Thursday, October 12, 2017

පාදඩයා කූඹියෝ බලපු හැටි


නෑ මේ අර ටෙලි නාට්‍යය බලපු හැටි නෙවෙයි. කාලෙකට ඉහතදී "AntZ" කියල කාටූන් එකක් ආව​. මේ තියෙන්නෙ පාදඩයා ඒක බලපු හැටි.

පාදඩය ඒ කාලෙ හිටියෙ කැම්පස් එකේ. ඒ දවස් වල පාදඩය හොඳ ළමයෙක් නිසා නිති පතා මල් පහන් පූජා කරල තමයි ඉන්නෙ. මේත් ඒ වගේ දවසක්. හවස හයට විතර තවත් යාළුවෙක් එක්ක මලක් පූජා කරල​, සුවඳ දුම් පූජාව පවත්වලා හොස්ටල් එකට ආව​.

කැන්ටිමෙන් ගත්ත මිරින්ඩා බෝතලෙ එක්ක සිගරට් එකක් ගහනකොට තමයි තේරුනෙ දැන් දෙන්නම ඉන්නෙ අරූපාවචර බ්‍රහ්ම ලෝකෙකට ඇතුල් වෙන්න ඔන්න මෙන්න ලෙවල් එකේ කියල.

ඒ දවස් වල අපි ඔක්කොම නිතර සෙට් වෙන "ගුණෙ අයියගෙ කාමරේ" වගේ සීන් එකක් තිබ්බ​. ඒකෙ අයිති කාරය අපේ බැචෙක් වුනාට හිටියෙ ගජේට ඉන්න සින්නෙක්. ඌ ළඟ කොම්පියුටර් එකක් තිබ්බ​. ඒ නිසා තමයි ඔක්කොමල්ල ඒකට සෙට් වෙන්නෙ (ඔව් ඕයි මේ එක්දාස් නවසිය බර ගණං. දැං වගේ හැම කොල්ල බල්ලම කොම්පියුටර් සෙල්ෆෝන් පාවිච්චි කරේ නෑ). ඉතින් අපි දෙන්නත් ගුණෙ අයියගෙ කාමරේට ආව​.

එතන ඉන්නව අපේ බැචෙක් සහ උගේ යාළුවෙක්. යාළුව කැම්පස් නෙවෙයි. ඌ අපේ ඉස්කෝලෙ අපිට වඩා අවුරුද්දක් වැඩිමල් එකෙක්. බුදු ෆිට් එකක් නොවුනට සාමාන්‍යෙයෙන් දන්න කියන එකෙක්.

අපි දෙන්න කාමරේට ඇතුල් වුනාම අපේ ඉස්කෝලෙ එකා මට හිනාවක් දැම්ම​. ඒත් මම ඌව ගණං ගත්තෙ නෑ. ලොකු කමකට නෙවෙයි. බ්‍රහ්ම ලෝකෙ ඉඳල මනුස්ස ලෝකෙට ඩිරෙක්ට් කොමියුනිකේෂන් අමාරු නිසා. අපි දෙන්න කතාවක් බහක් නැතුව කොම්පියුටරේ ඔන් කරා.

දැන් කොම්පියුටරේ බූට් වෙනකං අපි දෙන්න ස්ක්‍රීන් එක දිහා බලාගෙන ඉන්නවා. අරුන් දෙන්න කටවල් ඇරගෙන අපි දෙන්න දිහා බලාගෙන ඉන්නවා.

බැරිම තැන මගේ බැචා

"මචං මූ උඹලගෙ ඉස්කෝලෙ, උඹ මූව දන්නවද​?" කියල ඇහුව​

අරුන් දෙන්න හිටියෙ අපි දෙන්නගෙ පිටිපස්සෙන්. මම හැරිල උන් දෙන්න දිහාවට මාරුවෙන් මාරුවට බැලුව​.

"නෑ"

මම ආපහු කොම්පියුටරේ දිහා බලා ගත්ත​. අරූ ගෙ මූණ දෙල් වෙලා යනව යාන්තමට පෙනුනත් ඒ වෙලාවෙ ඒක එච්චර ප්‍රශ්නයක් වුනේ නෑ.

කොම්පියුටරේ බූට් වෙන්න ගිය විනාඩි පහක විතර කාලය ඇතුලත ඒ කාමරේ අස්සෙ ආපහු වචනයක් වත් කතා වුනේ නෑ.

"AntZ" දැම්ම​. දැන් අපි දෙන්න ෆුල් සිරාවෙලා "AntZ" බලනවා. බලනවා කියන්නෙ මාරම උනන්දුවෙන්. ඩිස්නි කාටූන් එකක් වුනත් මෙළෝ මගුලක් තේරෙන්නෙ නෑ. කොටින්ම කතාවෙ චරිත ටිකවත් වෙන් වෙන් වශයෙන් අඳුන ගන්න අමාරුයි. ෆුල් සිරා ප්‍රබුද්ධ කාටූන් එකක් වෙන්න ඇති කියල හිතුවා. එක දෙබසක් අහගෙන ඒකෙ තේරුම ප්‍රොසෙස් කරල ඒකෙ යටි පෙළ ගැන හිතල ඒක කතාවට ගලපගන්න උත්සහ කරද්දි දෙබස කිව්වෙ කවුද කියල මතක නෑ. ඒ වුනාට ගේම අතෑරියෙ නෑ. ආපහු ඊළඟ දෙබස වත් අල්ල ගන්නව කියල දිගටම ට්‍රයි කරා.

ඔය ෆිල්ම් එකේ තියෙනවා කූඹි සෙට් එක යුද්ධෙකට යන සීන් එකක්. එතන අහස එහෙම කළු වෙලා හාත්පස අඳුරු වෙලා තියෙද්දි මාචිං සෝං එකකට අනුව පය තබමින් රණ ගී ගයමින් කූඹියෝ දහස් ගානක් එක පෙළට යුධ බිමට යනව තමයි තියෙන්නෙ.

https://www.youtube.com/watch?v=EnULSmNbCuo

මේක ටිකක් වෙලා බලාගෙන ඉද්දි මට කලිසමේ හුජ්ජ යන ගානට බය හිතුනා. බය කියන්නෙ ඩ්‍රැකියුලා ෆිල්ම් එකක් බලද්දි වත් එහෙම බය හිතිල නෑ. උගුර කට ඔක්කොම වේලිලා. ඒත් මේසෙ උඩ තියෙන වතුර බෝතලෙන් වතුර උගුරක් බොන්න වත් අත උස්සන්න බයයි. දත්මිටි කාගෙන බය තද කරගෙන දිගටම බලාගෙන හිටිය​. මුළු ඇඟම දාඩියෙන් පෙඟීගෙන යනවා.

මගේ බැචාට මේ වෙද්දි වැඩේ මීටර්. ඌ අමාරුවෙන් හිනාව නවත්තගෙන අහනවා.

"මොකද්ද බං උඹල ඔය බලන්නෙ? පට්ට සිරා ෆිල්ම් එකක් ද​?"

මගෙ යාළුව ඌට මෙහෙම උත්තරයක් දුන්නා.

"ඔව් බං මේක කූඹි ගුලක කතාවක්"

"මම යන්නං මචං" කියපු අපේ ඉස්කෝලෙ එකා දොරත් ඇරගෙන කාමරෙන් ගියා. අපේ බැචත් ඌත් එක්ක ගියාද කියල මට දැන් නිච්චි නෑ.



Friday, October 6, 2017

ෆෙඩරල්




ෆෙඩරල් පාලනයක් කියන්නෙ මොකද්ද​?

සරළවම කිව්වොත් ෆෙඩරල් පාලනයක් කියන්නෙ මධ්‍යගත රජයක් සහ ප්‍රාන්ත රජයන් කීපයකින් හැදුන පාලනයක්. ප්‍රාන්ත රාජ්‍යයන්ට තමාගේ ප්‍රාන්තය තුල විවිධ මට්ටමෙන් වැදගත් තීරන ගන්න හැකියාව තියෙනවා.

ෆෙඩරල් පාලනයක සහ මධ්‍යගත පාලනයක වෙනස තියෙන්නෙ බොහෝ දෙනා හිතන පරිදි ප්‍රාන්ත රජයන්ට සහ මධ්‍යම රජයට තියෙන බලතල වල නෙවෙයි. වෙනස ෆන්ඩමෙන්ටල් එකක්.

ෆෙඩරල් රටක් කියන්නෙ ඒකක කීපයක් එකතු වෙලා තනි රටක් බිහි කර ගැනීමෙන්. ලෝකයේ තියෙන ෆෙඩරල් රාජ්‍යය වලට උදාහරණ බැලුවම මේක අපිට වඩා පැහැදිලි වෙනවා.

ඇමරිකාව - ස්වාධීන ජනපද දහ තුනක් එකතු වෙලා "ඇමරිකා එක්සත් ජනපද" (ජනපදය නෙවෙයි) කියන තනි රට පිහිටුවා ගන්නෙ. ඊට කලින් මේ ජනපද බ්‍රිතාන්‍යය අධිරාජ්‍යය යටතේ වෙන වෙනම ඒකක ලෙස පාලනය වුන ඒවා.

සෝවියට් සංගමය - කලින් රුසියානු අධිරාජ්‍යයට අයිති වෙලා තිබිල පසුව ස්වාධීන වුන සමාජවාදී රටවල් ගණනාවක් එකතු වෙලා තමයි සෝවියට් සංගමය පිහිටුවන්නෙ.

දකුණු අප්‍රිකාව - බ්‍රිතාන්‍යයට අයත් යටත් විජිත වුන කේප් කොලනිය සහ නතාල් බෝයර් වරු පිහිටුවා ගත්ත ඔරේන්.ජ් ෆ්‍රී සහ ට්‍රාන්ස්වාල් කියන ස්වාධීන රටවල් දෙක එක්ක එකතු වෙලා තමයි දකුණු අප්‍රිකාව කියන රට පිහිටුවන්නෙ.

