සුන්නි ඉස්ලාමය


සුන්නි ඉස්ලාමය ලෝකයේ ප්‍රධාන ඉස්ලාම් නිකාය වෙනවා.

සුන්නි කියන වචනය ඇවිත් තියෙන්නේ "සුන්නාහ්" කියන වචනයෙන්. එහි තේරුම මුහම්මද් තුමාගේ චර්‍යාව කියන එක​. මුහම්මද් තුමාගේ චර්‍යාවන් අඩංගු හදීසයන් විශාල ප්‍රමානයක් සුන්නි මුස්ලිම් වරු ෂියා මුස්ලිම් වරුන්ට වඩා පිළිගන්නා නිසා ඔවුන් මේ නමින් හැඳින්වෙනවා.

සුන්නි ඉස්ලාමය තුළ ෂරියා හෙවත් ඉස්ලාමීය නීතිය අර්ථ ගන්වන ආකාරය අනුව නීති සම්ප්‍රදායන් කීපයක් හඳුනාගන්න පුළුවන්. මේවා නීති සම්ප්‍රදායන් මිස නිකායන් නෙවෙයි. ඒ නිසා මේවා අතර ආගමික වෙනස්කම් නෑ. නමුත් ෂරියා නීතිය අර්ථ ගැන්වීමේ සහ ක්‍රියාත්මක කිරීමේ වෙනස්කම් පවතිනවා.

වර්තමාන ලෝකයේ ප්‍රධාන සුන්නි ඉස්ලාම් නීති සම්‍ප්‍රදායන් හතරක් තියෙනවා.

1. හනෆි
2. මලිකි
3. ෂාෆී
4. හන්බලි


හනෆි සම්ප්‍රදාය​


වැඩිම දෙනෙක් අනුගමනය කරන සම්ප්‍රදාය වෙන්නේ හනෆි. මේ සම්ප්‍රදාය හඳුන්වා දෙන්නේ ක්‍රි.ව​. 699 - 767 කාලයේ ඉරාකයේ ජීවත් වූ පර්සියානු ජාතිකයෙක් වුනු අබු හනීෆා විසින්.

හනෆි සම්ප්‍රදායේදී ෂරියාව සඳහා පාදක කරගන්නා මූලාශ්‍රයන් වැදගත් කමේ අනුපිළිවෙලට පහත ආකාරයට වෙනවා.

1. කුරානය​
2. හදීසයන්
3. සහාබා හෙවත් මුහම්මද් තුමාගේ සමකාලීනයන් ගේ සාමූහික අදහස් (ඉජ්මා)
4. සහාබා හි සාමාජිකයන් ගේ තනි පුද්ගල අදහස්
5. විශ්ලේෂනයෙන් එළැඹෙන නිගමන (ක්වියස්)
6. විනිසුරුවරයාගේ අදහස අනුව මුස්ලිම් ප්‍රජාවගේ යහපත අත් කරදෙන තීන්දු (ඉස්තිහ්සාන්)
7. ප්‍රාදේශීය සිරිත් විරිත් සහ සම්ප්‍රදායන් (උර්ෆ්)

වර්තමානයේ හනෆි සම්ප්‍රදාය පිළිගන්නේ ඊජිප්තුව​, සිරියාව​, ජෝර්දානය​, පලස්තීනය​, ඉරාකය​, තුර්කිය​, මධ්‍යම ආසියානු රටවල්, පාකිස්ථානය, බංගලාදේශය​ සහ ඉන්දියාව යන රටවල​.

හනෆි සම්ප්‍රදාය වඩාත්ම නම්‍යශීලී සම්ප්‍රදාය විදිහට සැලකෙනවා.


මලිකි සම්‍ප්‍රදාය​


දෙවැනියට වැඩිම දෙනෙක් පිළිගන්න සම්ප්‍රදාය වෙන්නේ මලිකි සම්ප්‍රදාය​. මේ සම්ප්‍රදාය හඳුන්වා දෙන්නේ ක්‍රි.ව​. 711 - 795 කාලයේ මදීනා නගරයේ ජීවත් වුනු මලික් ඉබ්න් අනාස් විසින්.

මලිකි සම්ප්‍රදායේදී ෂරියාව සඳහා පාදක කරගන්නා මූලාශ්‍රයන් වැදගත් කමේ අනුපිළිවෙලට පහත ආකාරයට වෙනවා.

1. කුරානය​
2. හදීසයන්
3. මදීනා නගරයේ මුස්ලිම් වරු පිළිගත් සම්‍ප්‍රදායන් (අමල්)
4. සහාබා හෙවත් මුහම්මද් තුමාගේ සමකාලීනයන් ගේ සාමූහික අදහස් (ඉජ්මා)
5. සහාබා හි සාමාජිකයන් ගේ තනි පුද්ගල අදහස්
6. විශ්ලේෂනයෙන් එළැඹෙන නිගමන (ක්වියස්)
7. විනිසුරුවරයාගේ අදහස අනුව මුස්ලිම් ප්‍රජාවගේ යහපත අත් කරදෙන තීන්දු (ඉස්තිහ්සාන්)
8. ප්‍රාදේශීය සිරිත් විරිත් සහ සම්ප්‍රදායන් (උර්ෆ්)

මලිකි සම්ප්‍රදායේදී මදීනා නගරයේ වාසය කළ මුහම්මද් තුමාගේ සමකාලීනයන් ගේ අදහස් වලට වැඩි බරක් ලබා දෙනවා.

වර්තමානයේදී මලිකි සම්ප්‍රදාය පිළිගන්නේ උතුරු සහ බටහිර අප්‍රිකාවේ රටවල සහ කුවේටයේ​.


ෂාෆී සම්ප්‍රදාය​


තුන්වෙනියට වැඩිම දෙනෙක් පිළිගන්න සම්ප්‍රදාය වෙන්නේ මලිකි සම්ප්‍රදාය​. මේ සම්ප්‍රදාය හඳුන්වා දෙන්නේ ක්‍රි.ව​. 767 - 820 කාලයේ පලස්තීනයේ ජීවත් වුනු මුහම්මද් ඉද්‍රිස් අල්-ෂාෆී විසින්.

ෂාෆී සම්ප්‍රදායේදී ෂරියාව සඳහා පාදක කරගන්නා මූලාශ්‍රයන් වැදගත් කමේ අනුපිළිවෙලට පහත ආකාරයට වෙනවා.

1. කුරානය​
2. හදීසයන්
3. සහාබා හෙවත් මුහම්මද් තුමාගේ සමකාලීනයන් ගේ සාමූහික අදහස් (ඉජ්මා)
4. සහාබා හි සාමාජිකයන් ගේ තනි පුද්ගල අදහස්
5. විශ්ලේෂනයෙන් එළැඹෙන නිගමන (ක්වියස්)

ෂාෆී සම්ප්‍රදායේදී විනිසුරුවරයාගේ අදහස අනුව මුස්ලිම් ප්‍රජාවගේ යහපත අත් කරදෙන තීන්දු සහ ප්‍රාදේශීය සිරිත් සලකන්නේ නෑ. එමගින් සාමාන්‍යය පුද්ගලයන් ගේ දෘෂ්ටි කෝණයෙන් ෂරියාව අර්ථ ගැන්වීම අවම කරන්න උත්සහ කරලා තියෙනවා. මේ නිසා ෂාෆී සම්ප්‍රදාය හනෆි සහ මලිකි සම්ප්‍රදායන්ට වඩා දෘඪ සම්ප්‍රදායක් විදිහටයි සැලකෙන්නේ.

වර්තමානයේදී ෂාෆී සම්ප්‍රදාය පිළිගන්නේ නැගෙනහිර අප්‍රිකාව, දකුණු ඉරාකය, කුර්දිස්ථානය, යෙමනය, ඉන්දුනීසියාව, මැලේසියාව​, ශ්‍රී ලංකාව​ සහ මාලදිවයින යන ප්‍රදේශවල​.


හන්බලි සම්ප්‍රදාය​


අඩුම දෙනෙක් පිළිගන්න සම්ප්‍රදාය වෙන්නේ හන්බලි සම්ප්‍රදාය​. මේ සම්ප්‍රදාය හඳුන්වා දෙන්නේ ක්‍රි.ව​. 780 - 855 කාලයේ ඉරාකයේ ජීවත් වුනු අහ්මඩ් ඉබ්න් හන්බල් විසින්.

හන්බලි සම්ප්‍රදායේදී ෂරියාව සඳහා පාදක කරගන්නා මූලාශ්‍රයන් වැදගත් කමේ අනුපිළිවෙලට පහත ආකාරයට වෙනවා.

1. කුරානය​
2. හදීසයන්
3. සහාබා හෙවත් මුහම්මද් තුමාගේ සමකාලීනයන් ගේ සාමූහික අදහස් (ඉජ්මා)
4. සහාබා හි සාමාජිකයන් ගේ තනි පුද්ගල අදහස්
5. දුර්වල හදීසයන්

හන්බලි සම්ප්‍රදායේදී විනිසුරුවරයාගේ අදහස අනුව මුස්ලිම් ප්‍රජාවගේ යහපත අත් කරදෙන තීන්දු සහ ප්‍රාදේශීය සිරිත් වලට අමතරව විශ්ලේෂනයෙන් එලැඹෙන තීන්දුත් නීත්‍යානුකූල ලෙස සලකන්නේ නෑ.  එමගින් ෂරියාව අර්ථ දැක්වීම සම්පූර්නයෙන්ම ග්‍රන්ථවල ඇති දැණුමට සීමා කරල තියෙනවා. හන්බලි සම්ප්‍රදාය සැලකෙන්නේ වඩාත්ම දෘඪ සම්ප්‍රදාය විදිහට​.

වර්තමානයේදී හන්බලි සම්ප්‍රදාය පිළිගන්නේ සවුදි අරාබිය​, කටාර්, එක්සත් අරාබි එමීර් යන රටවල​.


සුන්නි ඉස්ලාමයේ ප්‍රධාන ධාරාවෙන් වෙනස්ව යන ධාරාවන් දෙකක් හඳුනාගන්න පුළුවන්. ඒ සූෆි සහ සලාෆි.


සූෆි



හත්වෙනි සියවසේ උමයියාද් කලීෆා වරුන් ගේ පාලන සමයේදී ඉස්ලාමය ආධ්‍යාත්මක පැත්තෙන් ඈත් වෙලා ලෞකික සොබාවයක් ගත්තා. ඒකට පිළිතුරක් විදිහට සුන්නි ඉස්ලාමය තුලින් බිහිවුනු ආගමික ව්‍යාපාරය තමයි සූෆි වාදය​. සූෆි වාදය පසු කාලීනව ෂියා ඉස්ලාමයෙන් යම්කිසි ආභාෂයක් ලබලා තියෙනවා.

සූෆි වරු ගූඪවාදී (mysticism) පිළිවෙත් මගින් දෙවියන් වෙත ළඟා වීම විශ්වාස කරනවා.

සූෆි වරුන් ගේ ප්‍රධාන ඉගැන්වීම් සහ පිළිවෙත් මේ වගේ.

1. ලෞකික සැපයන් අත් හැරීම සහ අල්පේච්ඡ දිවි පෙවෙතක් ගත කිරීම​
2. දික්.ර් හෙවත් ස්ත්‍රෝත කීම​
3. මුරකබා හෙවත් භාවනා ක්‍රම
4. සමා හෙවත් කරකැවෙමින් කරන නැටුම් ක්‍රමයක්
5. ක්වාව්වලි හෙවත් සංගීත වාදනය​
6. වලි හෙවත් ශාන්තුවරු පිළිබඳ විශ්වාසය​
7. සියාරා හෙවත් ශාන්තුවරුන් ගේ සොහොන් වන්දනාව​
8. කරමත් හෙවත් හාස්කම් පිළිබඳ විශ්වාසය​

සමා නැටුම්
මේ පිළිවෙත් මගින් සිත දියුණු කිරීමත්, එමගින් දේව පණිවුඩය වඩා හොඳින් ග්‍රහණය කර ගැනීමත් ඔවුන් බලාපොරොත්තු වෙනවා.

සූෆි වරු "තුරුක්" නමින් හැඳින්වෙන සමූහයන් (order) වශයෙන් සංවිධානය වෙලා ඉන්නවා. මේ සමූහයන් ගේ නායකත්වය දරන්නේ වලි නමින් හැඳින්වෙන ශාන්තුවරයෙක්. සුෆි වරු සාමූහිකව රැස්වෙලා ආගමික වතාවත් කිරීම හැඳින්වෙන්නේ "මජලිස්" නමින්.

සූෆි වරුන් ග් පිළිවෙත් මූලධර්මවාදී සුන්නි ඉස්ලාම් විද්වතුන් ගේ දැඩි විවේචනයට ලක් වෙලා තියෙනවා.

සූෆි සමූහ ගණනාවක් තියෙනවා. ඒ අතරින් ප්‍රධාන වෙන්නේ,

1. බෙක්තෂි
2. චිෂ්ති
3. කුබ්‍රාවියා
4. මවුලාවියා
5. නක්‍ෂ්බන්දි
6. නිමතුල්ලාහි
7. කදිරි
8. සෙනුස්සි
9. ෂදිලියියා
10. ෂුහ්‍රවර්දියියා
11. තිජනියියා
12. ඔවෙයිස්සි


සලාෆිවාදය​


සලාෆිවාදය කියන්නේ සුන්නි ඉස්ලාමය තුලින් පැන නැගුනු මූලධර්මවාදී ආගමික ව්‍යාපාරයක්. සලාෆිවාදීන් විශ්වාස කරන්නේ කුරානයේ දැඩි වචනාර්ථ මත පදනම් වූ අරුත් ගැන්වීමක් සහ එමගින් ඉස්ලාමයේ මුල් සමයට (සලාෆ්) යා යුතු බව​.

සලාෆිවාදයේ මුල තියෙන්නේ 18 වෙනි සියවසේ වර්තමාන සවුදි අරාබියේ වාසය කළ ආගමික විද්වතෙක් වුනු මුහම්මද් අල් වහාබ් ගේ ඉගැන්වීම් තුල​. ඔහු සවුදි අරාබියේ සවුද් රජ පවුල සමඟ සම්බන්ධ වීමත් සමඟම සවුදි අරාබිය තුල සලාෆි වාදයට නිල පිළිගැනීමක් ලැබුනා. අල් වහාබ් ගේ ඉගැන්වීම් අනුගමනය කළ අය හැඳින්වුනේ වහාබ් වාදීන් විදිහට​. වහාබ්වාදී හමුදාවන් වර්තමාන සවුදි අරාබි රාජ්‍යය ගොඩ නැංවීමේදී වැදගත් කාර්‍ය භාරයක් ඉටු කලා. ඒ වගේම ඔවුන් තමාට අනුව "වැරදි" පිළිවෙත් අනුගමනය කළ මුස්ලිම් වරුන්ට එරෙහිව ප්‍රචන්ඩත්වය මුදා හැරියා.