ඕස්ට්‍රේලියාව - බ්‍රිතාන්‍යයන්ට අයත් වුන ස්වාධීනව පාලනය වුන ජනපද හයක් 1901 දී එකතු වෙලා ජනමත විචාරනයකින් තමයි ඕස්ට්‍රේලියාව කියන තනි රට බිහි කරන්නෙ.

ඉන්දියාව - බ්‍රිතාන්‍යය පාලනයට පෙර ඉන්දියාව කියල තනි රටක් තිබිල නෑ. සමහර කාල වලදී ප්‍රභල අධිරාජ්‍යයන් ගේ පාලනයට නතු වුනත්, බ්‍රිතාන්‍යය පාලනයට පෙර වර්තමාන ඉන්දියාවට අයත් වෙන භූමි ප්‍රදේශය එක පාලන ඒකකයක් වෙලා නෑ. ඔවුන් ගේ පොදු බව තිබ්බෙ සංස්කෘතියේ පමණයි. 1947 නිදහස ලැබනකොට කෙලින්ම බ්‍රිතාන්‍යය යටතේ පාලනය වුන ප්‍රදේශ සහ බ්‍රිතාන්‍යයන් ගෙ "රැකවරනය​" යටතේ තිබ්බ මහරාජා වරුන් ගේ පාලන ප්‍රදේශ ගණනාවක් එකතු වෙලා තමයි ඉන්දියාව හැදෙන්නෙ. ඒ එකතු වෙන්න අකැමැති වුන ප්‍රදේශ කීපයක් තමයි පාකිස්ථානය විදිහට වෙන් වෙන්නෙ.

මේ වගේ උදාහරණ ගණනාවක් බැලුවොත් අපිට පැහැදිලි වෙනවා ෆෙඩරල් රටක් කියන්නෙ වෙන්ව තිබූ ප්‍රදේශ කීපයක් එකතු වෙලා රටක් බිහි කරගත්ත අවස්ථාවක් කියල​.

එතකොට ලංකාවෙ ෆෙඩරල් ව්‍යවස්ථාවක් ඉල්ලන බෙදුම්වාදීන් මේක ඉල්ලන්නෙ උතුරු නැගෙනහිර දෙමළ නිජබිමක් කියන සංකල්පයේ ඉඳල​. ඔවුන් ගේ තර්කය වෙන්නෙ උතුර කියන දෙමළ ප්‍රදේශය සහ දකුණ කියන සිංහල ප්‍රදේශය එකතු වෙලා ලංකාව කියන ෆෙඩරල් රට බිහිවිය යුතු බව​.

එතකොට අපි ෆෙඩරල් ව්‍යවස්ථාවක් පිළිගත්ත කියන්නෙ කෙලින්ම නිජබිම් සංකල්පය පිළිගත්ත කියන එක​.

නිජබිම් සංකල්පය කියන්නෙ කිසිම ඓතිහාසික පදනමක් නැති පට්ටපල් බොරුවක්.

මෙතන තවත් වැදගත් දෙයක් තමයි ෆෙඩරල් කියන සංකල්පයේම තියෙනවා "සිය කැමැත්තෙන් එකතු වූ පාලන ඒකක වලට කැමැත්තෙන් වෙන් වී යාමේ අයිතිය තියෙනවා" කියන එක​. දැන් මම කියන්නෙ මේ යෝජිත ව්‍යවස්ථාවේ මේක තියෙනව කියල නෙවෙයි. නමුත් ෆෙඩරල් සංකල්පයේ මේක තියෙනවා.

උදාහරණයකට සෝවියට් සංගමයේ ව්‍යවස්ථාව අනුව ඕනෑම සමූහාන්ඩුවකට තමා කැමති ඕනම වෙලාවක ඉවත් වෙන්න පුළුවන්. සමාජවාදයේ බිඳවැටීමත් එකක් මේ සමූහාන්ඩු කිසිම අරගලයකින් ලේ හැලීමකින් තොරව ස්වාධීන රටවල් බවට පත් වුනේ ඒ අනුව​.

ඇමරිකාවේ ව්‍යවස්ථාව අනුව ජනපදයකට වෙන් වෙන්න බැරි වුනත්, අර "කැමැත්තෙන් එක වූ නිසා කැමැත්තෙන් වෙන්වීමේ අයිතිය ඇත​" කියන සංකල්පය මත බොහෝ විට "වෙන්වීමේ ව්‍යාපාර​" ඇමරිකානු ඉතිහාසයේ දකින්නට පුළුවන්. 1860 දි ඒ වගේ වෙන්වීමේ තැතක් කෙලවර වුනේ මිලියනයක් දෙනා මියගිය සිවිල් යුද්ධයකින්.

ශුද්ධභූමි


ජපානයට බුදු සමය එන්නෙ 625 දි. මේ මුල් යුගයේදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් කීපයක් ම ජපානයේ ව්‍යාප්ත වුනා. මේ කාලයේදී ජපානයේ ප්‍රචලිත වුන බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් වුනේ මේවා:

1. ජොජිත්සු-ෂු (තත්වසිද්ධි)
2. හොස්සො-ෂු (යෝගචර​)
3. සංරොන්-ෂු (මධ්‍යමක​)
4. කෙගොන්-ෂු (අවතම්සක​)
5. රිත්ස්-ෂු (ධර්මගුප්තික​)
6. කුෂා-ෂු (සර්වස්ථිවාදී)
7. තෙන්දයි-ෂු

මේ සම්ප්‍රදායන් ගැඹුරු ධර්ම කරුණු සහ දැඩි භාවනා වෘත මත පදනම් වුනා. මේ කාලයේදී ජපානයේ බුදු සමය උගතුන් සහ සමුරායි වරු අතර වේගයෙන් ජනප්‍රිය වුනා. බුදු දහම මත පදනම් වුන බුද්ධි ප්‍රබෝධයක් ජපානයේ ඇති වුනා.

නමුත් 1180 දි ජපානයේ සිවිල් යුද්ධයක් ඇති වුනා. මේ යුද්ධය හඳුන්වන්නෙ "ගෙංපෙයි යුද්ධය" කියල​. ගෙංපෙයි යුද්ධය නිසා ජපානය දැඩි විනාශයකට ලක් වෙනවා. සමාජය සම්පූර්නයෙන්ම කඩා වැටෙනවා. ගම් බිම් විනාශ වෙනවා. විශාල ජීවිත ජානියකුත් සිද්ධ වෙනවා.

ඒ නිසාම බුදු දහමත් දැඩි අනතුරකට පත් වෙනවා. යුධ කෝලහල අස්සෙ යන්තම් පණ ගැටගහ ගන්න මිනිස්සුන්ට ගැඹුරු ධර්ම කරුණු ගැන වෙහෙසෙන්න වෙලාවක් නැති වෙනවා.

ගෙංපෙයි යුද්ධය පටන් ගන්න අවුරුදු පහකට කලින් අළුත් බෞද්ධ සම්ප්‍රදායක් ජපානයට එනවා චීනයේ ඉඳලා. මේක හැඳින්වෙන්නෙ ජෝදෝ හෙවත් "ශුද්ධභූමි" බුද්ධාගම කියල​.

මේ බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය මුල් තැන දෙන්නෙ ශ්‍රද්ධාවට​. මේ සම්ප්‍රදායේ ඉගැන්වීම් වලට අනුව ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇතුළු සියළුම බුදුවරු බුද්ධත්වය ලබද්දි "ශුද්ධභූමියක්" (ශුඛවතී​) නිර්මානය කරනවා. මේ ශුද්ධභූමිය ලෞකික සංඥා වලින් සහ කර්ම ඵල වලින් නිදහස් වුන තැනක්. හරියට අරූපාවචර බ්‍රහ්ම ලෝකයක් වගේ.

මේ ශුද්ධභූමියේදී අපිට ලෞකික බාධා කිරීම් සහ කර්මඵල වලින් නිදහස් වෙලා නිර්වානාවබෝධය කරා පමණක් සිත යොමු කරන්න පුළුවන්. ඒ සඳහා කලින් ශුද්ධ භූමියට ඇතුල් වෙලා නිර්වානාවබෝධ කළ බෝධිසත්වයන් උදව් කරනවා. මේ නිසා කෙටි කලකින් නිවන් දැකීම පුළුවන් වෙනවා.

අපිට ඇතුල් වෙන්න ලේසිම ශුද්ධභූමිය හෙවත් ශුඛවතී තියෙන්නෙ ගෞතම බුදුන්ට කලින් පහලවුන අමිතාභ බුදුරජාණන් වහන්සේ ට කියල ශුද්ධභූමි සම්ප්‍රදායේ ඉගැන්වෙනවා. ඒ නිසා ඔවුන් අමිතාභ බුදුන් කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කරනවා.

ශුද්ධභූමි බෞද්ධ සම්ප්‍රදායේ පදනම වෙන්නෙ අමිතාභ සූත්‍රය​, සුඛවතීව්‍යූහ සූත්‍රය සහ අමිතයුර්ධ්‍යාන සූත්‍රය කියන මහායාන සූත්‍ර තුන​.

මෙහිදී මෙලොවදීම ධර්මාවබෝධය ලැබීමට වඩා තැන දෙන්නෙ ශුද්ධභූමියට ඇතුල් වීමට​. ශුද්ධ භූමියට ඇතුල් වෙන්න අවශ්‍යය වෙන්නෙ ශ්‍රද්ධාව​.

ගෙංපයි යුද්ධයට අහුවෙලා පැරණි බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් වේගයෙන් විනාශ වෙද්දි ජෝදෝ සම්ප්‍රදාය වේගයෙන් මිනිස්සු අතර පැතිරෙනවා. විශේෂයෙන්ම ගොවි ජනතාව අතර​. මේකට ප්‍රධාන හේතුව වෙන්නෙ මනුෂ්‍යය ලෝකය පිරිහී ගියත් අපිට ධර්මාවබෝධය කරන්න ක්‍රමයක් තියෙනවා කියන අදහස ජෝදෝ සම්ප්‍රදායේ තිබීම​.

ජෝදෝ සම්ප්‍රදායේ ම අනු සම්ප්‍රදායක් වන ජෝදෝ ෂින් සම්ප්‍රදාය මේක තවත් පියවරක් ඉදිරියට ගෙනියනවා. ඒ සම්‍ප්‍රදායේ පුරෝගාමී භික්‍ෂුව වුන ෂිංරන් හිමියන් යෝජනා කරනවා බෞද්ධ භික්‍ෂූන්ට මස් කෑම​, මත්පැන පානය සහ විවාහ වීම කැපයි කියලා.
එතුමන් ගේ තර්කය වෙන්නෙ අමිතාභ බුදුන් පිළිබඳ ශ්‍රද්ධාවෙන් පමණක් ශුද්ධ භූමියට ඇතුල් විය හැකි නිසා මෙලොවදී දැඩි ශීලයක් රැකීම අනවශ්‍යය බවයි.

ෂිංරන් හිමියන් මේ කරන්නෙ සම්‍යක් ප්‍රයෝගයක්. යුද්ධය විසින් පන්සල් විනාශ වෙලා භික්‍ෂූන් සංඛ්‍යාව සීඝ්‍රයෙන් අඩු වුන සමයක විනය නීති ලිහිල් කිරීමෙන් භික්‍ෂූ සසුන නොනැසී පවත්වා ගැනීම තමයි උන් වහන්සේගේ අරමුණ වෙන්නෙ.

ඒ සම්‍යක් ප්‍රයෝගය සාර්ථක වෙනවා. අද ජපානයේ මුල් බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් තියෙන්නෙ ඉතා සුළු වශයෙන්. නමුත් ජෝදෝ සම්ප්‍රදාය විශාල වශයෙන් පැතිරිලා තියෙනවා. ඉනුත් වඩාම ජනප්‍රිය ජෝදෝ ෂින් සම්ප්‍රදාය​.

ජපන් බෞද්ධයෙන් ගෙන් 45% ක්ම අද අනුගමනය කරන්නෙ ජෝදෝ සම්ප්‍රදාය​.

දුෂ්කර සමයකදී බුදු සසුන නොනැසී පවත්වාගන්න උපකාරී වුනත්, දීර්ඝ කාලීනව ජෝදෝ සම්ප්‍රදාය නිසා ජපන් බුදු සමයට වුනේ හානියක් කියල හිතන්නත් පුළුවන්. අද ජපානයේ බුදු දහමේ පදනම වෙන්නෙ ශ්‍රද්ධාව​. ශීලය සහ ප්‍රඥාවට එහි ඇති තැන අල්පයි.

ලංකාවේත් යුද්ධ නිසා බුදු සමය මේ වගේ පරිහානියට ලක් වුන අවස්‍ථා වලදී භික්‍ෂූන් වහන්සේලා මේ වගේ සම්‍යක් ප්‍රයෝග යොදන්න ඇති. නමුත් උන්වහන්සේලා බුදු සමයේ මූලික සංකල්ප වලට හානියක් වෙන්න නොදී ආරක්‍ෂා කර ගැනීම ගැන අපි උන්වහන්සේලාට පින් දෙන්න ඕනෙ.

මාතලේ අළුවිහාරය කියන්නෙ අපේ රටේ වැදගත්ම පින්බිම වෙන්නෙ ඒ නිසා.

කඳුකර යක්‍ෂයා


කාලය : 1901

තැන : ලංකාව​

බෝයර් යුද්ධයේ සටන් කරල තුවාල ලබපු හමුදා සෙබළෙක් වන ලුතිනන් විලියම් ස්ටේන් විවේක ගන්න ලංකාවට එනවා. ඔහු නවතින්නේ ඔහුගේ ළමා කාලයේ මිත්‍රයෙක් වන දොස්තර ග්‍රෙගරි මිඩ්වින්ටර් එක්ක​. දොස්තර මිඩ්වින්ටර් සේවය කරන්නෙ තලවකැලේ ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයක වෛද්‍යවරයෙක් හැටියට​.

ලුතිනන් ස්ටේන් බෝයර් යුද්ධයේ කෲර කම දෑසින් දැකලා අධිරාජ්‍යවාදය ගැන තිබ්බ විශ්වාසය නැති කරගත්ත සුද්දෙක්.

දොස්තර මිඩ්වින්ටර් ගෙ රෝගීන් අතර වැඩිපුර ඉන්නෙ තේවතු වල සේවය කරන දෙමළ කම්කරුවන් සහ කොත්මලේ ආශ්‍රිත ගම් වල සිංහල ගැමියන්. වසංගත රෝග වලින් මේ මිනිස්සු මැස්සො වගේ මැරෙනවා. මේ මිනිස්සුන් ගෙ ජීවන තත්වය උසස් කරන්න දොස්තර මිඩ්වින්ටර් අවංක උත්සහයක් දරනවා. ඒක බටහිර ශිෂ්ඨාචාරයේ වගකීමක් කියල ඔහු විශ්වාස කරනවා.

දොස්තර මිඩ්වින්ටර් සුදු ජාතික වැවිළි කාරයොන් ගෙ සමාජයක සාමජිකයෙක්. ලුතිනන් ස්ටේන් තමාගෙ මිත්‍රයා එක්ක මේ සමාජ ශාලා වලට යනවා. එතන බිලියඩ් සෙල්ලම් කරන්න එන වැවිළිකාර සුද්දො ඔහුට වැඩිය දිරවන්නෙ නෑ. මේ වැවිලිකාරයො ස්වදේශිකයන්ට සලකන්නෙ සත්තුන්ට වගේ. ඒ නිසාම ලුතිනන් ස්ටේන් වැවිලිකාරයො එකක් ආරවුල් කීපයකුත් ඇති කර ගන්නවා

මේ අතරෙ මිනී කන කොටි දෙන්නෙක් අවට ගම් වල සැරිසරන්න පටන් ගන්නවා. මුං දෙන්නා වතු කම්කරුවන්ව සහ සිංහල ගැමියන්ව මරනවා. මුළු ප්‍රදේශයම ත්‍රාසයෙන් මුසපත් වෙනවා. වැවිලිකාරයො කොටි දෙන්න දඩයම් කරන්න උත්සහ කරනවා. ඒත් කොටි දෙන්නා ඉතාම කපටියි. කොටි දෙන්නගෙ ගොදුරු ගාන 50 පනිනකොට තේවතු වල නිෂ්පාදනයටත් ඒක බලපානවා. මිනිස්සු වැඩට යන්න බය වෙනවා.

කොටි දඩයම් කරන්න යන වැවිලිකාරයෙක් කොටින්ට ගොදුරු වුනාට පස්සෙ වැවිලිකාරයො අකැමැත්තෙන් ලුතිනන් ස්ටේන් ගෙ උදව්ව ඉල්ලනවා. මිනිහ කැමති වෙන්නෙ නෑ.

එක දවසක් ලුතිනන් ස්ටේන් දොස්තර මිතුරා එක්ක කොටින්ට ගොදුරු වෙලා ජීවිතයත් මරණයත් අතර සටන් කරන​ 16 හැවිරිදි ගෑණු ළමයෙක් බලන්න යනවා. ගෑණු ළමය මැරෙනවා. ඒත් සිද්ධියෙන් කම්පනය වෙන ලුතිනන් ස්ටේන් කොටින්ව දඩයම් කරන්න කැමති වෙනවා.

ඊට පස්සෙ තියෙන්නෙ ලුතිනන් ස්ටේන් කැලේ, ගම් සහ තේ වතු අස්සෙ රිංගගෙන කොටි දෙන්න ලුහුබඳින හැටි. කොටි දෙන්න ලුතිනන්ට වෙට්ටු දදා බේරෙනවා. ලුතිනන් ගේම අතාරින්නෙත් නෑ.

හැබැයි මාසයක් විතර ගතවෙද්දි ලුතිනන් ට කොටි දෙන්න ගැන ගෞරවයක් ඇති වෙනවා. ඒ එක්කම ප්‍රදේශයේ අහුමුළු නෑර කරක් ගහද්දි ඔහු දකිනවා කොටි අතින් විඳිනවට වඩා දුකක් යටත්විජිත වාදය නිසා මිනිස්සු විඳින බව​. ඔහුගෙ සහයට එන දොස්තර මිඩ්වින්ටර්ටත් ඒක ඒත්තු යනවා.

මාස තුනක දඩයමකින් පස්සෙ කොටි දෙන්නවම මරන්න ස්ටේන් සමත් වෙනවා. හැබැයි ඔහු ඒ ගැන දුක් වෙනවා. කොටින් ගෙ හම ගලව ගන්න එන වැවිලිකාරයෙක්ට ලුතිනන් ස්ටේන් වෙඩි තියන්න තර්ජනය කරනවා. කොටි දෙන්නව තමාගෙ අතින්ම හාරපු වලක වළලලා ඔහු පහුවදා උදේම කෝච්චියෙන් කොළඹ යන්නෙ එංගලන්තය බලා නැව් නගින්න​.

මිතුරාව ඇරලලා ආපහු හැරෙන දොස්තර මිඩ්වින්ටර් ට දුම්.රිය වේදිකාවෙදි වත්තක වැඩ කරන මනුස්සයෙක් කතා කරනවා.

"යක්‍ෂයාගෙන් අපිව බේර ගත්තට ඔබේ මිතුරාට ස්තූති කරන්න​"

"යක්‍ෂයා තාම ඉන්නවා"

දොස්තර මිඩ්වින්ටර් දුම්.රිය වේදිකාව දිගේ ඇවිදගෙන යද්දි පසුබිමෙන් කැලෑවෙන් වැහුන උස් කඳුගැට දර්ශනය වෙනවා. ඒවා දොස්තර මිඩ්වින්ටර් ට වඩා ගොඩාක් උසයි.

Thursday, October 5, 2017

උමා ඔය


(මෙච්චර බුකියෙ පොර ටෝක් දුන්නට මාව තාම මීඩියා එකකින් ඉන්ටර්විව් කරල නෑ නෙ බොලව්. ඉතිං මාත් ආසයි එහෙම එකකට​. ඉතිම් මේ පොඩි පැන්ටසි ආතල් එකක්.)