ඊට සමගාමීව 19 වෙනි සියවසේ ඊජිප්තුව මුල් කරගෙන මූලධර්මවාදී ව්‍යාපාරයන් ඇති වුනා. ඒ ප්‍රධාන වශයෙන් බටහිර අධිරාජ්‍යවාදයට එරෙහිව​. ඔවුන් ක්‍රිස්තියානි රාජ්‍යයන්ට එරෙහිව කරන ජිහාඩයක් ගැන විශ්වාස කලා.

මේ සියළු ව්‍යාපරයන් පොදුවේ "සලාෆිවාදය​" කියල හැඳින්වෙනවා.

වර්තමානයේ සවුදි අරාබිය, කටාර් සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයන් තුල සලාෆිවාදය නිල ආගමික ධාරාව ලෙස සැලකෙනවා.. ඔවුන් කටාර් ජනගහණයෙන් 47% කුත්, එක්සත් අරාබි එමීර් හි ජනගහණයෙන් 45% කුත් සවුදි අරාබියේ ජනගහණයෙන් 23% කුත් වෙනවා. ලෝකය පුරා සලාෆිවාදීන් මිලියන 50ක් පමණ වාසය කරනවා.

සලාෆිවාදීන් ඉස්ලාමයේ එන ඉගැන්වීම් වලට ඉතා දෘඩ අර්ථ දැක්වීම් දෙන අතර​, ඒවායින් පිටපැනීම් දැඩි දඬුවම් පැමිනවීමෙන් "නිවැරදි" කිරීම ගැන විශ්වාස කරනවා.

සලාෆිවාදී ඉගැන්වීම් සහ විශ්වාසය කීපයක් පහත දැක්වෙනවා.

1. සොහොන් සහ වෙනත් ස්මාරක වන්දනාව තහනම් වේ
2. කාන්තාවන් මුළු සිරුරම වැසෙන සේ ඇඳුම් ඇඳිය යුතුය
3. සංගීත වාදන, නැටුම් තහනම් වේ
4. කාඩ් ක්‍රීඩා, චෙස්, බ්ලැක්ගැමොන් වැනි ක්‍රීඩා තහනම් වේ
5. දුම්පානය තහනම් වේ
6. මිනිස් හෝ සත්ව රූප චිත්‍රයට නැගීම තහනම් වේ
7. නාට්‍ය රඟදැක්වීම හෝ ප්‍රබන්ධ ලිවීම තහනම් වේ
8. (අපරාධ පරීක්‍ෂනයක් හෝ වෛද්‍ය හේතු මත පවා) මලසිරුරක් විච්චේදනය කිරීම තහනම් වේ
9. මුහම්මද් තුමාගේ උපන් දිනය සැමරීම තහනම් වේ
10. කාන්තාවන් රැකියා කිරීම තහනම් වේ
11. කාන්තාවන් අධ්‍යාපනය ලැබීම තහනම් වේ
12. වහල් සේවය අනුමත කරයි
13. පිරිමි සහ කාන්තාවන් එක්‍ රැස් වීම තහනම් වේ

වඩාත් රැඩිකල් සලාෆිවාදී කණ්ඩායම් ප්‍රචන්ඩ ජිහාදයන් ගැන විශ්වාස කරනවා. අල්-කයේඩා, තලීබාන් සහ අයි.එස්.අයි.එස්. වැනි සංවිධාන සලාෆිවාදී ත්‍රස්ත සංවිධාන​.





ෂියා ඉස්ලාමය​


ෂියා කියන වචනය එන්නේ "ෂියාතු අලී" කියන අරාබි යෙදුමෙන්. ඒකෙ තේරුම "අලී ගේ පාර්ශවය​" කියන එක​. අලී මුහම්මද් තුමාගේ සැබෑ අනුප්‍රාප්තිකයා කියන විශ්වාසය නිසා ෂියා මුස්ලිම් වරු මේ නමින් හැඳින්වෙනවා.

ෂියා නිකායේ විශ්වාසයන්ට අනුව මුහම්මද් තුමාගේ අනුප්‍රාප්තිකයන් වශයෙන් ඔහුගේ පවුලේ සාමාජිකයන් ඉමාම් තනතුරට පත් වෙනවා. මේ ඉමාම් වරු මුස්ලිම් ආගමේ දේශපාලනික වගේම ආධ්‍යාත්මික නායකයන් ලෙස ක්‍රියා කරන අතර​, දිව්‍යමය ගුණයන්ගෙන් සමන්විතයි. ඒ වගේම ඔවුන්ට කුරානයේ නියම අර්ථය අර්ථ දැක්වීමට හැකියි. මේ නිසාම ඉමාම් වරු පවින් තොර පුද්ගලයන් විදිහට සැලකෙනවා.

සුන්නි ඉස්ලාමය එකම ආගමික සම්ප්‍රදායක් අනුගමනය කළත්, ෂියා ඉස්ලාමය තුල අනු නිකායන් කීපයක් තියෙනවා. මේවා සුන්නි නීති සම්ප්‍රදායන් වගේ නෙවෙයි ආගමික කරුණු අතින්ම වෙනස්.

ප්‍රධාන ෂියා අනු නිකායන් තුනක් තියෙනවා.

1. ඉමාමියා (ජෆාරි)
2. ඉස්මයිලියා
3. සයිදියා




ඉමාමියා




ෂියා මුස්ලිම් වරුන් ගෙන් 85% පමණ (මිලියන 180 පමණ​) අයත් වෙන්නේ ඉමාමියා නිකායට​. ඉමාමියා නිකාය ජෆාරි සහ ට්වෙල්වර් (Twelver) යන නම් වලිනුත් හැඳින්වෙනවා. ඔවුන් වැඩි වශයෙන් ඉන්නේ ඉරනය, ඉරාකය, අසර්බයිජානය​, ලෙබනනය​, බහරේන්, ඇෆ්ගනිස්ථානය​, ඉන්දියාව සහ පාකිස්ථානය යන රටවල.

ඉමාමියා නිකායේ ඉගැන්වීම් වලට අනුව මුහම්මද් තුමාගෙන් පසුව ඉමාම් වරු දොළොස් දෙනෙක් සිටි අතර අවසාන ඉමාම් වරයා නිද්‍රාගත තත්වයකට පත් වී තිබෙනවා. ඔහු රහසිගත තැනක සිටින අතර​, ලෝකාවසානයට දින කීපයකට පෙර නැවතත් ජීවමාන වී ඉස්ලාමය ලොව පුරා පතුරුවන බව ඉමාමියා ෂියා වරු විශ්වාස කරනවා.

ඉමාමිය නිකායේ එන ඉමාම් වරු දොළොස් දෙනා මේ අය​:

1. අලී ඉබ්න් අබි තාලිබ්
2. හසන් ඉබ්න් අලී
3. හුසේන් ඉබ්න් අලී
4. අලී ඉබ්න් හුසේන්
5. මුහම්මද් ඉබ්න් අලී
6. ජෆර් ඉබ්න් මුහම්මද්
7. මූසා ඉබ්න් ජෆර්
8. අලී ඉබ්න් මූසා
9. මුහම්මද් ඉබ්න් අලී
10. අලී ඉබ්න් මුහම්මද්
11. හසන් ඉබ්න් අලී
12. මුහම්මද් ඉබ්න් අල් හසන්

ඉමාමි ෂියා වරුන් ගේ නීති සම්ප්‍රදාය හඳුන්වා දෙන්නේ හය වැනි ඉමාම් වරයා වන ජෆර් ඉබ්න් මුහම්මද් (අල් සදීක්) විසින්. ඒ සම්ප්‍රදාය "ජෆරි" ලෙසිනුත් හැඳින්වෙනවා.

ජෆරි නීති සම්ප්‍රදාය සුන්නි නීති සම්ප්‍රදායන් ගෙන් වෙනස් වෙන ප්‍රධාන අංගය වෙන්නේ එහි විනිසුරුවාට වෙනත් මූලාශ්‍රයන් මත පදනම් නොවී හුදෙක් ඔහුට සාධාරන යැයි හැඟෙන තීන්දු ලබා දීමේ හැකියාව ලබා දී තිබීම​. මෙය හඳුන්වන්නේ ඉජ්තිහාඩ් කියලා. මේ හේතුව නිසා ෂියා නීතිය සුන්නි නීතියට වඩා නම්‍යශීලී වෙනවා. මෙය ෂියා ඉස්ලාමයේ එන බාතින් සංකල්පයෙන් පැමිණි ක්‍රමයක්.

ඉජ්තිහාඩ් සඳහා වැඩි ඉඩක් ලබා දෙන ජෆරි සම්ප්‍රදාය උසුලි නමිනුත්, ඉජ්තිහාඩ් සඳහා අඩු ඉඩක් ලබා දෙන ජෆරි සම්ප්‍රදාය අක්බාරි නමිනුත් හැඳින්වෙනවා. වර්තමානයේ අක්බාරි සම්ප්‍රදාය අනුගමනය කරන්නේ ඉතාම ස්වල්ප දෙනෙක් පමණයි.

ඉමාමියා වරුන් ගේ ආගමික නායකයන් හැඳින්වෙන්නේ අයතොල්ලා නමින්.


ඉස්මයිලියා



ෂියා ඉගැන්වීම් වලට අනුව හය වන ඉමාම් වරයා වුනේ ජෆර් ඉබ්න් මුහම්මද්. ඔහුට පුතුන් දෙන්නෙක් හිටියා. වැඩිමල් පුතා ඉස්මයිල් ඉබ්න් ජෆර්. බාල පුතා මූසා ඉබ්න් ජෆර්. ජෆර් තමාගේ අනුප්‍රාප්තිකයා විදිහට නම් කරලා තිබුනේ වැඩිමහල් පුතා වුනු ඉස්මයිල්.

නමුත් ඉස්මයිල් තරුණ වියේ දී එවකට බලයේ සිටි සුන්නි කලීෆා වරයාට එරෙහිව කැරැල්ලකට සම්බන්ධ වීම නිසා ඔහුව අත් අඩංගුවට ගැනීමට කලීෆා වරයා අණ කළා. මේ නිසා ජෆර් තමාගේ පුතාව හැංගුවා.

ඉස්මයිල් ට වුනු දේ හරියට පැහැදිලි නෑ. මේ සිද්ධියෙන් පස්සේ ඔහු ගැන නිශ්චිත අදහසක් නෑ. ජෆර් ගේ මරණයෙන් පස්සේ ඉම්ම වරයා ලෙස පත් වෙන්නේ ඔහුගේ බාල පුතා වන මූසා.

මෙතැනදී ෂියා මුස්ලිම් ප්‍රජාවේ බෙදීමක් ඇති වෙනවා. මූසා ඉමාම් වරයා ලෙස පිළිගන්න පිරිස ඉමාමි විදිහට හැඳින්වෙනවා. ඔවුන් මූසා සහ ඊට පසුව එන ඉමාම් වරු පස් දෙනා සැබෑ ඉමාම් වරු ලෙසත්, ඉස්මයිල් සැඟවී සිටියදී මිය ගිය බවත් විශ්වාස කරනවා.

තවත් පිරිසක් විශ්වාස කරන්නේ ඉස්මයිල් මිය නොගිය බව සහ ඔහු නිද්‍රාගත තත්වයට පත්වුනු අවසන් ඉමාම් වරයා විදිහට​. මේ පිරිස හැඳින්වුනේ ඉස්මයිලි කියලා.

ඉස්මයිලි ෂියා වරු ඉමාමි ෂියායා වරුන්ට වඩා දේශපාලන මුහුණුවරක් ගත්තා. ක්‍රි.ව​. 900 පමණ වන විට උතුරු අප්‍රිකාවේ විශාල ප්‍රදේශයක තම බලය පතුරුවන්න ඔවුන්ට හැකි වුනා. මේ කාලයේදී ෂියා ඉස්ලාමයේ ප්‍රධාන ධාරාව වුනේ ඉස්මයිලි වරු.

නමුත් මේ ඉස්මයිලි ෂීයා රාජ්‍යය ක්‍රි.ව​. 1076 දී අභාවයට යාම සහ මොංගොල් වරුන් ගේ ආක්‍රමනයත් සමඟම ඉස්මයිලි වරුන් ගේ බලය ක්‍රමයෙන් අභාවයට යනවා. වර්තමානයේදී ඉස්මයිලි වරු ඉන් දියාවේ, පාකිස්ථානයේ සහ යෙමනයේ ප්‍රදේශ කීපයකට සීමා වෙනවා.

ඉස්මයිලි වරුන් ගේ ප්‍රධාන කොටස් දෙකක් තියෙනවා. සංඛ්‍යාත්මකව වැඩි පිරිස නිසාරි ලෙසත්, අඩු පිරිස මුස්තාඅලී ලෙසත් හැඳින්වෙනවා. මුස්තාඅලී වරු හැඳින්වෙන තවත් නමක් තමයි බෝරා.

ඉස්මයිලි වරුන් ගේ ඉගැන්වීම් වල වැඩි බරක් ලබා දෙන්නේ කුරානයේ වචනාර්ථයට (සහීර්) වඩා එහි සැඟවුනු අරුත් (බාතින්) වලට​. මේ නිසා ඉස්මයිලි වරුන් ගේ ඉගැන්වීම් වඩාත් නම්‍යශීලී බවක් උසුලනවා.

ඉස්මයිලි ෂියා ඉගැන්වීම් ගූඪ වාදයෙන් (mysticism) විශාල අභාෂයක් ලබා තියෙනවා. මේ නිසා ඉස්මයිලි ෂියා ඉගැන්වීම් සුෆී ඉගැන්වීම් වලට සමානකමක් දක්වනවා.


සයිදියා



ෂියා වරුන් ගේ හතරවැනි ඉමාම් වරයා වුනු අලී ඉබ්න් හුසේන් ට පුතුන් දෙදෙනෙක් හිටියා. වැඩිමහල් පුතා වුනු මුහම්මද් ඔහු විසින් තමාගේ අනුප්‍රාප්තිකයා විදිහට නම් කළා. බාල පුතා වුනු සයිද් ක්‍රි.ව​. 740 දී කලීෆා වරයාට එරෙහිව කැරැල්ලක් පටන් ගත්තා. සයිද් ගේ ඉගැන්වීම් වලට අනුව අසාධාරන පාලකයෙක්ට එරෙහිව කැරලි ගැසීම් ඉස්ලාමයට අනුකූල දෙයක්. මේ කැරැල්ලට සමහර ෂියා මුස්ලිම් වරු සහ දුන් අතර සමහරු සහය දුන්නේ නෑ.

සයිද් ගේ කැරැල්ල අසාර්ථක වුනු අතර ඔහු කැරැල්ලේදී මරා දැමුනා.

සයිද් ට සහය දුන් ෂියා මුස්ලිම් වරු සයිදියා නමින් හැඳින්වුනු අතර​, ඔහුට සහය නොදී මුහම්මද් ගේ ඉමාම් තනතුර පිළිගත් අය ඉමාමියා ලෙස හැඳින්වුනා.

ආගමික ඉගැන්වීම් අනුව සයිදියා ෂියා මුස්ලිම් වරු ඉමාම් තනතුර මුහම්මද් තුමාගේ පවුලේ අයට පමණක් හිමිවිය යුතු බව සහ ඔවුන්ව දෙවියන් විසින් විශේෂයෙන් තෝරා ඇති බව විශ්වාස කරනවා. නමුත් අනෙක් ෂියා මුස්ලිම් වරුන්ගේ විශ්වාසයක් වන ඉමාම් වරයා පවින් තොර දිව්‍යමය තත්වයක් හිමි පුද්ගලයෙක් බව ඔවුන් විශ්වාස කරන්නේ නෑ.

වර්තමානයේ සංඛ්‍යාත්මකව දෙවැනියට විශාල ෂියා මුස්ලිම් නිකාය වෙන්නේ සයිදියා. ඔවුන් යෙමනයේ සහ දකුණු සවුදි අරාබියේ වාසය කරනවා.





මේ ප්‍රධාන නිකායන්ට අමතරව ඒවායින් බිඳී ගිය කුඩා කණ්ඩායම් කීපයක්ම ෂියා නිකායේ දකින්න පුළුවන්.


අලවීයා



අලවීයා නමින් හැඳින්වෙන්නේ සිරියාවේ සහ තුර්කියේ ව්‍යාප්ත වෙලා තියෙන ඉමාමි නිකායෙන් බිඳී ගිය ෂියා මුස්ලිම් නිකායක්. ඔවුන් සිරියාවේ මිලියන තුනක් පමණත් තුර්කියේ මිලියනයක් පමණත් වාසය කරනවා. වර්තමාන සිරියාවේ ජනගහණයෙන් 17% පමණ වන අතර විශාල දේශපාලන සහ ආර්ථික බලයකට හිමිකම් කියනවා. අලාවීයා වරු සමහර අවස්ථා වලදී අරාබි ජාතිකයන් කියල සැලකුවත් සමහර අවස්ථා වලදී වෙනම ජන වර්ගයක් කියල සලකනවා.

අලවීයා ෂියා වරුන් ගේ ඉගැන්වීම් අනෙක් මුස්ලිම් වරුන් ගේ ඉගැන්වීම් වලින් සෑහෙන තරම් වෙනස් වෙන අවස්ථා තියෙනවා. ඒවායේ විශාල ක්‍රිස්තියානි අභාෂයක් දකින්න පුළුවන්. ඔවුන් පුනරුප්පත්තිය විශ්වාස කරනවා. ඒ වගේම ඔවුන් අදහන ආකාරයට අලී යනු දෙවියන් ගේ මනුෂ්‍යය ස්වරූපයක්. ඔවුන් ගේ නැමදීම් වලදී ක්‍රිස්තියානි දේව මෙහෙයන් ගේ වගේ පාන් සහ වයින් භාවිතා කිරීමත් දකින්න පුළුවන්. ඒ වගේම ඔවුන් බොහෝ ක්‍රිස්තියානි උත්සවයන් සමරනවා. නත්තල සහ ඇසිරියානු නව වසර ඉන් ප්‍රධානයි.

මේ හේතු නිසා බොහෝ සුන්නි මුස්ලිම් වරු සහ සමහර ෂියා මුස්ලිම් වරු අලවීයා වරු මුස්ලිම් වරු වශයෙන් සලකන්නේ නෑ.


අලෙවි



අලෙවි කියල හැඳින්වෙන්නේ තුර්කියේ ව්‍යාප්තව තියෙන ඉමාමි ෂියා නිකායෙන් බිඳී ගිය නිකායක්. එය තුර්කි ජාතිකයන් වගේම කුර්දි ජාතිකයන් අතරත් තියෙන අතර​, වර්තමාන තුර්කියේ ජනගහණයෙන් 11% පමණ අලෙවි මුස්ලිම් වරු.

අලෙවි වරුන් ගේ ඉගැන්වීම් අනෙක් මුස්ලිම් ඉගැන්වීම් වලින් වෙනස් වෙන ප්‍රධානම තැන වෙන්නේ ඔවුන් ගේ අල්-හක් කියන සංකල්පය​. එහිදී අල්ලාහ්, මුහම්මද් සහ අලී යනු එකම දෙවියන් ගේ සත්‍යයේ ස්වරූප තුනක් බව කියැවෙනවා. මෙය ක්‍රිස්තියානියේ ශුද්ධ වූ ත්‍රිත්වය සංකල්පයට කිට්ටුවෙන් යන සංකල්පයක්.

ඒ වගේම කුරානයට අමතරව බයිබලය සහ තෝරා වැනි ආගමික ග්‍රන්ථ වලිනුත් ඔවුන් දැණුම ලබා ගන්නවා. ඔවුන් දේව නැමදීම් සඳහා රැස් වෙන්නේ අනෙක් මුස්ලිම් වරු වගේ මස්ජීද වල වෙනුවට "කෙමෙවි" නමින් හැඳින් වෙන ශාලා තුල​. අනෙකුත් ෂියා මුස්ලිම් වරු වගේම ඔවුන් කුරානයේ සැඟවුනු අරුත් (බාතින්) ගැන විශ්වාස කරන අතර සූෆී මුස්ලිම් වරු වගේ ගූඪවාදී පිළිවෙත් කරනවා.


ෂයිකි


ෂයිකි කියන්නේ 19 වෙනි සියවසේ දී ෂයිකි අහමඩ් විසින් ඇති කරන ලද ආගමික ව්‍යාපාරයක්. ඔවුන් ඉමාමි ෂියා නිකායෙන් බිඳී ගිය කොටසක්. ෂයිකි වරුන් ගේ ඉගැන්වීම් සූෆි මුස්ලිම් වරුන් ගේ ඉගැන්වීම් වලින් වගේම බහානි සහ බහා ආගමික ඉගැන්වීම් වලින් දැඩි ආභාෂයක් ලබලා තියෙනවා.

වර්තමානයේදී ෂයිකි නිකාය ඉරාකයේ සහ ඉරානයේ ව්‍යාප්ත වෙලා තියෙනවා.


දුර්සි



දුර්සි (ඩෘස්) කියන්නේ ඉස්මයිලි ෂියා නිකායෙන් බිඳී ගිය නිකායකට​. වර්තමානයේ ඔවුන් ව්‍යාප්ත වෙලා ඉන්නේ සිරියාවේ, ලෙබනනයේ සහ ඊශ්‍රායලයේ. දුර්සි වරු සැලකෙන්නේ වෙනම ජන වර්ගයක් විදිහට​.

දුර්සි ඉගැන්වීම් වලට අනුව ඔවුන් දෙවියන් ලෙස සලකන්නේ සමස්තය​. මෙය අනෙකුත් ඉස්ලාමීය නිකායන් ගේ ඉගැන්වීම වන දෙවියන් යනු සමස්තයට ඉහලින් සිටින කෙනෙක් යන්නට පටහැණියි. ඒ වගේම ඔවුන් පුනරුප්පතිය ගැන විශ්වාස කරනවා. ඔවුන් ගේ නැමදීමේ ස්ථාන හැඳින්වෙන්නේ "කල්වත්" කියලා.

බොහෝ සුන්නි මුස්ලිම් වරු සහ සමහර ෂියා මුස්ලිම් වරු දුර්සි වරු මුස්ලිම් වරු කියල සලකන්නේ නෑ.





කවාරිජ් ඉස්ලාමය​


කලීෆා වරයෙක් තෝරාගැනීමේ අර්බුධයේදී මුආවියා සහ අලී යන දෙදෙනාටම එරෙහිවූ පිරිස කවාරිජ් නමින් හැඳින්වුනා. ඔවුන් අලී ව ඝාතනය කළ අතර මුආවියා ඝාතනය කිරීමට උත්සහ කළත් එය ව්‍යර්ථ වුනා.

කවාරිජ් වරු අධාර්මික පාලකයන්ට එරෙහිව කැරලි ගැසීමට ඇති අයිතිය පිළිබඳව තදින් විශ්වාස කරනවා. ඉතිහාසය පුරාම ඔවුන් සුන්නි සහ ෂියා යන දෙපිරිසටම එරෙහිව සටන් වැදිලා තියෙනවා. ඒ වගේම ඔවුන් තමාට වෙනස් මත දරන මුස්ලිම් වරු මුස්ලිම් වරු ලෙස සලකන්නේ නෑ. ඒ වගේම අසාධාරන පාලකයන්ට එරෙහිව කැරලි ගැසීමෙන් මරණයට පත් වීම ඉතා උතුම් දෙයක් කොට සලකනවා.

අතීතයේ අස්‍රකි, හරුරියියා, සුෆ්‍රි වැනි කවාරිජ් නිකායන් කීපයක්ම තිබුනත් වර්තමානයේ ඉතිරිව තියෙන්නේ ඉබාදි නිකාය පමණයි. ඉබාදි වරු පැරණි කවාරිජ් වරු තරම්ම දැඩි මතධාරී නෑ. වර්තමානයේ ඔවුන් ඕමානයේ ජනගහනයෙන් බහුතරය​. ඕමානයෙන් පිට කවාරිජ් වරු ඉන්නේ ඉතාම සුළු පිරිසක්.

Wednesday, April 24, 2019

ගී කියන කුරුල්ලා


1467 - 1600 අතර කාලය ජපන් ඉතිහාසයේ හැඳින්වෙන්නේ "සෙංගොකු ජිදයි" කියලා. ඒකෙ තේරුම "රණකාමී රාජ්‍යයන් ගේ සමය​" කියන එක​. මේ කාලය එහෙම හැඳින්වුනේ ඒ කාලයේ ජපානයේ මධ්‍යගත පාලනය බිඳ වැටිලා, අධිරාජ්‍යයා ගේ සහ ෂෝගුන් වරයාගේ බලය පිරිහිලා ජපානයේ ප්‍රාදේශීය පාලකයන් (හෙවත් දයිමියෝ වරුන්) ගේ බලය වැඩිවෙලා තිබුනු කාලයක් වීම​. මේ කාලයේ ජපානය ස්වාධීන සහ අර්ධ ස්වාධීන රාජ්‍යයන් ගණනාවකින් සමන්විත වුනා. මේ රාජ්‍යයන් බලය සහ ධනය වෙනුවෙන් එකිනෙකා සමඟ යුධ වැදුනා.

සෙංගොකු සමයේ අවසන් හරියේදී බලවත් සමුරායි වරු තුන් දෙනෙක් සන්ධානගත වුනා. ඒ තමයි ඔදා නොබුනගා, තොයොතෝමි හිදෙයෝෂි සහ තොකුගවා ඉඑයාසු. මේ තුන් දෙනාම රණ ශූරයෝ. ඒ වගේම එකිනෙකාට වෙනස් චරිත ලක්‍ෂන තිබුනු අය​.

ඔදා නොබුනගා තමයි ඒ කාලයේ ජපානයේ හිටපු විශිෂ්ඨම රණ ශූරයා. ඒ වගේම ඔහු ඉතාම දරුණු අයෙක්. එක සැරයක් ඔහු සතුරු බලකොටුවක් වට කරලා ඒ බලකොටුවේ සිටින සියල්ලන්ම පණපිටින් පිලිස්සී යන විදිහට බලකොටුව ගිනිබත් කලා. තමාට එරෙහිව යුධ වැදුනු හැම කෙනෙක්ම විනාශ කරල දාන්න ඔහු සමත් වුනා.

තොයොතෝමි හිදෙයෝෂි ඊට වඩා වෙනස්. ඔහු විශිෂ්ඨ මිලිටරි ඉංජිනේරුවෙක්. ඒ වගේම කපටි උපායශීලී අයෙක්. තමාට අවාසි අවස්ථාවන් වාසියට පෙරළා ගන්න ඔහු සමතෙක්.

තොකුගවා ඉඑයාසු ඒ දෙන්නටම වඩා වෙනස්. ඔහු විශිෂ්ඨ උපායශීලියෙක්. ඒ වගේම ඉවසිලිවන්තයෙක්. තමාගේ වෙලාව එනතුරු කල් මැරීම තමයි ඔහුගේ ලක්‍ෂනය​.

මේ තුන් දෙනා ගැන ප්‍රසිද්ධ ජපන් කතාවක් තියෙනවා.

මේ තුන් දෙනා දවසක් උද්‍යානයක පිරිවර සමඟ විවේක ගනිමින් හිටියා. ඒ අසල අත්තක "හොතොතොගි" (ජපානයට ආවේනික මිහිරි ගී ගයන්න සමත් කුරුල්ලෙක්) කුරුල්ලෙක් වහල හිටියා. හැමෝම උගේ මිහිරි ගීයක් අහන්න බලාපොරොත්තු වුනත්, ඌ ගී ගැයුවේ නෑ.

"අපි මොකද කරන්නේ?" පිරිවර සමුරායි වරු තමාගේ නායකයන් ගෙන් ඇහුවා.

"කුරුල්ලා ගී ගයන්නේ නැතිනම්, ඌව මරා දාන්න​" ඔදා නොබුනගා අණ කරා.

"කුරුල්ලා ගී ගයන්නේ නැතිනම්, ඌ ලවා ගීය ගයවන්න​" තොයොතෝමි හිදෙයෝෂි උපදෙස් දුන්නා.