"ඔව් හිතවත් ප්‍රේක්‍ෂකයනී/අසනන්නනී/පාඨකයනී අපි අද කතා කරන්නේ වර්තමාන ලංකාවේ දැවෙන ප්‍රශ්නයක් වන උමා ඔය අර්බුධය පිළිබඳව​. ඒ පිළිබඳ කතා කිරීමට අපි දැන් සම්බන්ධ කර ගන්නවා ප්‍රවීන හාන්සි පුටු විචාරක සසර සැරිසරන පාදඩයා මහතාව."

"ආයුබෝවන්"

"ආයුබෝවන්"

"මුලින්ම අපිට කියන්න මේ පිළිබඳ අදහස් දැක්වීමට ඔබට ඇති සුදුසුකම් මොනවද කියල"

"මට ෆේස්බුක් එකවුන්ට් එකක් තියෙනවා"

"අහ් එහෙනම් ඕනවටත් වඩා සුදුසුකම් තියෙනවා. හොඳයි අපි සාකච්ඡාවට යොමු වෙමු. මොකද්ද මේ උමා ඔය කියන්නෙ?"

"උමා ඔය කියන්නෙ බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ තියෙන ගඟක්. ඒක මහවැලි ගඟේ අතු ගංගාවක්. මේකෙ ප්‍රධාන ශාඛාවන් දෙකක් තියෙනවා. එකක් ඔහිය පැත්තෙන් පටන් ගන්න මාතොටිල්ල ඔය​. අනිත් එක අඹේවෙල - පට්ටිපොළ පැත්තෙන් පටන් ගන්න උමා ඔය​. මේ දෙක එකතු වෙනවා හාලි ඇල - වැලිමඩ පාරේ තියෙන වැල්ලවෙල ට නුදුරින්. ඊට පස්සෙ මේක ගිහිල්ල වැටෙනවා රන්ටැඹේ ජලාශයට​. එතනදි තමයි උමා ඔය සහ මහවැලි ගඟ එකතු වෙන්නෙ"

"එතකොට උමා ඔය බහු කාර්‍ය සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිය කියන්නෙ මොකද්ද​?"

"උමා ඔය බහු කාර්‍ය සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියෙන් කරන්නෙ මේ උතුරු පැත්තට යන උමා ඔය දකුණට හරවලා ඒ වතුර මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයට යවන එක​. ඒ අතරෙදි මේ වතුරෙන් ජල විදුලි උත්පාදනයකුත් සිද්ධ වෙනවා"

"මොනවද මේ බහු කාර්‍ය සංවර්ධන ව්‍යාපෘති කියන්නෙ?"

"බහු කාර්‍ය සංවර්ධන ව්‍යාපෘති කියන්නෙ අරමුණු කීපයක් සහිත ව්‍යාපෘති. උදාහරණයකට උමා ඔය ව්‍යාපෘතියෙ කෘෂි කර්මයට ජලය සපයන අරමුණක් සහ ජල විදුලි උත්පාදනය කරන අරමුණක් වශයෙන් අරමුණු දෙකක් තියෙනවා"

"එහෙම නැති ඒවත් තියෙනවද​?"

"ඔව්. උදාහරණයකට නොරොච්චෝලෙ ගල් අඟුරු බලාගාර ව්‍යාපෘතිය ගන්න පුළුවන්. ඒකෙන් කරන්නෙ විදුලි බල උත්පාදනය විතරයි"

"කවුද මේ ව්‍යාපෘතිය කරන්න අපිට උදව් කරන්නෙ?"

"මේකට ප්‍රධාන වශයෙන් සල්ලි දෙන්නෙ ඉරාන රජයෙන්. ඒත් සම්පූර්න වියදමෙන් 15% ක් දරන්නෙ ශ්‍රී ලංකා රජය​. සල්ලි දෙනව කියන්නෙ අධාරයක් නෙවෙයි. ණයක් විදිහට තමයි අරමුදල් ලැබෙන්නෙ."

"එතකොට වැඩේ කරන්නෙ කවුද​?"

"මේ ව්‍යාපෘතියෙ ප්‍රධාන කොන්ත්‍රාත්කරු ෆරාබ් කියල ඉරාන සමාගමක්. ඔවුන් තමයි සිවිල් ඉංජිනේරු කොටස කරන්නෙ."

"පොඩ්ඩක් ඉන්න​, ණය දෙන්නෙත් ඉරානයෙන්, ප්‍රධාන කොන්ත්‍රාත්කරුත් ඉරානයෙන්. මේක මොකක් හරි ජිල්මාට් එකක් ද​?"

"නෑ. ගොඩක් රටවලින් රජයකින් රජයකට ණයක් දෙද්දි ඔවුන් කොන්දේසියක් දානවා තමාගේ රටක සමාගමකට කොන්ත්‍රාත්තුව ලබා දිය යුතුයි කියල​. උදාහරණයකට ජයිකා ආයතනය හරහා ලැබෙන ජපන් ණය වලින් කරන ව්‍යාපෘති වල කොන්ත්‍රාත්තුව යන්නෙ ජපන් සමාගම් වලට​"


"හොඳයි, ඒ සිවිල් ඉංජිනේරු කොටස නෙ. එතකොට විදුලි ඉංජිනේරු කොටස​?"

"ඒ කොටස කරන්නෙ ඇන්ඩ්‍රිට්ස් කියල ඕස්ට්‍රියන් සමාගමක්. ඔවුන් තමයි ජෙනරේටර් ඇතුළු විදුලි උපාංග ලබා දෙන්නෙ"

"හොඳයි. උමා ඔය ව්‍යාපෘතියෙ සැලසුම මොන වගේද​?"

"උමාඔය ව්‍යාපෘතියෙ ප්‍රධාන අංග තුනක් තියෙනවා. පළවෙනි එක ජලාශ දෙකක්. දෙවෙනි අංගය උමං මාර්ගයක්. තුන්වෙනි එක භූගත ජලවිදුලි බලාගාරයක්."

"අපි ජලාශ දෙකෙන් පටන් ගමු. මේ ජලාශ කොහෙද තියෙන්නෙ?"

"එක ජලාශයක් හැදෙන්නෙ මාතොටිල්ල ඔය හරස් කරලා ඩයරාබ හන්දිය ආසන්නයේ. ඒ ජලාශය හඳුන්වන්නෙ ඩයරාබ ජලාශය කියල​. අනිත් ජලාශය හැදෙන්නෙ උමා ඔය හරස් කරල පුහුල්පොළ ආශ්‍රිතව​. ඒ ජලාශය හඳුන්වන්නෙ පුහුල්පොළ ජලාශය කියල​"



"මේ ජලාශ විශාල ඒවද​? වික්ටෝරියා කොත්මලේ වගේ"

"නෑ. මේ ජලාශ දෙකම ඉතාම පොඩි ජලාශ දෙකක්. ඩයරාබ ජලාශයේ සම්පූර්න ධාරිතාව ඝන මීටර් මිලියන 0.97 ක්. පුහුල්පොළ ජලාශයේ සම්පූර්න ධාරිතාව ඝන මීටර් මිලියන 0.63 . අපි මේ දෙක වික්ටෝරියා ජලාශය එක්ක සසඳලා බැලුවොත් වික්ටෝරියා ජලාශයේ සම්පූර්න ධාරිතාව ඝන මීටර් මිලියන 722 ක් වෙනවා."

"අපෝ හරි පොඩියි නෙ. මේවයින් වැඩක් තියෙයි ද​?"

"වැඩ ගන්න ක්‍රම තියෙනවා. මම පස්සෙ පැහැදිලි කරන්නම්."

"හොඳයි. මොනවද මේ උමං මාර්ග​?"

"උමං මාර්ග තියෙන්නෙ ජලාශ දෙකේ ඉඳල විදුලි බලාගාරයට වතුර අරන් යන්න​. විදුලි බලාගාරය තියෙන්නෙ ඇල්ල - වැල්ලවාය පාරෙ රන්දෙණිය අසල​."

"රන්දෙණිය කියන්නෙ ටිකක් හුරු පුරුදු නමක් වගේ"

"රන්දෙණියෙදි තමයි උඩරට හමුදාව කොන්ස්තන්තීනු ද සා ගේ පෘතුගීසි හමුදාව සමූල ඝාතනය කරල විශිෂ්ඨ යුධ ජයක් ලැබුවෙ. ඒක තියෙන්නෙ වැල්ලවායට පොඩ්ඩක් උතුරු දිශාවට වෙන්න​."

"හොඳයි හොඳයි, ඔබේ කතාව කරගෙන යන්න​"

"එතකොට මේ උමං මාර්ගය කොටස් තුනකින් සම්න්විත වෙනවා. පළවෙනි එක පුහුල්පොළ ජලාශයේ ඉඳලා ඩයරාබ ජලාශය දක්වා තියෙන කෑල්ල​. ඒකෙ දිග කිලෝ මීටර් 4 යි. දෙවෙනි කොටස යන්නෙ ඩයරාබ ජලාශයේ ඉඳල විදුලි බලාගාරයට. ඒ කෑල්ල කිලෝ මීටර් 15 යි. තුන්වෙනි කොටස විදුලි බලාගාරයෙන් පිටවෙන ජලය කිරිඳි ඔය දක්වා ගෙනියනවා. ඒ කෑල්ල කිලෝ මීටර් 4ක් දිගයි. එතකොට උමඟේ සම්පූර්න දිග කිලෝ මීටර් 23 ක් වෙනවා. සම්පූර්න කරාට පස්සෙ මේක තමයි ලංකාවේ දිගම උමං මාර්ගය වෙන්නෙ."

"පොඩි අතුරු ප්‍රශ්නයක්. දැන් ඔය උමඟක්ම ඕන වෙන්නෙ ඇයි? අපිට ඕක ඇළක් දිගේ ගෙනියන්න බැරිද​?"