"කුරුල්ලා ගී ගයන්නේ නැතිනම්, ඌ ගී ගයන තුරු අපි බලාගෙන ඉමු" තොකුගවා ඉඑයාසු යෝජනා කරා.

මේ කතාව ඇත්ත කතාවකද නැද්ද කවුරුත් හරියටම දන්නෙ නෑ.

නමුත් සියළු සතුරු බල සුණු විසුණු කරලා ජපානයේ ෂෝගුන් වරයා ලෙස පත් වෙන්න ආසන්නයේ හිටියදී 1582 දී ඔදා නොබුනගා ඔහුගේ යටතේ සේවය කළ සමුරායි වරයෙක් මෙහෙයවුනු කැරැල්ලකින් මරා දැමුනා.

ඊට පසුව ජපානයේ අසහාය බලවතා වෙන තොයොතෝමි හිදෙයෝෂි කොරියාවට එරෙහිව අසාර්ථක යුද්ධයක් මෙහෙයවලා බලයෙන් සහ ජනප්‍රියත්වයෙන් පිරිහුනු නායකයෙක් විදිහට 1598 දී මිය ගියා.

එතෙක් පැත්තකට වෙලා උන්නු තොකුගවා ඉඑයාසු බලය බලාගෙන 1600 වෙද්දි ජපානයේ සියළු ප්‍රාදේශීය පාලකයන් තමාගේ අණසකට යටත් කරලා ෂෝගුන් වරයා ලෙස පත් වෙනවා.

1600 ඉඳලා 1867 දක්වා ජපානයේ පාලකයන් වෙන්නේ තොකුගවා වාංශික සමුරායි වරු. මේ කාලය ජපන් ඉතිහාසයේ ලියැවෙන්නේ ඉතාම සාමකාමී කාලයක් විදිහට​.

තොකුගවා ඉඑයාසු කුරුල්ලා ගී ගයන තෙක් බලාගෙන හිටියා.

Monday, February 18, 2019

ඇෆ්‍රිකානර් වරුන් ගේ ඉතිහාසය - 2 (මහා සංක්‍රමනය​)



1806 දී බ්‍රිතාන්‍යය අනසකට පත් වන කේප් ජනපදය 1814 දී නෙදර්ලන්තය සහ බ්‍රිතාන්‍යය අතර ඇති වන ගිවිසුමකින් නිල වශයෙන්ම බ්‍රිතාන්‍යයට පවරා දෙනවා.

බ්‍රිතාන්‍යයට ලැබෙන කේප් ජනපදයේ ජනගහණය 75,000 ක් පමණ​. එයින් 27,000 පමණ ඇෆ්‍රිකානර් ජාතිකයන්. 30,000 පමණ කළු ජාතික සහ ආසියාතික වහලුන්. තවත් 17,000 පමණ වහලුන් නොවන ස්වදේශිකයන්.

කේප් ජනපදයේ ප්‍රධාන නගරය වුනේ කේප් ටවුන්. සියළුම ව්‍යාපාර පිහිටලා තිබුනේ වගේම සියළුම ධනවතුන් පදිංචි වෙලා හිටියේ කේප් ටවුන් නගරයේ. ජනපදය අභ්‍යන්තරයේ ජීවත් වුනේ ගොවිතැනින් දිවි ගෙවූ ඇෆ්‍රිකානර් වරු. ජනපදය අභ්‍යන්තරයට යනවිට කේප් ටවුන් හි ආණ්ඩුකාරයාගේ බලය ක්‍රමයෙන් අඩු වී ගියා.

කේප් ටවුන් නගරය ආශ්‍රිතව ජීවත් වුනු නාගරිකයන් හැඳින්වුනේ "කේප් ලන්දේසින්" (Cape Dutch) විදිහට​. අභ්‍යන්තරයේ ජීවත් වුනු ග්‍රාමීය ගොවියන් හැඳින්වුනේ "බූවර්" (Boer) යන නමින්.

ජනපදයේ උතුරු දිග "දේශසීමාව​" විදිහට සැලකුනේ දකුණු අප්‍රිකාවේ නැගෙනහිර සිට බටහිර දක්වා ගලා ගිය ඔරේන්.ජ් ගඟ​. නැගෙනහිර දේශසීමාව විදිහට සැලකුනේ කේප් ජනපදයට නැගෙනහිරින් වාසය කළ "කෝසා" (Xhosa) ගෝත්‍රිකයන් ගේ ජනාවාස​. කෝසා ගෝත්‍රිකයන් යුරෝපීයන් තමාගේ ජනාවාස කරා ව්‍යාප්ත වීමට තදින්ම විරෝධය පෑ අතර ඔවුන් සහ ජනපදිකයන් අතර නිරන්තර යුධ ගැටුම් ඇතිවුනා.


බ්‍රිතාන්‍යය කේප් ජනපදය​ (British Cape Colony)


බ්‍රිතාන්‍යය කේප් ජනපදයේ කොඩිය සහ ලාංඡනය​

බ්‍රිතාන්‍යය කේප් ජනපදය 1814 ඉඳල පාලනය වෙන්නේ ආණ්ඩුකාරයෙක් යටතේ බ්‍රිතාන්‍යය කිරීටයේ යටත් විජිතයක් විදිහට​. බ්‍රිතාන්‍යයන් මුලදී කේප් ජනපදය වැදගත් කොට නොසැලකූ නමුත් වසර කීපයකට පසු ඔවුන් එහි බ්‍රිතාන්‍යය වැසියන් පදිංචි කිරීම පටන් ගන්නවා. ඒ අනුව 1820 දී බ්‍රිතාන්‍යය ජාතිකයන් 4000 ක් කේප් ජනපදයේ පදිංචියට එනවා.

බ්‍රිතාන්‍යය රජය මුලදී බලාපොරොතු වෙන්නේ මේ අය රට අභ්‍යන්තරයේ ගොවිතැන් කටයුතු වල නිරත වෙයි කියල​. නමුත් ඔවුන් වැඩි දෙනා වෙරළබඩ නගර වල පදිංචි වෙලා වෙළඳාමේ නිරත වෙනවා. මේ අය පදිංචි වෙන නගර අතරින් කේප් ටවුන් නගරයට නැගෙනහිරින් පිහිටි පෝට් එළිසබෙත් නගරය ප්‍රධානයි.

බ්‍රිතාන්‍යයන් කේප් ජනපදයේ වැදගත්  වෙනස්කම් රැසක් සිදු කරනවා. මේ වෙනස් කම් ඇෆ්‍රිකානර් ජාතිකයන් ගේ දැඩි අප්‍රසාදයට හේතු වෙනවා. ජනපදයේ නිල භාෂාව ඉංග්‍රීසි කිරීම ඒ අතරින් ප්‍රධානයි. අති බහුතරයක් ඇෆ්‍රිකානර් ජාතිකයන් ඉංග්‍රීසි කතා නොකළ නිසා මේ නීතිය ඔවුන් දැඩි ලෙස පිළිකෙව් කරනවා.

බ්‍රිතාන්‍යයන් සිදු කරන තවත් වෙනසක් වෙන්නේ ස්වදේශිකයන්ට​, මිශ්‍ර වාර්ගිකයන්ට සහ ආසියාතිකයන්ට වැඩි අයිතිවාසිකම් ලබා දීම​. මෙයත් ඇෆ්‍රිකානර් ජාතිකයන් ගේ දැඩි විරෝධයට හේතු වෙනවා. විශේෂයෙන්ම මිශ්‍ර වාර්ගිකයන් යුධ සේවයට බඳවා ගැනීම සහ ඔවුන්ට තුවක්කු ලබා දීම ඇෆ්‍රිකානර් වරුන් දකින්නේ දැඩි සැකයෙන්.

මේ නිසා ඇෆ්‍රිකානර් ජාතිකයන් සහ බ්‍රිතාන්‍යය රජය අතර නොසන්සුන් කම් වර්ධනය වෙනවා. මේ නොසන්සුන් කම් කීප වරක් අවි ගත් ගැටුම් දක්වා දිවෙනවා.

මේ නැගී එන අප්‍රසාදය පුපුරා යන්නේ 1834 දී බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් කේප් ජනපදයේ වහල් සේවය තහනම් කිරීමෙන්. විශේෂයෙන්ම බූවර් වරු තමාගේ ගොවිපළ වල සේවය සඳහා විශාල වශයෙන් වහල් ශ්‍රමය යොදා ගත් නිසා මේක ඔවුන්ට දැඩි පහරක් වෙනවා.

මේ නිසා බූවර් වරු විශාල වශයෙන් කේප් ජනපදය අත් හැර දමා රට අභ්‍යන්තරයට සංක්‍රමනය වෙන්න පටන් ගන්නවා. ඔවුන් ගේ අරමුණ වෙන්නේ ඔරේන්.ජ් ගඟෙන් එපිට බ්‍රිතාන්‍යය පාලනයට ලක් නොවූ ප්‍රදේශ වල තමාගේම නිදහස් ජනාවාස පිහිටුවා ගැනීම​.

මේ සංක්‍රමනය හඳුන්වන්නේ "මහා සංක්‍රමනය​" (Great Trek) කියලා.


මහා සංක්‍රමනය



මහා සංක්‍රමනයට ප්‍රධාන වශයෙන් සහභාගී වෙන්නේ ග්‍රාමීය බූවර් වරු. නාගරික දිවි පෙවෙතකට හුරු වුනු කේප් ලන්දේසි ප්‍රජාව මහා සංක්‍රමනයට හවුන් වෙන්නේ ඉතා සුළු වශයෙන්. මහා සංක්‍රනයට සහභාගී වුනු ඇෆ්‍රිකානර් වරු ඇෆ්‍රිකාන්ස් භාෂාවෙන් හැඳින්වුනේ "පුරෝගාමියෝ" යන අරුත ඇති "වෝර්ත්ට්‍රෙකර්ස්" (Voortrekkers) යන නමින්. ඔවුන් තද නිල් පාට පසුබිමක රතු පාට කතිරයක් සහිත කොඩියක් තමාගේ කොඩිය වශයෙන් භාවිතා කලා.


තමා සතු සියළු ධනය කැන්වස් රෙදි වලින් වැසූ කරත්ත වල පටවා ගෙන​, තමාගේ හරක් රංචුත් දක්කා ගෙන නොදන්නා රටක නොදන්නා බිමක් හරහා සැතපුම් දහස් ගණන් ස්වදේශිකයන් ගේ ප්‍රහාර මැද්දේ ගෙවමින් සිදු කරන මේ මහා සංක්‍රමනය අතිශය දුෂ්කර වගේම වීරත්වයෙන් පිරුණු චාරිකාවක්.

ඒ වගේම මේ කාලයේදීම දකුණු අප්‍රිකාවේ නැගෙනහිර කෙළවරේ සුලූ ගෝත්‍රිකයන් තමාගේ අධිරාජ්‍යය ගොඩනංවමින් හිටියා. සුලූ වරුන් ගේ ආක්‍රමන නිසා ස්වදේශික ගෝත්‍ර ගණනාවක් බටහිර දෙසට පළා ගියා. බටහිර දෙසට පලා යන ස්වදේශික ගෝත්‍ර සහ නැගෙනහිරට සංක්‍රමනය වෙන ඇෆ්‍රිකානර් වරු අතර නිරන්තර ගැටුම් ඇති වුනා. මේ කාලය සැලකෙන්නේ දකුණු අප්‍රිකානු ඉතිහාසයේ ඉතාමත් ප්‍රචන්ඩ වගේම වැදගත් කාල පරිච්ඡේදයක් විදිහට​.




පළමු ගවේෂනය - 1834


මුලින්ම ඔරේන්.ජ් ගඟෙන් එපිට පිහිට ප්‍රදේශ වලට චාරිකාවක නිරත වෙන්නේ ඉංග්‍රීසි ජාතික වෛද්‍යවරයෙක් වුනු ඇන්ඩෘ ස්මිත් සහ බූවර් ගොවියෙක් වුනු විලියම් බර්ග්. ඒ 1832 දී නතාල් ප්‍රදේශයේ. නැවත කේප් ජනපදයට එන ඔවුන් දෙදෙනා නතාල් ප්‍රදේශය ජනාවාසයක් පිහිටුවීමට සුදුසු බව කියමින් එහි පදිංචි වීමට කැමති පිරිසක් එක් රැස් කරන්න පටන් ගන්නවා. ඔවුන් ගේ මේ ව්‍යායාමය කේප් ටවුන් නගරයෙන් ඈත කේප් ජනප්දයේ දේශසීමාවේ පිහිටි ග්‍රැහැම්ස්ටවුන්, ඔයිටෙන්හේග් සහ ග්‍රාෆ්-රෙයිනෙට් වැනි කුඩා නගර වල ජනප්‍රිය වෙනවා.

ඒ අනුව 1834 දී ග්‍රැහැම්ස්ටවුන් නගරයේ ඇෆ්‍රිකාන්ස් ජාතිකයන් නතාල් ප්‍රදේශයේ ජනාවාස පිහිටුවීමට සුදුසු - නුසුදුසු බව පරික්‍ෂා කිරීම සඳහා ගවේෂන කණ්ඩායමක් යවන්න තීරණය කරනවා. මේ පිරිසේ නායකත්වය දරන්නෙ පෙටෲස් උයිස්. ඔහුගේ සහයට 17 හැවිරිදි තරුණයෙක් වුනු යාන් බන්ට්ජෙස් එක් වෙනවා.


පිරිමි 20 ක්, එක් කාන්තාවක් සහ වහලුන් ගෙන් සමන්විත වුනු මේ කුඩා ගවේෂක කණ්ඩායම 1834 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ග්‍රහැම්ස්ටවුන් නගරයෙන් පිටත් වෙන්නේ නතාල් බලා යෑමට​. වැඩි කරදරයකින් තොරව ඔවුන් 1835 පෙබරවාරි මාසයේදී පෝට් නතාල් (වර්තමාන ඩර්බන්) වෙළඳ තොටට ළඟා වෙනවා. එහිදී ඔවුන්ට ඉංග්‍රීසි ජාතික ඇත් දළ වෙළඳුන් සහ දඩයක්කරුවන් පිරිසක් මුණ ගැසෙනවා. සුලූ රජතුමා හමුවී ඔහුගෙන් ඉඩම් මිලදී ගන්න උත්සහ කළත් නරක කාලගුණය නිසා ඔවුන්ට එය ඉටු කරගන්න අපහසු වෙනවා.