"පුළුවන්, ජල විදුලි බලාගාරයක් නොතිබ්බ නම්. උමඟක් පාවිච්චි කරන්නෙ ජලයේ පීඩනය පවත්වාගෙන යන්න​. විවෘත ඇළක ජලයේ පීඩනය වෙන්නෙ වායුගෝලීය පීඩනය. ඒ නිසා ඒ වතුරෙන් ටර්බයින් කරකවන්න බෑ. උමඟක් දිගේ යන වතුරේ තියෙන්නෙ ජලාශය මගින් ඇති කරන තෙරපුමෙන් එන පීඩනය​. ඒ පීඩනය තරමක් ලොකු එකක්. ඒ පීඩනය තමයි ටර්බයින් කරකවන්න උපයෝගී කර ගන්නෙ."

"හොඳයි. අපි දැන් එමු විදුලි බලාගාරයට​."

"ඔව්. විදුලි බලාගාරයේ මෙගාවොට් 60 බැගින් වන ජෙනරේටර් දෙකක් තියෙනවා. එතකොට බලාගාරයේ සම්පූර්න ධාරිතාවය මෙගාවොට් 120 යි. මේ බලාගාරයෙන් අවුරුද්දකට විදුලිය ගිගාවොට් පැය 230 ක්, ඒ කියන්නෙ විදුලි ඒකක මිලියන 230 ක් නිපදවන්න බලාපොරොත්තු වෙනවා."

"මේ ව්‍යාපෘතිය ගැන ප්‍රශ්න ගොඩක් තියෙනවා. අපි ඒ ගැනත් කතා කරන්න බලාපොරොත්තු වෙනවා. දිගටම අපිත් එක්ක රැඳී සිටින්න​. දැන් අපි යොමු වෙනවා විරාමයකට​"

======================================================================

"හොඳයි විරාමයෙන් අනතුරුව අපි නැවත සම්බන්ධ වෙනවා ප්‍රවීන හාන්සි පුටු විචාරක සසර සැරිසරන පාදඩයා සමඟ​. අපි දැන් කතා කරමු ව්‍යාපෘතියෙන් ඇති වෙලා තියෙනවා යැයි කියන ප්‍රශ්න පිළිබඳව​. ඇත්තටම මේ ව්‍යාපෘතිය නිසා ප්‍රශ්න ඇතිවෙලා තියෙනවද​?"

"ඔව්. ලෝකෙ හැම ව්‍යාපෘතියකින් වගේම මේකෙනුත් පාරිසරික​, සමාජයීය ප්‍රශ්න ගණනාවක් ඇතිවෙලා තියෙනවා."

"ඒ මොනවද​?"

"ප්‍රධාන ප්‍රශ්න ඇති වෙලා තියෙන්නෙ දෙකක්. එක, ප්‍රදේශයේ ජල උල්පත් සිඳී යාම​. දෙක​, ප්‍රදේශයේ පොළව ගිලා බැසීම​. මේ නිසා ගෙවල් කැඩී යාම​, ඉරිතැලීම, ළිං සහ ඇළ දෙළ සිඳී යාම වගේ ප්‍රශ්න ගණනාවක් ඇතිවෙලා තියෙනවා. ඒකෙන් ප්‍රදේශවාසීන් දැඩි අපහසුතාවයට පත් වෙලා තියෙනවා."

"ජල උල්පත් සිඳී යන්නෙ කොහොමද​?"

"අපි දන්නවා පොළවේ තියෙනවා භූ පාෂාන ස්ථර​. මේ පාෂාන ස්ථර අතර ජලය රැඳිලා තියෙනවා. මේ භූගත ජලය තමයි අපි උල්පත් කියල හඳුන්වන්නේ. මේ උල්පත් ජලය ජලාශයක් වගේ නෙවෙයි තියෙන්නෙ. පාෂාන ස්ථර අතර තියෙන පැලීම්, වැලි සහිත කොටස්, දුර්වල පාෂාන ස්ථර වගේ තැන වල රැඳිලා. මේ ජලය රඳවාගෙන ඉන්න සමත් භූ පාෂාන වලට අපි කියන්නෙ 'ඇක්විෆයර්ස්' කියල​. ඉතින් පොළවේ තැන් තැන් වල විවිධ උස මට්ටම් වල මේ ඇක්විෆයර්ස් තියෙනවා. අපි උමඟක් හාරද්දි ඇක්විෆයර් එකක් තුවාල වුනොත් එතැන රැඳී තිබ්බ වතුර සියල්ලම උමඟේ කුහරය තුලට කාන්දු වෙනවා."



"උමා ඔය තියෙනවා කියල ජල කාන්දුවත් ඒ වගේ එකක් ද​?"

"ඔව්."

"මේ වගේ ජල කාන්දු වෙලා තියෙන්නෙ උමා ඔය විතරද​?"

"අපොයි නෑ. ඕනම උමඟක් හාරද්දි මේ වගේ ජල කාන්දු සිද්ධ වෙනවා. ඒක බලාපොරොත්තු වෙන දෙයක්. හැබැයි උමා ඔය උමඟේ ජල කාන්දුව තරමක් විශාල එකක්. ඒ නිසා තමයි ලොකු බලපෑමක් වෙලා තියෙන්නෙ."

"එතකොට පොළව ගිලා බහින්නෙ කොහොමද​?"

"පාෂාන ස්ථරයේ තිබුන ජලය ඉවත් වුනාම එතැන හැදෙනවා හිස් අවකාශ​. මේ හිස් අවකාශ ගොඩක් ලොකු වුනොත් ඊට ඉහළ තියෙන ගල්, පස් තට්ටු වල බර නිසා පොළව එතැනින් ගිලා බහින්න පුළුවන්. එතකොට ඒ වගේ තැන්වල හදල තියෙන ගෙවල් ඉරිතැලෙන්න හෝ සම්පූර්නයෙන්ම කැඩී යන්න පුළුවන්."

"ඉතින් මේක දිගටම සිද්ධ වෙන තත්වයක් ද​?"

"උමඟ හිස් වෙලා තියෙන තාක් කල් මේ වැඩේ වෙනවා. නමුත් උමඟ ජලයෙන් පිරෙව්වම කාන්දු වෙන එක නවතිනවා."

"ඒ කොහොමද එහෙම වෙන්නෙ?"

"උමඟට වතුර පිරෙව්වම උමඟ ඇතුලෙ වතුර තියෙන්නෙ පීඩනයක් යටතේ. ඒ නිසා ඇතුලට වතුර කාන්දු වෙන්නෙ නෑ"

"එතකොට උමඟ සම්පූර්නයෙන් පිරිල නැති වෙලාවට​?"

"මට පේන්නෙ ඔබට උමඟේ වතුර තියෙන ආකාරය ගැන පැහැදිලි වැටහීමක් නෑ. මම ඒක පැහැදිලි කරන්නම්. ජල විදුලි බලාගාරයක ජලාශයේ ඉඳලා බලාගාරය දක්වා ජලය ගෙනියන උමඟට කියන්නෙ "හෙඩ් රේස් ටනල් එක" නැත්තං "පෙරාර උමඟ​" කියල​. ජලාශයෙන් පෙරාර උමඟට වතුර ඇතුල් වෙන තැන හඳුන්වන්නෙ "ටනල් ඉන්ටේක් එක​" හෙවත් "තුළු මග​" කියල (A). ඊට පස්සෙ පෙරාර උමඟ පොඩි ආනතියක් සහිතව දිවෙනවා (B). පෙරාර උමඟේ අවසන් කොටස එකපාරටම ලොකු ආනතියකින් ඉවර වෙන්නෙ. ඒ කෑල්ල හඳුන්වන්නෙ පෙන්ස්ටොක් එක හෙවත් "කොටු දොර​" කියල (C). පෙන්ස්ටොක් එක කෙළවර වෙන්නෙ බලාගාරයෙන්. එතන තමයි ටර්බයින් එක තියෙන්නෙ (D)."



"මේ පින්තූරයෙන් පේන්නෙ ඒක නේද​?"

"ඔව්. ඔය තියෙන්නෙ මේ සැකැස්මේ සරල නිරූපනයක්. එතකොට ජලාශයේ ජල මට්ටම හැම වෙලේම පවත්වාගන්නෙ ඉන්ටේක් එකට උඩින්. කිසිම අවස්ථාවක ජලාශයේ ජල මට්ටම ඉන්ටේක් එකට පහලට යන්න දෙන්නෙ නෑ. ඒ නිසා හැම වෙලේම උමඟ සම්පූර්නයෙන්ම ජලයෙන් පිරිල තියෙන්නෙ. අපි කොයි වෙලේවත් ඉන්ටේක් එක ළඟින් වතුර පාර වහන්නෙ නෑ. එතනින් උමඟ හැමවෙලේම විවෘතයි."

"එතකොට වැස්ස අඩු කාලෙට මොකද වෙන්නෙ?"

"වැස්ස අඩු කාලෙට ටර්බයින් යන්ත්‍ර හැම වෙලේම ක්‍රියාත්මක වෙන්නෙ නෑ. මුළු දවස තිස්සෙම ජලාශ දෙකට එකතු වෙන වතුර දවසේ විදුලි ඉල්ලුම වැඩිම පැය දෙක තුන තියෙන වෙලාවට විතරක් ක්‍රියාත්මක කරනවා. ටර්බයින ක්‍රියාත්මක වෙන්නෙ නැති වෙලාවට උමඟ ඇතුලෙන් වතුර ගලන්නෙ නෑ. නමුත් උමඟ වතුරෙන් පිරිල තියෙන්නෙ."

"හැමනියං කාලෙටම එහෙමද​?"

"හැමනියං කාලෙටම එහෙමයි"

"එතකොට උමඟ ඇතුලෙ වතුර පීඩනයෙන් තියෙනව කිව්වෙ?"