ඔවුන් නැවත ග්‍රැහැම්ස්ටවුන් නගරයට එන්නේ 1835 ජූනි මාසයේදී. ඒ විශාල ඇත් දළ තොගයකුත් එක්ක​. ඔවුන් ගේ ගමනේ සාර්ථකත්වයත් එක්ක මහා සංක්‍රනයට අඩිතාලම වැටෙනවා.


පළමු සංක්‍රමනික​ කණ්ඩායම​

පළමු සංක්‍රමනික කණ්ඩායමේ නායකත්වය දරන්නේ ලුයිස් ට්‍රෙගාර්ඩ්. පවුල් 9 කින් සමන්විත වුනු මේ කණ්ඩායමේ ඉලක්කය වුනේ ලිම්පොපෝ ගඟ අසබඩ ප්‍රදේශය (වර්තමාන මොසැම්බික් රාජ්‍යයේ දකුණු කෙළවර​). 1835 සැප්තැම්බර් මාසයේදී පිටත් වන ඔවුන් වාල් ගඟ තරණය කරමින් උතුරටම ගමන් කරනවා.

ලුයිස් ට්‍රෙගාර්ඩ්
නොයෙක් දුෂ්කරතා වලට මුහුණ දෙමින් 1838 අප්‍රේල් මාසයේදී දෙලගෝවා බොක්ක වෙත ළඟා වෙන්න ඔවුන් සමත් වෙනවා. එතැන පෘතුගීසින් ගේ කුඩා වරායක් තියෙනවා. මේ වන විට පිරිස 52 ගෙන් සමන්විත වෙනවා. පෘතුගීසින් ගෙන් ඔවුන්ට සුහද පිළිගැනීමක් ලැබුනත්, දෙලගෝවා බොක්කට පැමිණ දින පහකට පසුව පිරිස අතර මැලේරියා රෝගය පැතිර යනවා.

මේ නිසා ට්‍රෙගාර්ඩ් පෝට් නතාල් නගරයට සේවකයෙක් පිටත් කර හරින්නේ නැවකින් ඇවිත් ඔවුන්ව බේරා ගන්නා ලෙස පණිවුඩයක් සමඟ​. නමුත් නැව පැමිණෙන විට ට්‍රෙගාර්ඩ් ඇතුළු බොහෝ දෙනා මැලේරියාවෙන් මිය ගිහින්. ඉතුරුවී සිටින 26 දෙනෙක් දෙලගෝවා බොක්කේ ජනාවාසය අත හැරලා ආපසු යනවා.


දෙවන සංක්‍රමනික කණ්ඩායම​


දෙවන සංක්‍රමනික කණ්ඩායම සමන්විත වෙන්නේ හාන්ස් වැන් රෙන්ස්බර්ග් ගේ නායකත්වයෙන් යුතු 49 දෙනෙක් ගෙන්. ඔවුන් ගමනේ මුල කොටස යන්නේ ට්‍රෙගාර්ඩ් ගේ කණ්ඩායම සමඟ​. නමුත් 1836 අප්‍රේල් මාසයේදී ඔවුන් ට්‍රෙගාර්ඩ් ගේ කණ්ඩායමෙන් වෙන් වෙලා ලිම්පොපෝ ගඟ ඔස්සේ ගමන් කරනවා.

1836 ජූලි මාසයේදී ඉන්හම්බානේ හිදී ඔවුන් සුලූ ගෝත්‍රික හමුදාවක ප්‍රහාරයකට ලක් වෙනවා. රාත්‍රිය පුරාවට පවතින සටනින් කණ්ඩායමේ සියලුම දෙනා මරණයට පත් වෙනවා.


තුන්වන සංක්‍රමනික කණ්ඩායම


තුන්වන සංක්‍රමනික කණ්ඩායමේ නායකත්වය දරන්නේ හෙන්ඩ්‍රික් පොට්ගියෙටර්. ඔහුගේ කණ්ඩායමට 200 ක පමණ පිරිසක් අයත් වුනා. 1835 දෙසැම්බර් මාසයේදී පිටත්ව යන ඔවුන් ඔරේන්.ජ් සහ වාල් ගංගා තරණය කරමින් උතුරට ගමන් කරනවා.

හෙන්ඩ්‍රික් පොට්ගියෙටර්.
1836 අගෝස්තු මාසයේදී ඔවුන් න්ඩෙබෙලේ ගෝත්‍රිකයන් ගේ ප්‍රහාරයකට ලක් වෙනවා. මේ ප්‍රහාරයෙන් ළමුන් හයදෙනෙක් ඇතුළු 14 දෙනෙක් මිය යනවා. ඔක්තෝබර් මාසයේදී 4600 ක න්ඩෙබෙලේ ගෝත්‍රික හමුදාවක් නැවතත් ඔවුන්ට පහර දෙනවා. ගෝත්‍රිකයන් 184 ක් මරා දමා ප්‍රහාරය මැඩ පවත්වන්න ඔවුන් සමත් වුනත්, න්ඩෙබෙලේ වරු ඔවුන් ගේ හරක් සියල්ලම පැහැර ගන්න සමත් වෙනවා.

මේ වන විට ඒ අසල ඉන්න ගෙරිට් මාරිට්ස් ගේ හතරවන සහ පෙටෲස් උයිස් ගේ හය වන වෝර්ත්ට්‍රෙකර් කණ්ඩායම් වල සහයත් ඇතුව පොට්ගියෙටර් මොසෙබා සහ කපයින් වල පිහිටි න්ඩෙබෙලේ ජනාවාස දෙකකට පහර දෙනවා. මේ ප්‍රහාර වලින් න්ඩෙබෙලේ ගෝත්‍රිකයන් 400 පමණ මිය යන අතර බූවර් වරු ඔවුන් ගේ හරක් 7000 ක් පමණ පැහැර ගන්නවා. මේ ප්‍රහාරයෙන් පසු න්ඩෙබෙලේ ගෝත්‍රිකයන් වර්තමාන සිම්බාබ්වේ බලා පසු බසිනවා.

නතාල් ප්‍රදේශයට යාමට වඩා ඔරේන්.ජ් සහ වාල් ගංගා අතර ප්‍රදේශයේ පදිංචි වීම සුදුසු බව තීරණය කරන පොට්ගියෙටෙර් ගේ පිරිස 1837 දී ඒ ප්‍රදේශයේ ජනාවාස කීපයක්ම ඇති කරනවා. මේවා තමයි කේප් ජනපදයට ඔබ්බෙන් ඇති කරනව පළමු ඇෆ්‍රිකානර් ජනාවාස​.


හතරවන සංක්‍රමනික කණ්ඩායම​


හතරවන සංක්‍රමනික කණ්ඩායම ගෙරිට් මාරිට්ස් ගේ නායකත්වයෙන් යුතු 700 ක පමණ පිරිසක්. ඔවුන් 1836 සැප්තැම්බර් මාසයේදී පිටත් වෙනවා.

ගෙරිට් මාරිට්ස්
1837 දී පොට්ගියෙටර් ගේ කණ්ඩායම සමඟ එක්ව වාල් ගඟට ඔබ්බෙන් පිහිටි න්ඩෙබෙලේ වරුන් ගේ ජනාවාස වලට පහර දෙන්න සහභාගී වෙන මාරිට්ස් ගේ පිරිස න්ඩෙබෙලේ වරු පරාජය කළ පසු නතාල් බලා ගමන් අරඹනවා. 

ඔවුන් 1838 දී නතාල් අවට ඇෆ්‍රිකානර් ජනාවාස පටන් ගන්න සමත් වෙනවා.


පස්වන සංක්‍රමනික කණ්ඩායම​


පස්වන සංක්‍රමනික කණ්ඩායම 1837 පෙබරවාරි මාසයේදී පීට් රිටීෆ් ගෙ නායකත්වයෙන් පිටත් වෙනවා. ඔවුන් 100 ක පමණ පිරිසක්. ඔරේන්.ජ් ගඟ තරනය කරමින් නතාල් ප්‍රදේශයට ඇතුල් වෙන රිටීෆ් ගේ පිරිස එහි ජනාවාස ඇති කිරීම සඳහා සුලූ රජු සමඟ ගිවිසුමක් ඇති කර ගැනීමට අදහස් කරනවා.

පීට් රිටීෆ්
1837 ඔක්තෝබර් මාසයේදී රිටීෆ් සුලූ රජුට ලිපියක් ලියනවා. එහිදී ඔහු බූවර් සංක්‍රමනිකයන්ට ඉඩම් පුද්ගලික අයිතියට ලබා දෙන මෙන් ඉල්ලනවා. නමුත් සුලූ සංස්කෘතිය අනුව ඉඩම් පොදු දේපලක් ලෙස සැලකූ නිසා ඔවුන් මේ ඉල්ලීම දිහා බලන්නේ සැකයෙන්. ඒ වගේම රිටීෆ් ගේ ලිපියේ න්ඩෙබෙලේ ගෝත්‍රිකයන් සමඟ ඇති වූ සටන් ගැන සඳහන් කිරීම නිසා සුලූ රජු එය සලකන්නෙ සැඟවුනු තර්ජනයක් විදිහට​.

මේ නිසා රිටීෆ් ඇතුළු පිරිස 1838 පෙබරවාරි මාසයේදී සුලූ රජු වුනු ඩින්ගානේ හමුවීමට පැමිනි විට සුලූ රජුගේ මෙහෙයවීමෙන් එල්ල වෙන හදිසි ප්‍රහාරයකින් රිටීෆ් ඇතුලු 100 දෙනෙක් මරා දැමෙනවා.

එයින් නොනැවතෙන සුලූ රණකාමීන් අසල පිහිටි බූවර් ජනාවාස කීපයකට කඩා වැදී බූවර් සංක්‍රමනිකයන් 532 ක් මරා දමනවා. මෙය හැඳින්වෙන්නේ "වීවෙන් සංහාරය​" නමින්.

වීවෙන් සංහාරය
පසු කලක ඇෆ්‍රිකානර් වරු මේ සංහාරය සිදු වූ ආසන්නයේ නගරයක් ගොඩ නංවනවා. එය නම් කරන්නේ වීවෙන් නමින්. එහි අරුත "වැළපීම​". වීවෙන් සංහාරය නිසා නතාල් ප්‍රදේශයේ බූවර් ජනාවාස බිහි වීම සෑහෙන දුරකට අඩාල වෙනවා.


හයවන සංක්‍රමනික කණ්ඩායම


හයවන සංක්‍රමනික කණ්ඩායමට නායකත්වය දෙන්නේ 1834 පළමු ගවේෂනයට නායකත්වය දුන් පෙටෲස් උයිස්. ඔහුගේ කණ්ඩායම 100 ක පමණ පිරිසකින් සමන්විතයි. ඔවුන් පිටත් වෙන්නේ 1837 අප්‍රේල් මාසයේ.

උයිස් ගේ කණ්ඩායම නතාල් ප්‍රදේශයට යන අතරමගදී ඔවුන්ට පොට්ගියෙටර් ගේ කණ්ඩායමෙන් උදව් ඉල්ලා පණිවුඩයක් ලැබෙනවා. ඒ න්ඩෙබෙලේ ගෝත්‍රිකයන්ට එරෙහිව සටන් වැදීමට​. ආපසු හැරෙන උයිස් පොට්ගියර් සමඟ එක්ව න්ඩෙබෙලේ ගෝත්‍රිකයන්ට පහර දී ඔවුන් ප්‍රදේශයෙන් පලවා හැරීමෙන් අනතුරුව ඔහු නැවතත් නතාල් බලා ගමන් අරඹනවා.

නමුත් නතාල් ප්‍රදේශයේ පදිංචි වීමේ අදහස අත් හැර දමන උයිස් ගේ කණ්ඩායම ආපසු හැරී ඔරේන්.ජ් සහ වාල් ගංගා අතර ප්‍රදේශයට පැමිණ එහි ජනාවාස ඇති කර ගන්නවා.





බූවර් - සුලූ යුද්ධය​


මේ සමයේ නතාල් ප්‍රදේශයේ බලවත්ම ස්වදේශික ගෝත්‍රය වෙන්නේ සුලූ වරු. ඔවුන් ගේ රජු වෙන්නේ ඩින්ගන්. සුලූ වරු ඇෆ්‍රිකානර් වරුන් ගේ සංක්‍රමන වලට ඉතා තදින් එරෙහි වෙනවා. ඉතාම රණකාමී ගෝත්‍රයක් වුනු සුලූ වරු සතුව අන් කිසිම ස්වදේශික ගෝත්‍රයකට නොතිබුනු තරම් සංවිධානාත්මක සහ බලවත් හමුදාවක් ඉන්නවා.


වීවන් සංහාරය බූවර් සංක්‍රමනිකයන් සලකන්නෙ සුලූ ගෝත්‍රිකයන් තමන්ට එරෙහිව කළ යුද්ධ ප්‍රකාශ කිරීමක් විදිහට​. මේ නිසා ඔවුන් සුලූ වරුන්ට එරෙහිව සංවිධානාත්මක ප්‍රහාරයක් සූදානම් කරනවා.


ඉටලෙනි සටන​


මේ ප්‍රහාරය සඳහා සහභාගී වෙන්නේ පෙටෲස් උයිස් සහ හෙන්ඩ්‍රික් පොට්ගියෙටර් ගේ පිරිස්. ප්‍රහාරයේ අණදෙන නිලධාරියා ලෙස උයිස් තෝරා ගැනුනත් පොට්ගියෙටර් එයට විරුද්ධ වීම නිසා දෙදෙනාම අණදෙන නිලධාරීන් ලෙස පත් කෙරෙනවා. මේ තීරණය බූවර් වරුන් ගේ ඉරණම විසඳන එකක්.

347 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වන බූවර් හමුදාව 1838 අප්‍රේල් මාසයේදී සුලූ වරු සොයා ගමන් අරඹනවා. උයිස් ගේ පිරිස සහ පොට්ගියෙටර් ගේ පිරිස ගමන් කරන්නේ වෙනම කණ්ඩායම් වශයෙන්. මේ කාලයේදී බූවර් වරුන්ට සංවිධානාත්මක හමුදාවක් හිටියේ නෑ. ස්වේච්ඡාවෙන් සටන් වැදුනු බූවර් සෙබළුන් ඇෆ්‍රිකානර් බසින් හැඳින්වුනේ "කොමාන්ඩෝ" නමින්.