"උමඟට වඩා ජලාශයේ ජලමට්ටම වැඩි නිසා උමඟ ඇතුලේ තියෙන ජල කඳට හැම වෙලේම ජලාශයේ තියෙන ජල කඳ මගින් පීඩනයක් එල්ල වෙලා තියෙන්නෙ. ඒ නිසා ටනල් එක ඇතුලෙ ජල කඳ හැම වෙලේම පීඩනයක් යටතේ තියෙන්නෙ. මේ පීඩනය තියෙන්නෙ ඇතුලේ සිට එළියට​. ඒ කියන්නෙ ජල කඳ විසින් උමඟේ ඇතුලත බිත්ති එළියට තෙරපිලා තියෙන්නෙ හැම වෙලේම (රූප සටහන​). ඒ නිසා උමඟ ඇතුලට ජල කාන් දුවක් වෙන්නෙ නෑ."

"ඒත් භූ ගත ජල කඳේ උස ජලාශයේ උසට වැඩා වැඩි නම් ඇතුලට කාන්දු වෙන්න පුළුවන් නේද​?"

"එහෙම වෙන්න තියෙන ඉඩ ගොඩාක් අඩුයි. හේතු දෙකක් නිසා. පළවෙනි එක ඩයරාබ ජලාශයේ උපරිම ජල මට්ටම තියෙන්නෙ ඉන්ටේක් එකට වඩා මීටර් 22 ක් උඩින්. එහෙනං භූ ගත ජල කඳේ උස මීටර් 22 ට වඩා වැඩි වෙන්න ඕනෙ. ඒක ටිකක් විශාල අගයක්. දෙවෙනි එක​, භූ ජල කඳ තියෙන්නෙ ජලාශයක් වගේ එක පොදියට නෙවෙයි. ඒ නිසා ජලාශයෙන් එන පීඩනය වගේ කන්ටිනිවස් පීඩනයක් එන්නෙ නෑ. ජල කඳ ෆ්‍රැග්මන්ට් වෙලා තියෙන්නෙ. ඒ නිසා ලොකු පීඩනයක් දෙන්න අමාරුයි."

"හරි. එතකොට ඔබ කියන විදිහට උමඟ ජලයෙන් පිරෙව්වට පස්සෙ තව දුරටත් කාන්දු වෙන්නෙ නෑ. ඒත් දැනටම වෙලා තියෙන හානිය එහෙම්මමයි නේද​?"

"පොළව ගිලා බැහැපුවා සහ ගෙවල් කැඩිච්ච ඒව ආයෙ හරියන්නෙ නෑ. නමුත් ආපහු වැහි කාලයක් ආව ගමන් අර හිඳිච්ච උල්පත් ආපහු පිරෙනවා. ඒ නිසා වතුර හිඳිච්ච එක ආපහු හරියනවා. හැබැයි 100% හරියන එකක් නෑ. නමුත් බොහෝ දුරට හරියනවා. ඒ වගේම උමඟ ඇතුලෙ පීඩනය වැඩි නිසා සමහර තැන් වල උමඟෙන් එළියට වතුර කාන්දු වෙන්නත් පුළුවන්. ඒ වගේ තැන් වල භූගත ජල මට්ටම කලින් තිබුනටත් වඩා යහපත් වෙනවා. මොකද නියං කාලෙටත් උමඟෙන් වතුර කාන්දු වෙන නිසා. ඒ වගේම කලින් තිබ්බ උල්පත් නැවත හරි නොයන්නත්, කලින් නොතිබුන උල්පත් මතු වෙන්නත් පුළුවන්."

"එතකොට මේ සමහරු කියනව නේද රාවණා ඇල්ල හිඳිල ගියා කියල​. ඒ මොකද්ද​?"

"එතන පොඩි පටලැවිල්ලක් තියෙන්නෙ. අපි ඔය රාවණා ඇල්ල කියල හඳුන්වන ඇල්ල - වැල්ලවාය පාර අයිනෙ තියෙන දිය ඇල්ල ඇත්තටම රාවණා ඇල්ල නෙවෙයි. ඒකට කියන්නෙ බඹරගල ඇල්ල​. බඹරගල ඇල්ලට කිසි දෙයක් වෙලා නෑ. නියම රාවණා ඇල්ල තියෙන්නෙ තව ටිකක් ඇතුළට වෙන්නෙ. ඒක පාරට පේන්නෙ නෑ."

"එතකොට ඒ ඇල්ල හිඳිල කියන්නෙ බොරු ද​?"

"නෑ. ඒක බොරුවක් නෙවෙයි. මේ දවස් වල රාවණා ඇල්ල හිඳිල තියෙන්නෙ. හැබැයි ඒක හැමනියං කාලෙටම වෙන දෙයක්. සමහර දිය ඇලි මතුවෙන්නෙ වැහි කාලෙට විතරයි. ඒක කඳුකර වැසියන්ට නං බොහොම සාමාන්‍යය දෙයක්. රාවණා ඇල්ලත් ඒ වගේ වැහි කාලෙට විතරක් මතු වෙන දිය ඇල්ලක්."

"එතකොට රාවණා ඇල්ලට උමඟෙන් බලපෑමක් නැද්ද​?"

"උමඟ ඔය ආසන්නයෙන් යනවා. ඒ කියන්නෙ පොඩි බලපෑමක් ඇති. නමුත් රාවණා ඇල්ල තියෙන්නෙ වැහි කාලෙට විතරයි. වැස්ස පටන් ගත්තම ආපහු දිය ඇල්ල මතු වෙලා එයි. උමඟෙන් බලපෑමක් තිබ්බත් මම කලින් කිව්ව වගේ උමඟට වතුර පිරෙව්වම ඒක නැති වෙලා යනවා."

"ඔබ ඔය උමඟ වතුරෙන් පිරුනම හරියයි කිව්වට මට නං හිතෙන්නෙ ඕක සුරංගනා කතාවක් වගේ. ඕක ඇත්තටම වෙයි ද?"

"මේක කලින් උමං වලදිත් වුන දෙයක්. වික්ටෝරියා, ඉහළ කොත්මලේ, කොත්මලේ වගේ උමං හදපු තැන් වලත් ඔය වැඩේ ඔය විදිහටම සිද්ධ වුනා."

"එතකොට ප්‍රදේශවාසීන් ට කිසිම බලපෑමක් නැද්ද​?"

"බලපෑමක් තියෙනවා. ගෙවල් වෙලට වුන හානිය​. ඒක ආපහු හරියන්නෙ නෑ."

"ඒකට මොකද කරන්න පුළුවන්?"

"සුළු හානියක් විතරක් වෙලා තියෙන තැන් වල ගෙවල් අළුත්වැඩියා කරල දෙන්න පුළුවන්. නමුත් ලොකු හානියක් වුන තැන්වල සමහර විට ගෙවල් අළුතෙන්ම හදන්න වෙයි. පොළව ගොඩක් ගිලා බැහැල නම් ඔවුන් ව නැවත පදිංචි කරන්න වෙයි. එතකොට උලපත් සිඳී ගිය අයට විකල්ප ජල මූලාශ්‍ර ලබා දෙන්න වෙයි. මේ හැමෝටම වන්දි දෙන්න වෙයි."

"ඒක කවුද කරන්න ඕනෙ?"

"ඒක ව්‍යාපෘතියේම කොටසක් වෙන්න ඕනෙ."

"මේක මෙච්චර ප්‍රමාද වෙලා තියෙන්නෙ ඇයි? කාගෙද ඒකෙ වැරැද්ද​?"

"මම හිතන්නෙ කාන්දුවෙ මෙච්චර දරුණු වෙයි කියල බලාපොරොත්තු නොවුන නිසා තමයි මේ වගේ තත්වයක් ඇති වෙලා තියෙන්නෙ. තත්වය මේ තරම් දරුණු වෙන්න කලින් පාලනය කර ගන්න බැරිවුන එක ව්‍යාපෘතියේ අඩුපාඩුවක්."

"එතකොට දැන් අපිට මොකද කරන්න පුළුවන්? මේ මිනිස්සුන්ට සාධාරන විසඳුමක් ලැබන කං හරි ව්‍යාපෘතිය නවත්තන එක නේද වෙන්න ඕනෙ?"

"නෑ. ඒක තමයි කරන්න පුළුවන් නරකම දේ. කරන්න ඕනෙ පුළුවන් තරම් ඉක්මනට ව්‍යාපෘතිය ඉවර කරල උමඟ ජලයෙන් පුරවන එක​. උමඟ ජලයෙන් පිරුනට පස්සෙ කාන්දුව සහ හානිය නවතිනවා. ව්‍යාපෘතිය නැවැත්තුවොත් ඒ නවත්තල තියෙන හැම තප්පරයකින් ම වෙන්නෙ හානිය තවත් වැඩි වෙන එක​. දැන් ව්‍යාපෘතිය නවත්තනව කියන්නෙ හානියට පත් ජනතාව කබලෙන් ලිපට ඇදල දානව වගේ වැඩක්."

"හොඳයි අපි නැවතත් විරාමයකට යොමු වෙනවා. විරාමයෙන් පස්සෙ අපි බලාපොරොත්තු වෙනවා මේ ව්‍යාපෘතියේ ඉතිහාසය​, සිද්ධ වුනා යැයි කියන ඩොලර් මිලියන ගාණක වංචාව සහ මේ ව්‍යාපෘතියෙන් අපිට වැඩක් තියෙයි ද කියන දේ ගැන කතා කරන්න​."

=======================================================================

"හොඳයි අපි නැවතත් සම්බන්ධ වෙනවා මේ සාකච්ඡාවේ තුන් වෙනි අදියර සඳහා. අපිත් එක්ක අද කතා කරන්නෙ ප්‍රවීන හාන්සි පුටු විචාරක සසර සැරිසරන පාදඩයා. අපි කතාව පටන් ගමු මේ උමඟ හාරන්න පාවිච්චි කරන ක්‍රමවේදය ගැන කතා කරල​."

"ඔව්. මේ උමඟ හාරන්න පාවිච්චි කරන්නෙ ටනල් බෝරිං මැෂින් (TBM) ලෙස හඳුන්වන ලොකු ඩ්‍රිල් එකක්. මේ ඩ්‍රිල් එකේ විෂ්කම්භය උමඟේ විෂ්කම්භයට සමානයි. මේකෙන් කරන්නෙ උමඟේ එක පැත්තක ඉඳල හාරගෙන උමඟේ ගමන් මාර්ගය දිගේ මැෂින් එක අරගෙන යන එක​. ටනල් මක් එක ලෙස හඳුන්වන ඉවත් වන ගල් සහ ගල් කුඩු මැෂින් එකේ පිටුපසින් ඉවත් කරනවා."

"එතකොට උමඟේ ඇතුලත බිත්තිය සකස් වෙන්නෙ කොහොමද​?"

"ඒ මැෂින් එකෙන්ම උමඟේ ඇතුලත බිත්තියට කොන්ක්‍රීට් ලයිනින් එකක් දාගෙන යනව​."

" ඒ කියන්නෙ එතනම කොන්ක්‍රීට් සකස් කරනවද​?"

"නෑ. ලයිනින් එක සමන්විත වෙන්නෙ පෙර සෑදූ කොන්‍ක්‍රීට් කෑලි වලින්. මේ කෑලි ජිග්සෝ පසල් එකක කොටස් වගේ එකිනෙක් සම්බන්ධ කරල උමඟේ ඇතුලත වළලු ආකාරයට සකස් කරනවා. කෑලි අතරට රබර් ලයිනින් එකක් යනවා."

"පොඩ්ඩක් ඉන්න​. උමඟේ ඇතුලත බිත්තිය කොන්ක්‍රීට් වෙනව නම් ලීක් එකක් ආවෙ කොහොමද​?"

"ඩ්‍රිල් එක සහ කොන්ක්‍රීට් ලයිනින් එක දමන තැන අතර මීටර් 20 විතර ගැප් එකක් තියෙනවා. කොන්ක්‍රීට් ලයිනින් එක දාන්න කලින් ලීක් එක ආවොත් ලයිනින් එක දාන්න බැරි වෙනවා."

"පැහැදිලියි. එතකොට දැන් ලීක් එක තියෙද්දි ලයිනින් එක දාන්න බෑ නෙ. ලීක් එක නවත්තන්න බැරිද​?"

"සාමාන්‍යයෙන් මේ වගේ උමඟක් හාරද්දි එන ලීක් නවත්තන්නෙ බදාම (ග්‍රවුට්) පාවිච්චි කරල​. නමුත් මෙතන වතුර පාර එහෙම වහන්න සැර වැඩියි. මෙතන අධි ශීත කරල වතුර අයිස් කිරීමෙන් ලීක් එක නවත්තන යෝජනාවක් තිබ්බ​. ඒකට මොකද වුනේ කියන්න මම දන්නෙ නෑ. සමහර විට තාක්‍ෂනික ගැටළු නිසා කරන්න බැරි වෙන්න ඇති."

"මේ උමඟ හෑරුවෙ ශක්තිමත් පාෂාන ස්ථරයක් හරහා නෙවෙයි ද​?"

"උමං හාරද්දි හමුවන පාෂාන ශක්තිය අනුව ඛාණ්ඩ කීපයකට වර්ග කරනවා. ශක්තිමත්ම එකට කියන්නෙ ග්‍රේඩ් A කියල​. නමුත් ටනල් බෝරිං මැෂින් එකෙන් උමඟක් හාරද්දි ග්‍රේඩ් A පාෂාන උවමනාවෙන්ම මග හරිනවා. ඒ අධික කාලයක් ගත වන නිසා. ඊට වඩා අඩු ශක්තියෙන් යුක්ත පාෂාන ස්ථර තමයි තෝර ගන්නෙ. නමුත් උමඟ ඇතුලට කොන්ක්‍රීට් ලයිනින් එකක් දාන නිසා පාෂාන ශක්තිය අඩු වීම ප්‍රශ්නයක් වෙන්නෙ නෑ. මෙතනදි වගේ වතුර ලීක් ආවෙ නැත්තම්."

"හොඳයි මේ තාක්‍ෂනික කරුණු පොඩ්ඩක් පැත්තකින් තියල අපි යොමු වෙනවා මේ ව්‍යාපෘතියෙ ඉතිහාසයට​. මේ ව්‍යාපෘතිය මහින්ද මහත්තයගෙ අදහසක් කියන්නෙ ඇත්තද​?"

"උමා ඔය නිම්නයේ ජලය විදුලි බල උත්පාදනයට සහ කෘෂිකර්මය සඳහා යොදාගන්න පුළුවන් ද බලන්න මුලින්ම ශක්‍යතා අධ්‍යයනයක් කරේ 1959 ඇමරිකානු සහ කැනේඩියානු සමාගම් දෙකකින්. එතකොට මහින්ද මහත්තයට වයස අවුරුදු 14 යි."

"එහෙමද​? එතකොට ඊට පස්සෙ මොකද වුනේ?"

"ඊට පස්සෙ ශක්‍යතා අධ්‍යයන කීපයක්ම වුනා. වැදගත්ම එකක් තමයි 1987 දි ජර්මන් සමාගමකින් කරපු එක​. ඒකෙදි විදුලි බලාගාර තුනක් සහ ජලාශ තුනක් හදන්න යෝජනා කරා. මේ මුල් කාලීන යෝජනා ක්‍රම වලදි උමා ඔයේ සොබාවික ගමන් මාර්ගයේ වෙනසක් කරන්න උත්සහ කරේ නෑ. වතුර ටික අවසානයේදී රන්ටැඹේ ජලාශයටම වැටෙන විදිහට තමයි යෝජනා වුනේ."

"එතකොට මේක වෙනස් කරල උමා ඔයේ වතුර කිරිඳි ඔයට හරවන සංකල්පය මහින්ද මහත්තයගෙ යෝජනාවක් ද​?"

"උමා ඔයේ වතුර කිරිඳි ඔයට හරවන්න මුලින්ම යෝජනා කරන්නෙ 1989 දි. ඒ මධ්‍යම ඉංජිනේරු උපදේශක බියුරෝවෙන් (CECB)."

"ඊට පස්සෙ මොකද වුනේ?"

"2002 දි කැනේඩියානු සමාගමකින් නැවතත් ශක්‍යතා අධ්‍යයනයක් සිදු කරනවා. ඒකෙදිත් බලන්නෙ උමාඔයේ වතුර කිරිඳි ඔයට හරවන්න​. ඊට පස්සෙ 2004 දි වාරිමාර්ග දෙපාර්තමේන්තුවෙන් තවත් ශක්‍යතා අධ්‍යයනයක් කරනවා. 2009 දි තමයි වර්තමාන යෝජනාව ඉදිරිපත් වෙන්නෙ."

"එතකොට මහින්ද මහත්තය මේකට කිසිම සම්බන්ධයක් නැද්ද​?"

"මහින්ද මහත්තය කරේ ලංකාවෙ දීර්ඝ කාලයක් තිස්සෙ එක තැන පල් වෙවී තිබ්බ ව්‍යාපෘති කීපයක් ක්‍රියාත්මක කිරීම. මේ අතරින් 1990 ගණන් වල ඉඳල පල් වුන ගල් අඟුරු බලාගාරය​, 1985 ඉඳල පල් වුන ඉහළ කොත්මලේ එහෙම ප්‍රධානයි. ඔබ දන්නවනෙ ලංකාවෙ ඕනම ව්‍යාපෘතියක් යෝජනා වුනාම ඒකට නොයෙක් සංවිධාන මගින් විවිධ විරෝධතා එන බව​? ඉතින් දේශපාලඥයන් මේ විරෝධතා ඉදිරියේ මේ ව්‍යාපෘති දියත් කරන්න අදි මදි කරනවා. මහින්ද මහත්තය එහම පල් වෙවී තිබ්බ ව්‍යාපෘතියක් තමයි මේ විදිහට පටන් ගත්තෙ."

"මේ විරෝධතා කියන්නෙ නරක දෙයක් නේද​?"

"නෑ. අනිවාර්‍යෙන්ම ඒ විරෝධතා එන්න ඕනෙ. ඒවයින් තමයි ව්‍යාපෘති වල තියෙන අඩුපාඩු සකස් වෙන්නෙ. නමුත් ඒ විරෝධතා සාධාරන සහ නම්‍යශීලී වෙන්න ඕනෙ. විවිධ යටි අරමුණු සහිතව මස් රාත්තලම ඉල්ලල කරන විරෝධතා වලින් වෙන්නෙ අනර්ථයක්."

"ඔබ සඳහන් කලා 2002 කැනේඩියානු ශක්‍යතා අධ්‍යනයක් ගැන​. මේකෙදි ඉදිරිපත් කෙරුණු ඇස්තමේන්තුව සහ වර්තමාන ඇස්තමේන්තුව අතර ලොකු වෙනසක් තියෙනව නේද​?"

"ඔව්. එහෙම චෝදනා ඉදිරිපත් වෙලා තියෙනවා. නමුත් අපි වටහා ගන්න ඕනෙ ශක්‍යතා අධ්‍යයනයක් සහ ව්‍යාපෘතියක් දියත් වීම අතරතුරේදී ව්‍යාපෘතියේ සැලැස්ම සහ වපසරිය වෙනස් වෙන්න පුළුවන් කියන එක​. උදාහරණයකට 2002 යෝජනාවේ අඩංගු විදුලි බලාගාරය මෙගාවොට් 90 යි. වර්තමාන විදුලි බලාගාරය මෙගාවොට් 120 යි. මේ වගේ නොයෙකුත් වෙනස්කම් තවත් තියෙන්න පුළුවන්. උදාහරණයක්ට කිරිඳි ඔය නිම්නයේ සංවර්ධන කටයුතු මේ ඇස්තමේන්තු වලට අයත් වෙනවද​? එහෙනම් ඒ මොනවද​? වගේ කරුණු මත මේ ඇස්තමේන්තු වෙනස් වෙන්න පුළුවන්."

"එතකොට ඔබ කියන්නෙ මෙතන දූෂනයක් වෙලා නෑ කියලද​?"