සුලූ වරුන් ගේ අගනුවරට යන අතරමග පිහිටි කඳුගැට දෙකකට මැදිවුනු නිම්නයකදී ඔවුන්ට 8000 ක සුලූ හමුදාවක් හමුවෙනවා. මේ හමුදාව කොටස් තුනක් වශයෙන් කඳුගැට දෙක සහ නිම්නයේ ස්ථානගත වෙලා ඉන්නවා.

පොට්ගියෙටර් ගේ පිරිස නිම්නයේ ඉන්න සුලූ රණකාමින්ට පහර දෙන අතර උයිස් තම පිරිස දකුණු පස පිහිටි කඳුගැටය මත ඉන්න සුලූ වරුන්ට එරෙහිව මෙහෙයවනවා. උයිස් ගේ කොමාන්ඩෝ වරුන් ගේ වෙඩි ප්‍රහාර වලින් දකුණු පස පිහිටි කඳුගැටය මත ඉන්න සුලූ හමුදාවේ විශාල ප්‍රමානයක් මිය යන අතර​, ඉතිරි අය පළා යනවා.

නමුත් පොට්ගියෙටර් ගේ කොමාන්ඩෝ වරු නිම්නයේ ඉන්න සුලූ වරුන්ට පළවා හරින්න අසමත් වෙනවා. මේ නිසා ඔවුන් පසු බසිනවා. පොට්ගියෙටර් ගේ කොමාන්ඩෝ වරු පසු බැසීමත් එක්කම නිම්නයේ සහ වම් පස පිහිටි කඳු ගැටය මත සිටි සුලූ රණකාමීන් උයිස් ගේ කොමාන්ඩෝ වරු මතට පසුපසින් කඩා වදිනවා.

තමා වටකරනු ලැබූ බව දකින උයිස් පොට්ගියෙටර් ගෙන් ආධාර ඉල්ලා පණිවුඩ කරුවෙක් යැවුවත්, පොට්ගියෙටර් අධාර දීම ප්‍රතික්‍ෂේප කරලා දිගටම පසු බසිනවා.

කඳු ගැටය මත ඇති වන සටනින් උයිස් සහ ඔහුගේ පුතා ඇතුළු බූවර් කොමාන්ඩෝ වරු අට දෙනෙක් මිය යනවා. අනෙක් අය සුලූ වටලෑම බිඳගෙන පසු බසිනවා. පොට්ගියෙටර් ගේ පිරිසෙන් මිය යන දෙදෙනක් ඇතුළුව මිය යන සම්පූර්න බූවර් කොමාන්ඩෝ වරු ගණන 10 ක්.

පොට්ගියෙටර් උදව් ලවා දීම ප්‍රතික්‍ෂේප කරන නිසා බූවර් වරු අතර ඔහු ගැන තිබූ ප්‍රතිරූපය බිඳ වැටෙනවා. මේ නිසා මෙතෙක් ඔරේන්.ජ් සහ වාල් ගංගා අතර ප්‍රදේශයේ පදිංචි වූ බූවර් වරු අතර ප්‍රමුඛ නායකයා ලෙස ඔහුට තිබුනු පිළිගැනීම නැතිවී යනවා. ඔහු පසුව වාල් ගඟෙන් එතෙරට සංක්‍රමනය වෙනවා.


"රුහිරු ගංගා" සටන​


ඉටලෙනි පරාජයෙන් පසු බූවර් වරු නැවතත් සංවිධානය වෙනවා. ඔවුන් ගේ නායකත්වය ගන්නේ ඇන්ඩ්‍රියස් ප්‍රිටෝරියස්. ප්‍රිටෝරියස් බූවර් කොමාන්ඩෝ වරු 60 දෙනෙක් සහ කුඩා කාලතුවක්කු දෙකක් සමඟ 1838 නොවැම්බර් මාසයේදී නතාල් ප්‍රදේශයට එනවා. එහිදී ඔහුව බූවර් හමුදාවේ අණදෙන නිලධාරියා වශයෙන් පත් කර ගැනෙනවා.

ඇන්ඩ්‍රියස් ප්‍රිටෝරියස්
1838 දෙසැම්බර් මාසයේදී ප්‍රිටෝරියස් ගේ බූවර් හමුදාව සුලූ වරුන්ට එරෙහිව ගමන් අරඹනවා. එය සමන්විත වෙන්නේ බූවර් කොමාන්ඩෝ වරු 464 ක්, ස්වදේශික මෙහෙකරුවන් 200 ක් සහ කුඩා කාලතුවක්කු දෙකකින්.

1838 දෙසැම්බර් 14 වෙනිදා ඉටලෙනි සටන සිදුවුනු තැනට නුදුරින් 20,000 පමණ දැවැන්ත සුලූ හමුදාවක් ඉන්න බව දකින ප්‍රිටෝරියස් න්කොමේ ගඟ අසල කඳවුරු ලන්න අණ දෙනවා. බූවර් වරු නොකොමේ ගං ඉවුරේ තමාගේ කරත්ත රවුමක හැඩයට සකස් කරලා, ඒ මැද කඳවුර පිහිටුවනවා.

දෙසැම්බර් 15 වෙනිදා රාත්‍රියේ සුලූ හමුදාවේ කොටසක් න්කොමේ ගඟ තරණය කරන අතර අනෙක් කොටස න්කොමේ ගඟේ මෑත ඉවුරේ ස්ථාන ගත වෙනවා. ඒ අනුව 16 වෙනිදා උදේ සුලූ හමුදාව විසින් බූවර් වරුන්ව සම්පූර්ණයෙන්ම වට කරනවා.

උදෑසනම සුලූ වරු තමන් ගේ ප්‍රහාරය අරඹනවා. ගඟ තරණය කරලා ගඟෙන් එහා ඉවුරට ගිය සුලූ හමුදාව විශාල කණ්ඩායම් වශයෙන් බූවර් වරුන් ගේ කරත්ත පෙළට පහර දෙනවා. කරත්ත වලට මුවා වී සටන් වදින බූවර් කොමාන්ඩෝ වරු තුවක්කු සහ සැහැල්ලු කාල තුවක්කු යොදාගෙන ඔවුන්ට ප්‍රති ප්‍රහාර එල්ල කරනවා.



පැය දෙකක් සහ ප්‍රහාරයන් හතරකට පසු සුලූ රණකාමීන් විශාල ප්‍රමානයක් මිය ගියත්, එකදු බූවර් වරයෙක් වත් මිය ගිහින් නෑ. සුලූ වරු වෙහෙසට පත් වී ඇති බවට නිගමනය කරන ප්‍රිටෝරියස් අසු පිටින් සුලූ වරුන් අතරට කඩා වදින්න අණ දෙනවා.

බූවර් වරු අසු පිටින් පහර දෙනවිටම්ම සුලූ හමුදාව සටන අත හැර පලා යනවා. පැය තුනක පමණ කාලයක් බූවර් කොමාන්ඩෝ වරු අසු පිටින් පලායන සුලූ සෙබළුන් ලුහුබඳිමින් ඔවුන්ට පහර දෙනවා.

සටනින් සුලූ සෙබළුන් 3000 ක් පමණ මිය ගියත්, එක බූවර් වරයෙක් වත් මිය යන්නේ නෑ.

සුලූ රණකාමීන් ගේ ලෙයින් න්කොමේ ගඟ රතුපැහැ වුනු බව කියැවෙනවා. මේ නිසා බූවර් වරු න්කොමේ ගඟ "බ්ලුඩ් රිවියර්" හෙවත් "රුහිරු ගඟ​" (Blood River) ලෙස නම් කරනවා.

රුහිරු ගංගා සටනින් ජය ගන්නා බූවර් කොමාන්ඩෝ වරු සුලූ වරුන් ගේ අගනුවරට ඇතුල් වෙනවා. ඒත් ඔවුන්ට හමු වෙන්නේ සම්පූර්නයෙන්ම ගිනිබත් කර අතහැර දැමූ නගරයක්.

කොහොම නමුත් බූවර් වරුන්ට පැහැදිලි ජයක් ලැබෙන්නේ නෑ. සුලූ වරු දිගටම යුධ වදිනවා. රුහිරු ගංගා සටනින් දින 11 කට පසු උම්ෆොලොසි ගඟ අසබඩදී කෙරෙන සටනකින් බූවර් වරු පරාජය කරන්නත් ඔවුන් සමත් වෙනවා.

නමුත් 1840 දී සුලූ රජුගේ සොහොයොරා වුනු ම්පන්ඩේ රජුට විරුද්ධව කැරැල්ලක් ඇති කරනවා. ප්‍රිටෝරියස් මේ කැරැල්ලට සහය දෙනවා. 1840 ජනවාරි 29 වැනිදා මක්වොංක්වො හිදී ඇතිවෙන සටනකින් ම්පන්ඩේ බූවර් වරුන් ගේ සහය ඇතිව රජු ගේ හමුදාව පරාජය කරනවා. ම්පන්ඩේ සුලූ රජු ලෙස පත් වෙන අතර ඔහු බූවර් වරු සමඟ සාම ගිවිසුමක් ඇති කර ගන්නවා.

මේ ගිවිසුම අනුව ටුගෙලා ගඟ සුලූ වරු සහ බූවර් වරු අතර දේශසීමාව වශයෙන් පිළිගන්න දෙපාර්ශවයම එකඟ වෙනවා.

රුහිරු ගංගා සටනින් පසු ප්‍රිටෝරියස් බූවර් වරු අතර විශාල පිළිගැනීමකට ලක් වෙනවා. 


බූවර් ජනාවාස 


මහා සංක්‍රමනයෙන් පිහිටුවන බූවර් ජනාවාස ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් තුනකට බෙදන්න පුළුවන්. ඒ ඔරේන්.ජ් ගඟ සහ වාල් ගඟ අතර ප්‍රදේශ​, නතාල් ප්‍රදේශය සහ වාල් ගඟට ඔබ්බෙන් පිහිටි ප්‍රදේශ වශයෙන්. මේ ප්‍රදේශ වල බූවර් වරු ජනාවාස ගණනාවක් ඇති කරනවා.

1840 වන විට මේ නව ජනාවාස වල බූවර් වරු 6000 ක් පමණ පදිංචි ව ඉන්නවා. ඒ සංක්‍රමනයට පෙර කේප් ජනපදයේ යුරෝපීය ජනගහණයෙන් 10% ක්. ජනාවාස ක්‍රමයෙන් සාර්ථකව වන විට කේප් ජනපදයේ සිටි බූවර් වරු ඒවායේ පදිංචියට යාම නිසා මේ ජනාවාස සීග්‍රයෙන් වර්ධනය වෙනවා.

ජනාවාස වල ජනගහණය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙද්දී බූවර් වරු ඒවා විධිමත් රාජ්‍යයන් විදිහට සංවිධානය කරනවා. මේ රාජ්‍යයන් හඳුන්වන්නේ "බූවර් ජනරජ​" (Boer Republics) විදිහට​.

Friday, February 15, 2019

ඇෆ්‍රිකානර් වරුන් ගේ ඉතිහාසය​ - 1 (ලන්දේසි කේප් ජනපදය​)


ඇෆ්‍රිකානර් වරු නමින් හැඳින්වෙන්නේ දකුණු අප්‍රිකාවේ වාසය කරන ජන වර්ගයක්. මොවුන් දකුණු අප්‍රිකාවේ පදිංචි වුනු මුල්ම යුරෝපීයන් වුනු ලන්දේසි ජාතිකයන් ගෙන් පැවත එන පිරිසක්. වර්තමානයේදී දකුණු අප්‍රිකාවේ ඇෆ්‍රිකානර් වරු මිලියන 2.7 ක් සහ අසල්වැසි නමීබියාවෙ 100,000 ක් පමණ ජීවත් වෙනවා. දකුණු අප්‍රිකාවේ වර්තමාන සුදු ජාතික ජනගහණයෙන් 60% පමණ ඇෆ්‍රිකානර් වරු.

ඇෆ්‍රිකානර් වරු මූලික වශයෙන් පැවත එන්නේ ලන්දේසි ජාතිකයන් ගෙන්. ඊට අමතරව ඔවුන්ට ප්‍රංශ​, ජර්මන්, ෆ්ලෙමිෂ් සහ ස්වීඩන් මූලයනුත් තියෙනවා. ඔවුන් කතා කරන්නේ ලන්දේසි බසින් විකාශනය වුනු "ඇෆ්‍රිකාන්ස්" භාෂාව​. ඔවුන් ගේ ආගම මූලික වශයෙන් කැල්වින් වාදී ප්‍රොතෙස්තන්ත ක්‍රිස්තියානිය.


මුල්ම යුරෝපීයයෝ


වර්තමාන දකුණු අප්‍රිකාවට ගොඩ බසින් පළමු යුරෝපීයන් වෙන්නේ පෘතුගීසි ජාතික බර්තොලමියු ඩයස් සහ ඔහුගේ නාවික පිරිස. ඔවුන් 1488 දී දකුණු අප්‍රිකාවේ දකුණින් ම පිහිටි තුඩුව වටා යාත්‍රා කරනවා. එහිදී මුහුණ දෙන දරුණු කුණාටු නිසා බර්තොලොමියු ඩයස් එම තුඩුව "කබෝ දස් තොර්මෙන්ටාස්" (කුණාටු තුඩුව​) නමින් නම් කරනවා. නමුත් පසුව පෘතුගාලයේ රජතුමා එය "කබෝ ද බෝඅ එස්පෙරෙන්සා" (යහපත් බලාපොරොත්තුවේ තුඩුව​) ලෙස​ නැවත නම් කරනවා.

පෘතුගීසින් දකුණු අප්‍රිකාව වටා යාත්‍රා කරන නමුත්, එහි නැවතී ස්ථිර වාසස්ථාන බිහි කිරීමට ඔවුන් උනන්දු වෙන්නේ නෑ. ඔවුන් ගේ ඉලක්කය වෙන්නේ ඉන්දියාව​. මේ නිසා 16 වැනි සියවස පුරාවටම දකුණු අප්‍රිකාව යුරෝපීයන් ගේ බලපෑමට හසු වෙන්නේ නෑ.

මේ තත්වය වෙනස් වෙන්නේ නෙදර්ලන්තය​ තම අවධානය පෙරදිග වෙළඳාමට යොමු කිරීමත් සමඟම​.


ලන්දේසි පෙරදිග-ඉන්දියා වෙළඳ සමාගම


නෙදර්ලන්තය පෙරදිග වෙළඳාමට අවතීර්න වෙන්නේ කෙලින්ම රාජ්‍යය මැදිහත් වීමක් හරහා නෙවෙයි. ඒ වෙනුවට නෙදර්ලන්තයේ ධනවත් වෙළන්දන් විසින් 1602 දී පිහිටුවා ගන්නා "වෙරීනිෂ ඕස්ට්-ඉන්ඩීෂ කොම්පඤ්ඤී" (ලන්දේසි පෙරදිග-ඉන්දියා වෙළඳ සමාගම​) නම් සමාගමක් හරහා ඔවුන් පෙරදිග රටවල වෙළඳාමට අත ගහනවා.

ලන්දේසි පෙරදිග-ඉන්දියා වෙළඳ සමාගමේ ධජය​
ලන්දේසි පෙරදිග-ඉන්දියා වෙළඳ සමාගමේ ප්‍රධාන වෙළඳ මධ්‍යස්ථානය වෙන්නේ බතාවියා නගරය (වර්තමාන ජකර්තා) මුල් කරගත් ඉන්දුනීසියානු දූපත්. මීට අමතරව ඔවුන් ඉන්දියාව​, ලංකාව​, ජපානය​, තායිවානය​, මැලේසියාව සහ වියට්නාමය සමඟත් වෙළඳ කටයුතු වල යෙදෙනවා. 1650 පමණ වන විට පෙරදිග පෘතුගීසි බලය බිඳ හෙලලා පෙරදිග වෙළඳාම සම්පූර්නයෙන්ම තමාගෙ අතට ගන්න ඔවුන් සමත් වෙනවා.

යුරෝපයේ සිට පෙරදිග බලා කෙරුනු මුහුදු ගමන ඉතා දිගු එකක්. මේ නිසා ලන්දේසින්ට තම නැව් අළුත්වැඩියා කරන්න​, රෝගී වුනු නැවියන්ට ප්‍රතිකාර ලබන්න සහ කෑම සහ වතුර ලබාගන්න අතරමැදි නවාතැන් පොළක අවශ්‍යතාවය තදින්ම දැණුනා. ඔවුන් මේ සඳහා තෝරා ගත්තේ ගමනේ හරි මැද පිහිටි යහපත් බලාපොරොත්තුවේ තුඩුව.

1652 දී "යාන් වැන් රීබියෙක්" ගේ නායකත්වයෙන් යුතු නාවුක පිරිසක් දකුණු අප්‍රිකාවට ගොඩ බසින්නේ ඒ අනුව​.

යාන් වැන් රීබියෙක්

ලන්දේසි කේප් ජනපදය​ (කාප්කොලෝනී) - Dutch Cape Colony 


1652 දී යාන් වැන් රීබියෙක් ගෙ නායකත්වයෙන් යුත් 90 ක ලන්දේසින් පිරිසක් නැව් 5 කින් යහපත් බලාපොරොත්තුවේ තුඩුව අසලට ගොඩ බසිනවා. ඔවුන් ගේ අරමුණ වෙන්නෙ නෙදර්ලන්තයේ සිට පෙරදිග බලා සහ ආපසු ගමන් කරන ලන්දේසි පෙරදිග​-ඉන්දියා වෙළඳ සමාගමට අයත් නැව් වලට ආධාර කරන්න පුළුවන් ස්ථිර ජනාවාසයක් පිහිටුවීම​.


ඔවුන් වර්තමාන කේප්ටවුන් පිහිටි ස්ථානයේ ලී සහ මැටි වලින් බලකොටුවක් හදලා ඒ අවට පදිංචි වෙනවා. ජනාවාසය හඳුන්වන්නේ "කාප්කොලෝනී" නමින්. 

ජනාවාසයේ අරමුණ නැව් වලට ආහාර පාන සැපයීම නිසා විශාල ජනගහණයක් හෝ විශාල භූමි ප්‍රදේශයක් පාලනය කිරීමේ අවශ්‍යතාවයක් ඔවුන් දකින්නේ නෑ. මේ නිසා බලකොටුව අවට ප්‍රදේශයෙන් පිටතට ව්‍යාප්ත වීමක් සිදු වෙන්නේ නෑ.

මේ මුල් ජනපදිකයන් සියල්ලෝම වෙළඳ සමාගමෙන් වැටුප් ලබන සේවකයන්. මේ නිසා ඔවුන් ක්‍රියා කලේ වෙළඳ සමාගමේ අණ අනුව පමණයි. මේ නිසා මුල් කාලීන ජනපදය ප්‍රමානයෙන් කුඩා එකක් වුනා. ඇත්තෙන්ම මුල් කාලයේ ජනපදයේ නායකයාට ලබා දුන් තනතුර වුනේ ලන්දේසි වෙළඳ සමගමේ බලකොටුවක අණදෙන නිලධාරියාට හිමි තනතුර​. එයින් පැහැදිලි වෙනවා ඔවුන් ජනපදය සැලකුවේ බලකොටුවක් විදිහට බව​.

මේ කාලයේදී කේප් ප්‍රදේශය අවට ස්වදේශික ගෝත්‍ර දෙකක් වාසය කලා. ඒ සාන් ගෝත්‍රිකයන් (බුෂ්මෙන්) සහ කොයිකොයි ගෝත්‍රිකයන් (හොටෙන්ටොට්). අවට ප්‍රදේශය එතරම් සාරවත් භූමියක් නොවුනු නිසා මේ ස්වදේශික ජනගහණය 15,000 ක පමණ කුඩා අගයක් වුනා. මේ අය සංචාරක දිවි පෙවෙතක් ගත කළා. සාන් වරු දඩයමින් සහ කොයිකොයි වරු එඬේරන් වශයෙන් ජීවිකාව පවත්වාගෙන ගියා. ඔවුන්ට ශක්තිමත් මධ්‍ය පාලනයක් සහිත රාජ්‍යයක් තිබුනේ නෑ.

කොයිකොයි ගෝත්‍රිකයන්
මුල් කලයේ ජනපදිකයන් විශාල වශයෙන් ගොවිතැනේ යෙදුනේ නෑ. ඔවුන් බලකොටුව අවට කුඩා ගොවිබිම් පිහිටුවා ගත් අතර, කොයිකොයි ගෝත්‍රිකයන් ගෙන් හරක් මිලදී ගත්තා. නමුත් වසර කීපයක්ම සාගතයට මුහුණ දීම නිසා ගොවිතැන් කිරීමේ වැදගත් කම වටහා ගත්ත වෙළඳ සමාගම 1671 දී ජනපදිකයන් නව දෙනෙක් සමාගමේ සේවයෙන් මුදාහැරලා ඔවුන්ට ගොවිතැන් කිරීම සඳහා ඉඩම් ලබා දෙනවා. මේ ඉඩම් මිලදී ගන්නේ කොයිකොයි ගෝත්‍රිකයන් ගෙන්. ඔවුන් තමයි කේප් කොලනියේ පලමු නිදහස් පුරවැසියන්. මේ අය ලන්දේසි බසින් හැඳින්වුනේ "නිදහස් පුරවැසියන්" යන අරුත දෙන "ව්‍රීජ්බර්ගර්" හෝ "පුරවැසියන්" කියන අරුත දෙන "බර්ගර්" කියන නමින්.

නිදහස් පුරවැසියන් ගොවිතැනෙන් ලබන සාර්ථකත්වය නිසා ඔවුන් ගේ සංඛ්‍යාව විශාල වශයෙන් වැඩි වෙනවා. ඊළඟ අවුරුද්ද වෙද්දි කේප් කොලනියේ වාසය කරන නිදහස් ගොවියන් ගණන 64 දක්වා ඉහළ යනවා. ඒ එක්කම වෙළඳ සමාගමේ සේවය කරලා සේවා කාලය අවසන් කළ සේවකයන් ජීවිකාව සඳහා නැවත නෙදර්ලන්තයට යාම වෙනුවට කේප් කොලනියේ පදිංචි වීම තෝරා ගැන්න පටන් ගන්නවා. මේ නිසා කේප් කොලනියේ ජනගහණය ක්‍රමයෙන් ඉහළ යනවා.

ගොවිබිම් ප්‍රමානය ඉහළ යාමත් එක්කම ඒවායේ සේවය කිරීම සඳහා වෙළඳ සමාගම විසින් වහලුන් රැගෙන එනවා. මේ වහලුන් ගේන්නේ ඉන්දියාව​, ඉන්දුනීසියාව සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවෙන්. 

ලන්දේසින්ට දාව වහල් සහ ස්වදේශික කාන්තාවන් ගෙන් උපත ලබන මිශ්‍ර වාර්ගික දරුවන් කේප් කොලනියේ වෙනම සමාජ ස්ථරයක් බවට පත්වෙනවා. ලන්දේසින් මොවුන් හඳුන්වන්නේ "කේප් කලර්ඩ්" යන නමින්.

1687 දී ජනපදයේ ජනගණය සමන්විත වෙන්නේ වෙළඳ සමාගමේ සේවකයන් 300 ක්, නිදහස් පුරවැසියන් 254 ක්, නිදහස් පුරවැසියන් ගේ ළමුන් 231 ක්, මිශ්‍ර වාර්ගිකයන් සහ වහලුන් ගෙන්.

ජනපදිකයන් ක්‍රමයෙන් රට අභ්‍යන්තරයට ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟම කොයිකොයි ගෝත්‍රියන් සහ ඔවුන් අතර ගැටුම් ඇති වෙනවා මේ ගැටුම් සහ සරම්ප වසංගත නිසා කොයිකොයි වරුන් ගෙන් විශාල ප්‍රමානයක් මිය යනවා ඉතිරි වෙන අය ජනපදිකයන් සඳහා වැටුපට හරක් ඇති කිරීමට යොමු වෙනවා.

1688 දී ජනපදයේ වැදගත් වෙනසක් සිදු වෙනවා. ඒ යුරෝපයේ ඉඳලා ලන්දේසි නොවන ජනයාගේ සංක්‍රමනයක් සිදු වීමෙන්. මේ අය අතරින් ප්‍රධාන වෙන්නේ ප්‍රොතෙස්තන්ත ආගම අදහන ප්‍රංශ ජාතිකයන්. මේ අය ප්‍රංශයේ කතෝලික රජයෙන් තමාට සිදුවෙන අසාධාරනකම් නිසා රටහැර පලා ගිය අය​. ඒ එක්කම ප්‍රොතෙස්තන්ත ආගම අදහන ජර්මන්, ෆ්ලෙමිෂ් සහ ස්වීඩන් ජාතියනුත් කේප් කොලනියේ පදිංචියට එනවා. මේ අය ලන්දේසින් එක්ක මිශ්‍ර වෙමින් නව සංස්කෘතියක් බිහි කරනවා.

ඒක ලන්දේසි සංස්කෘතිය මත පදනම් වෙන​, ඒත් ඊට වඩා වෙනස් සංස්කෘතියක්. ඔවුන් ගේ භාෂාව ලන්දේසි භාෂාවෙන් වෙනස් වෙන්නේ ප්‍රංශ​, ජර්මන් සහ ස්වදේශීය වචන සහ භාෂා රීතින් එක් වීමෙන්. ඔවුන් ගේ ආගම වෙන්නේ ප්‍රොතෙස්තන්ත ක්‍රිස්තියානිය​. යුරෝපයේදී අනෙකුත් ක්‍රිස්තියානින් ගෙන් පීඩා විඳින්න සිදු වීම නිසා ඔවුන් දැඩි ආගම් භක්තියකින් යුක්ත වෙනවා. ඒ වගේම වහල් ශ්‍රමය මත රඳා පැවතුනු ආර්ථිකය නිසා ඔවුන් කළු ජාතියකන් පිළිබඳ ඇති කරගන්නේ පහත් හැඟීමක්.

1691 වන විට ජනපද වැසියන් ගෙන් 67% ක් ලන්දේසින් වුනු අතර​, 17% ක් ප්‍රංශ, 14% ක් ජර්මන් සහ ඉතුරු 2% ෆ්ලෙමිෂ් සහ ස්වීඩන් ජාතිකයන් වුනා.

1691 දී වර්ධනය වන ජනගහණය හමුවේ වෙළඳ සමාගම කේප් ජනපදයට ජනපදයක තත්වය නිල වශයෙන් ලබා දෙනවා. ඒ එක්කම ජනපදයේ නායකයා ගේ තනතුර "ආණ්ඩුකාරයා" වශයෙන් වෙනස් කෙරෙනවා.

නිල වශයෙන් ජනපදයක් බවට පත් වීමත් සමඟම​​ කේප් බලකොටුව අවට කුඩා ප්‍රදේශයකට සීමා වුනු ජනපදය රට අභ්‍යන්තයට පැතිරෙනවා.


මේ ව්‍යාප්තියට ප්‍රධාන හේතුව වෙන්නේ වෙළඳ සමාගමේ දැඩි පාලනය. ගොවියන්ට තමාගේ අස්වැන්න විකුණන්න අවසර තිබුනේ වෙළඳ සමාගමට පමණයි. මේ වෙළඳ ඒකාධිකරය නිසා ඔවුන්ට වෙළඳ සමාගම ඉල්ලා සිටින බෝග වගා කරන්නත්, ඒවා වෙළඳ සමාගම නියම කරන මිලට විකුණන්නත් සිදු වුනා. සමාගමේ දැඩි පාලනයෙන් මිදීම සඳහා ඔවුන් සමාගමේ බලය අඩු වුන අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශ වලට සංක්‍රමනය වුනා.

මේ රට ඇතුලට සංක්‍රමනය වුනු නිදහස් කාමී ජනපදිකයන් හැඳින්වුනේ "ගොවියන්" කියන අරුත ඇති "බෝයර්" කියන යෙදුමෙන්. බෝයර් වරු රට අභ්‍යන්තරයේ නගර සහ ජනාවාස බිහි කරා. මේ ජනාවාස නිල වශයෙන් කේප් කොලනියට අයත් වුනත්, ඇත්තෙන්ම ඒවා කෙරෙහි පැවති සමාගමේ බලය අවම වුනා.


ඇෆ්‍රිකානර් අනන්‍යතාවය


1700 පමණ වනවිට ජනපදයේ යුරෝපයෙන් සංක්‍රමනය වුනු පිරිසට වඩා හිටියේ ජනපදයේ උපත ලැබූ අය​. මේ නිසා ජනපදිකයන් අතර යුරෝපීය අනන්‍යතාවය අභිබවා ස්වාධීන අනන්‍යතාවයක් ඇති වෙන්න පටන් ගත්තා. ඔවුන් තමන් ගැන හිතුවේ ලන්දේසින්ට වඩා කේප් ජනපද වාසීන් විදිහට​. ඔවුන් තමාව හඳුන්වා ගන්න "අප්‍රිකානුවා" කියන අරුත ඇති "ඇෆ්‍රිකානර්" කියන යෙදුම භාවිතා කලා. ඔවුන් ගේ භාෂාව හැඳින්වුනේ "ඇෆ්‍රිකාන්ස්" කියලා.


බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමනය​


1795 දී ප්‍රංශය සහ බ්‍රිතාන්‍යය අතර යුද්ධයක් ඇති වෙනවා. නෙදර්ලන්තය බ්‍රිතාන්‍යයේ මිතුරෙක් වන නිසා ප්‍රංශය නෙදර්ලන්තය ආක්‍රමනය කරලා එහි ඔවුන්ට අවනත "බතාවියා ජනරජය​" නම් රජයක් පිහිටුවනවා.

ප්‍රංශ හමුදාවලින් තමාගේ යටත් විජිත වලට ඇති වෙන්න පුළුවන් තර්ජනය මැඩ පැවැත්වීමේ අරමුණෙන් බ්‍රිතාන්‍යය විසින් ලන්දේසි පෙරදිග​-ඉන්දියා වෙළඳ සමාගමට අයත් ජනපද ආක්‍රමනය කරනවා (ලංකාවේ ලන්දේසි පාලනය අවසන් වෙන්නේ මේ හේතුව නිසා). ඒ අනුව 1795 දී බ්‍රිතාන්‍යය හමුදාව කේප් කොලනියට ගොඩ බැහැලා එය අල්ලා ගන්නවා.

තමාගේ ජනපද වලින් වැඩි හරියක් බ්‍රිතාන්‍යයට යටත් වීම නිසා වෙළඳ සමාගම බිඳ වැටෙනවා. ඔවුන් 1798 දී සමාගම විසුරුවා හැරලා ඉතුරු ජනපද බතාවියා ජනරජයට පවරා දෙනවා.

1803 දී ප්‍රංශය සහ බ්‍රිතාන්‍යය අතර සාම ගිවිසුමක් ඇති වෙනවා. මේ ගිවිසුමේ කොන් දේසි වලට අනුව බ්‍රිතාන්‍යයන් කේප් කොලනිය බතාවියා ජනරජයට පවරා දෙනවා.

නමුත් මේ සාමය වැඩි කල් පවතින්නේ නෑ. 1805 දී බ්‍රිතාන්‍යය සහ ප්‍රංශය නැවතත් යුධ වදිනවා. 1806 දී බ්‍රිතාන්‍යය හමුදාව නැවතත් කේප් කොලනිය ආක්‍රමනය කරනවා.

බ්ලාවුබර්ග් හිදී 5000 ක බ්‍රිතාන්‍යය හමුදාවට එරෙහිව 2000 ක ජනපදිකයන් ගෙන් සමන්විත හමුදාවක් සටන් වදිනවා. මේ සටනින් බ්‍රිතාන්‍යයන් පහසුවෙන්ම ජය ලබනවා ඒ එක්කම ලන්දේසි ආණ්ඩුකාරයා ජනපදය බ්‍රිතාන්‍යයට යටත් කරනවා.

මේ තමයි ලන්දේසි කේප් ජනපදයේ අවසානය​. මෙතැන් සිට ජනපදය පාලනය වෙන්නේ බ්‍රිතාන්‍යය යටත් විජිතයක් විදිහට​.

Sunday, February 10, 2019

දිවෙහි උච්චාරනය​



දිවෙහි හෝඩිය "ශුද්ධ දිවෙහි" සහ "මිශ්‍ර දිවෙහි" කියල කොටස් දෙකකට බෙදන්න පුළුවන්. "ශුද්ධ දිවෙහි" අකුරු 25කින් සමන්විතයි. "මිශ්‍ර දිවෙහි" අකුරු 14 කින් සමන්විතයි. මිශ්‍ර දිවෙහි අකුරු වෙනත් භාෂා වලින් (වැඩි වශයෙන් අරාබි) ආපු ශබ්ධ​. ශුද්ධ දිවෙහි අකුරු ස්වදේශීය දිවෙහි ශබ්ධ නිරූපනය කරනවා. මේ ව්‍යංජනාක්‍ෂර වලට අමතරව ප්‍රාණාක්‍ෂර සඳහා යොදා ගැනෙන පිල්ලම් හෙවත් "ෆිලි" 11 කුත් දිවෙහි හෝඩියේ තියෙනවා.


ශුද්ධ දිවෙහි අකුරු උච්චාරනය​



ශවියනි

ශවියනි අකුර පැරණි දිවෙහි බසේ උසුරුවන්නේ "ශ​" හඬට "ර​" හඬක් මුසු කරමින්. එහිදී "ශ​" හඬ නැගීමට පළමුව දිව උඩු තල්ලේ ගැටීමක් සිදු කරනවා. නමුත් වර්තමානයේදී මේ උසුරුවන ක්‍රමය මදක් වෙනස් වෙලා ශවියනි හඬ නගන්නේ "ශ​" විදිහට​. නමුත් "ශි" සහ "ශෙ" ලෙස උසුරුවද්දී "ර​" හඬ මුසු කිරීම කෙරෙනවා.


රා

රා අකුර උසුරුවන්නේ "ර​" විදිහට​. ඒක ඉංග්‍රීසි "R" වගේ මෘදු විදිහට නෙවෙයි හඬ නංවන්නේ - සිංහල "ර​" වගේ බර දීලා.


ළවියනි

ළවියනි හඬ නැගීමේදී "ට" සහ "ඩ​" හඬ නැගීමේදී වගේ දිව පසුපසට නවලා උඩු තල්ලට තද කිරීමක් කෙරෙනවා.


ණවියනි

ණවියනි හඬ නගද්දිත් "ට" සහ "ඩ​" වගේ දිව පසුපසට නවලා උඩු තල්ලට තද කරන්න ඕනෙ.


zසවියනි

zසවියනි උසුරුවන්නේ ඉංග්‍රීසි "Z" අකුරට සමානව​.



මිශ්‍ර දිවෙහි අකුරු උච්චාරනය​


මිශ්‍ර දිවෙහි අකුරු බොහොමයක් අරාබි භාෂාවෙන් ආපු ශබ්ධ​. මේවා බොහෝ විට යොදා ගැනෙන්නේ ඉස්ලාමයට සම්බන්ධ අරාබි වචන සහ යෙදුම් වලදී. ඒ නිසා එදිනෙදා කතාබහේදී මේවා යොදා ගැනෙන්නේ ඉතාම කලාතුරකින්. ඒ වගේම මේ අරාබි ශබ්ධ ඒ ආකාරයෙන්ම හඬ නැගීම දිවෙහි රාජ්ජේ වැසියන්ට අපහසුයි. ඒ නිසා ඔවුන් බොහෝ විට ඒවා උසුරුවන්නේ තරමක් වෙනස්ව​.



ෆිලි උච්චාරනය​


ෆිලි යොදාගන්නේ ව්‍යංජනාක්‍ෂරයක්ට ස්වරයක් එක් කරන්න (උදා : ක්+උ=කු). ප්‍රානාක්‍ෂරයක් ලියද්දි යොදාගන්න විශේෂ අකුරක් තියෙනවා. ඒක හඳුන්වන්නේ "අලිෆු" කියලා. අලිෆු ට ෆිලි එක් කිරීමෙන් ප්‍රානක්‍ෂරයක් නිරූපනය කරන්න පුළුවන්.


އަ සහ އި එකට යෙදෙනකොට උසුරුවන්නේ එක්කෝ "අයි" විදිහට​. නැත්තම් "ඇ" විදිහට​.

සුකුන්


සුකුන් කියන්නේ "හල් කිරීම​" සඳහා හොදාගන්න අකුර​. සුකුන් උච්චාරනය කිරීම තරමක් සංකීර්නයි. සුකුන් සමඟ යෙදෙන ව්‍යංජනාක්‍ෂරය අනුව වගේම ඒත් එක්ක යෙදෙන අනිත් අකුරු අනුව සුකුන් උසුරුවන් හැටි වෙනස් වෙනවා.

දිවෙහි භාෂාවේ රීති වලට අනුව සුකුන් යෙදෙන්නෙ අකුරු පහකට පමණයි.

1. අලිෆු සුකුන් (އް)
2. ශවියනි සුකුන් (ށް)
3. තා සුකුන් (ތް)
4. නූනු සුකුන් (ން)
5. සීනු සුකුන් (ސް)


අලිෆු සුකුන් (އް)


1. වචනයක අවසානයේදී අලිෆු සුකුන් යෙදෙන විට ඊට මුලින් යෙදෙන අකුරේ හඬ එක වරම නැවතීමක් කෙරෙනවා (glottal stop).

උදා :
އެކެއް - එකෙʔ

2. වචනයක් මැද අලිෆු සුකුන් යෙදෙන විට ඊට පස්සෙ එන අකුරේ ශබ්ධය ද්විගුණ වෙනවා (gemination).

උදා :
ބައްޕަ - බප්ප​

3. නමුත්, වචනයක් මැද අලිෆු සුකුන් යෙදෙද්දි පසුව එන අකුර ප්‍රාණාක්‍ෂරයක් හෝ "හ​" නම් අලිෆු සුකුන් උසුරුවන්නේ "ං" විදිහට​.

උදා :
އެއްހާސް - එංහාස්


ශවියනි සුකුන් (ށް)


ශවියනි සුකුන් වලටත් බලපාන්නේ අලිෆු සුකුන්ට බලපාන රීති මයි. ශවියනි සුකුන් කිසිම විටෙක "ශ්" යනුවෙන් උසුරුවන්නේ නෑ.

උදා :
ރަށް - රʔ
އަށްޑިހަ - අඩ්ඩිහ​
އަށްހާސް - අංහාස්


තා සුකුන් (ތް)


තා සුකුන් වල උච්චාරනය රඳා පවතින්නෙ මුලින් යෙදෙන ස්වරය මත​.

1. මුලින් යෙදෙන ස්වරය "ඉ", "ඊ", "එ" හෝ "ඒ" නම්, එය උසුරුවන්නේ අලිෆු සුකුන් විදිහටමයි.

උදා:
ހިތް - හිʔ
ނެތް - නෙʔ

2. මුලින් යෙදෙන ස්වරය "අ" හෝ "ආ" නම්, එය උසුරුවන්නේ අලිෆු සුකුන් විදිහටමයි​ ඒත් මුලින් යෙදෙන​ ස්වරය "ඇ" හෝ "ඈ" බවට වෙනස් වෙනවා.

උදා :
ރަތް - රැʔ
މާތް - මෑʔ

3 මුලින් යෙදෙන ස්වරය "ඔ", "ඕ", "උ" හෝ "ඌ" නම්, එය උසුරුවන්නේ "ඉ" අකුරක් සහ අලිෆු සුකුන් විදිහට​.

උදා:
އޮތް  - ඔඉʔ
މުތް - මුඉʔ
ތޮތްޕެއް - තොප්පෙʔ
ދަތް އަޅާ - දැංඅළා

තා සුකුන් කිසිම විටෙක "ත්" යනුවෙන් උසුරුවන්නේ නෑ


නූනු සුකුන් (ން)


නූනු සුකුන් වල උච්චාරනය රඳා පවතින්නේ ඊට පසුව එන අකුර මත​.

1. වචනයක අවසානයේ යෙදෙන කොට නූනු සුකුන් උසුරුවන්නේ "ං" විදිහට

උදා:
ކާން - කාං

2. වචනයක මැද යෙදෙනකොට​, ඊළඟ අකුර ස්වරයක්, "ක​", "ග​" හෝ "හ​" නම්, නූනු සුකුන් උසුරුවන්නේ "ං" විදිහට​.

උදා:
އަންހެން - අංහෙං
ސިންގާ - සිංගා

3. වචනයක මැද යෙදෙනකොට​, ඊළඟ අකුර "ත​" හෝ "ද​" නම්, උසුරුවන්නේ "න්" විදිහට​

උදා:
ބަންދު - බන්දු

4. වචනයක මැද යෙදෙනකොට​, ඊළඟ අකුර "ට​​" හෝ "ඩ​​" නම්, උසුරුවන්නේ "ණ්" විදිහට

උදා:
ހަންޑި - හණ්ඩි

5. වචනයක මැද යෙදෙනකොට​, ඊළඟ අකුර "ප​​​" හෝ "බ​​​" නම්, උසුරුවන්නේ "ම්" විදිහට

උදා:
ޕަންޕު - පම්පු

6. වචනයක මැද යෙදෙනකොට​, ඊළඟ අකුර "ව​​​​" හෝ "ෆ​​​​" නම්, උසුරුවන්නේ "ංම්" විදිහට

උදා"
ކަރަންފޫ - කරංම්ෆු

7. වචනයක මැද යෙදෙනකොට​, ඊළඟ අකුර "න​​​​​​" හෝ "ම​​​​​" නම්, ඒ අකුර ද්විගුණ වෙනවා.

උදා:
އަންނަން - අන්නං
މަންމަ - මම්ම


සීනු සුකුන් (ސް)


සීනු සුකුන් හැම විටම උසුරුවන්නේ "ස්" කියල​.

උදා:
ލަސް - ලස්


"හුස් අකුරු"


හුස් අකුරු කියල හඳුන්වන්නේ ෆිලි නොමැති අකුරු. දිවෙහි භාෂාවේ රීති වලට අනුව සාමාන්‍යයෙන් ඕනම අකුරක් ලියද්දි ෆිලි එකතු කරන්න ඕනෙ. ඒත් අවස්ථා කීපයකදි ෆිලි නැති හුස් අකුරු ලියනවා.

හුස් නූනු (ނ)


හුස් නූනු යෙදෙන්නේ "ග​", "ඩ​", "ද​" සහ "බ​" අකුරකට කලින්. හුස් නූනු යෙදීමෙන් ඒ අකුරු සංඥක අකුරු බවට පත් කෙරෙනවා.

උදා:
އަނގަ - අඟ​
ބަނޑު - බඬු
ހަނދު - හඳු
އަނބު - අඹු


හුස් රා (ރ)


හුස් රා යෙදෙන්නෙ ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ වගේ මෘදු "ර්" උච්චාරනයක් ඇති තැන් වල​

උදා:
ޑޮކްޓަރ - ඩොක්ට​(ර්)
ޑައިރެކްޓަރ - ඩරිරෙක්ට​(ර්)