"අපෝ නෑ. මම එහෙම කියන්නෙ නෑ. මම කියන්නෙ හරිහැටි දත්ත නැතුව දූෂනයක් වුනා හෝ නොවුනා කියන නිගමනයට එන්න බෑ කියල​. චෝදනාව ඉදිරිපත් කරන අය මේ දත්ත ඉදිරිපත් කළ යුතුයි. ඊට පස්සෙ සාධාරන සැකයක් තියෙනව නම් පරීක්‍ෂනයක් තියල දූෂනයක් වුනාද නැද්ද කියල තීරණය කරන්න පුළුවන්. දූෂනයක් වුනා වෙන්නත් පුළුවන්. මේක ලංකාව නෙ. ඒත් "අර ඇස්තමේන්තුව අච්චරයි. මේ ඇස්තමේන්තුව මෙච්චරයි. අටෙන් පහක් අඩු කරාම තුනයි." කියල මේ නිගමනයට එන්න බෑ."

"හරි අපි දැන් කතා කරමු මේ උමා ඔයෙන් අපි හරවන වතුරට මොකද වෙන්නෙ කියල​."

"මේ වතුර මුලින්ම පාවිච්චි වෙන්නෙ මෙගාවොට් 120 ක විදුලි බලාගාරයෙන් විදුලි උත්පාදනයට​. ඊට පස්සෙ ඒ වතුර මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ වැව් 127 කට ලබා දෙනවා. ඒ මගින් අළුත් කුඹුරු හෙක්ටාර 3800 ක් සහ දැනට මහ කන්නය විතරක් වගා කරන කුඹුරු හෙක්ටාර 1500 වගා කෙරෙනවා. මේ මගින් දැනට තියෙන වැව් විශාල කිරීම වගේම අළුතින් වැව් කීපයක් සෑදීමත් සිද්ධ කෙරෙනවා. ඒ වැඩ කටයුතු දැනටම පටන් අරන් තියෙන්නෙ."

"හම්බන්තොට ටත් වතුර දෙනවද​?"

"නෑ. හම්බන්තොටට වතුර දෙන්න වෙනම වයාපෘතියක් ක්‍රියාත්මකයි. උමා ඔයේ වතුර ඒ සඳහා පාවිච්චි වෙන්නෙ නෑ."

"ඔබ ඔහොම කිව්වට ව්‍යාපෘති වාර්තා වල මේ වතුර හම්බන්තොටට ගෙනියනව කියල තියෙනවා නෙ."

"ව්‍යාපෘති වාර්තා කියන්නෙ ආණ් ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව වගේ එකක් නෙවෙයි. ඒව කාලයත් එක්ක අවශ්‍යයතාවයන් අනුව වෙනස් කරනවා. 2010 දි මේ වතුර හම්බන්තොටට ගෙනියන්න සැලසුම් කරා. ඒත් දැන් ඒ සැලසුම වෙනස් කරලා. දැන් මේ වතුර පාවිච්චි වෙන්නෙ මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ විතරයි."

"හොඳයි. මේ ව්‍යාපෘතියට තියෙන තවත් චෝදනාවක් තමයි ඊශාන දිග මෝසමෙන් ජලය ලබා ගන්න ගංගාවක වතුර ඊශාන දිග මෝසමෙන් ජලය ලැබෙන පැත්තකට ගෙනියනව කියල​."

"ඔය චෝදනාවෙ අවුල් කීපයක් තියෙනවා. මුලින්ම උමා ඔයේ අතු දෙකම පටන් ගන්නෙ හපුතලේ-ඔහිය​-පට්ටිපොළ ප්‍රදේශයෙන්. මේ ප්‍රදේශයට නිරිත දිග මෝසමෙනුත් වතුර ලැබෙනවා. ඒත් උමා ඔයට වැඩිපුර වතුර ලැබෙන්නෙ ඊශාන දිග මෝසමෙන්. ඊළඟට ඊශාන දිග මෝසමෙන් හැම තැනටම එක ගානට වතුර ලැබෙන්නෙ නෑ. උමා ඔය නිම්නයට වහින ප්‍රමානය කිරිඳි ඔය නිම්නයට වහින ප්‍රමානයට වඩා ගොඩක් වැඩියි. ඊ ළඟට කිරිඳි ඔය නිම්නයේ වැව් සංවර්ධනය කරන නිසා ඊශාන දිග මෝසමට වැස්සත් උමා ඔයෙන් එන වතුර රඳවා ගන්න ඒ වැව් වලට පුළුවන් වෙනවා. ඊට පස්සෙ ඒ වතුරෙන් වියළි කාලයට වගා කරන්න පුළුවන්. ඒ නිසා ඔය චෝදනාවෙ පදනමක් නෑ."

"එතකොට තවත් ලොකු චෝදනාවක් තියෙනව නේද උමා ඔයේ විශාල රොන් මඩ ප්‍රමානයක් එන නිසා අළුත් ජලාශ දෙක ඉක්මනින්ම පිරෙයි කියල​?"

"උමා ඔය කියන්නෙ විශාල රොන් මඩ ප්‍රමානයක් සහිත ගඟක්. ඒක හරි. ඒත් දැනටමත් මේ මඩ රන්ටැඹේ ජලාශයේ තැන්පත් වෙනවා. ඒ මඩෙන් කොටසක් පුහුල්පොළ සහ ඩයබරා ජලාශ වලට ගන්න එක කරන්නෙ. එතකොට රන්ටැඹේ ට නැති අමුතු ප්‍රශ්නයක් පුහුල්පොළටයි ඩයබරා ටයි එන්නෙ නෑ. ඊට අමතරව අළුත් ජලාශ දෙකේ මඩ ඉවත් කිරීම සඳහා තියෙන යාන්ත්‍රනය ගැන විශේෂ අවධානයක් යොමු කරල තමයි සැලසුම් කරල තියෙන්නෙ. අවසාහ වශයෙන්, දැනට රන්ටැඹේ පිරෙන මඩ ටික ජලාශ තුනකට බෙදා දීමෙන් ඒ ප්‍රශ්නය විසඳ ගන්න පහසු වීමකුත් වෙනවා."

"මේ ව්‍යාපෘතියේ කොන්ත්‍රාත් කරන ෆරාබ් සමාගම කාන්තාර වල තෙල් ළිං හාරන මේ වගේ ව්‍යාපෘති ගැන කිසිම අත්දැකීමක් නැති සමාගමක් ලු නේද​?"

"සම්පූර්නයෙන්ම වැරදි කතාවක්. මේ සමාගම ජල විදුලි ක්‍ෂේත්‍රයේ ඉතා ඉහළ අත්දැකීම් තියෙන සමාගමක්. ඔවුන් ඉරානය​, කෙන් යව​, ආමේනියාව, තාජිකිස්ථානය​, ඉරාකය සහ පාකිස්ථානය යන රටවල ජල විදුලි ව්‍යාපෘති 30 කට අධික ප්‍රමානයක් කරල තියෙනවා. මේ සමහර ව්‍යාපෘති මෙගාවොට් 1000 ක දැවැන්ත බලාගාර."

"හොඳයි මේ ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රයෝජන මොනවාද​?"

"ප්‍රධාන ප්‍රයෝජනය තමයි කුඹුරු හෙක්ටාර 5000 කට අධික ප්‍රමානයක් වගා කරන්න ජලය ලැබීම​. මේකෙන් රටේ කෘෂි කාර්මික නිෂ්පාදනය වගේම මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කයේ ජනතාවගේ ජීවන මට්ටමත් ඉහළ යනවා. මොණරාගල කියන්නෙ අද ලංකාවෙ යුද්ධය නොතිබූ දිස්ත්‍රික්ක අතරින් දුප්පත්ම දිස්ත්‍රික්කය​."

"එතකොට විදුලි බලය පැත්තෙන්?"

"බලාගාරයේ ධාරිතාව මෙගාවොට් 120 ක්. මේක උපයෝගී කර ගන්නෙ විදුලි ඉල්ලුම වැඩිම පැය කීපයේ ජනනය සඳහා. ඒ කියන්නෙ හවස 6 සිට රාත්‍රී 9 දක්වා. මේ කාලසිමාවේ විදුලි ඉල්ලුම සම්පූර්න කිරීම තමයි අද ලංකාවේ විදුලි බල ක්‍ෂේත්‍රයේ ලොකුම අභියෝගය​. මේකෙන් ඒකට ලොකු උදව්වක් ලැබෙනවා. බලාගාරයේ වාර්‍ෂික ශක්ති ජනනය ගිගාවොට් පැය 230 ක්. ඒ කියන්නෙ විදුලි ඒකක මිලියන 230 ක්."

"මේක රුපියල් වලින් කිව්වොත් මොන වගේ ලාබයක් ද​?"

"මේ බලාගාරය නැත්තම් අපිට මේ විදුලි ප්‍රමානය උත්පාදනය කර ගන්නෙ වෙන්නෙ ඩීසල් වලින්. එතකොට ඩීසල් වලින් විදුලි ඒකකයක් නිපදවන්න ජල විදුලියට වඩා රුපියල් 25 ක් යනව කියල උපකල්පනය කරොත් අවුරුද්දකට රුපියල් බිලියන 5.57 ක ඉතිරියක්. ඊට අමතරව ඒ ඉතුරු වෙන ඩීසල් කියන්නෙ අපිට ඉතුරු වෙන විදේශ විනිමය​. මේ ව්‍යාපෘති වලට එරෙහි වෙන පරිසර වේදීන් මෙමගින් ඩීසල් දහනය අඩු වීම මගින් වක්‍රව ඇතිවන පරිසර හිතකාමී බව නොසලකා හැරීම කණගාටුවට කරුණක්."

"එච්චරද​?"

"නෑ. ඌව​-හම්බන්තොට​-අම්පාර ප්‍රදේශයේ දැනට තියෙන්නෙ විදුලි බලාගාර ඉතාම ස්වල්පයක්. ඒවත් අඩු ධාරිතාවක ඒවා. ඉතින් දුර ඉඳල මේ ප්‍රදේශ වලට විදුලිය සම්ප්‍රේෂනය කිරීමේදී ලොකු ශක්ති හානියක් වෙනවා. ඊට අමතරව පද්ධතියේ වෝල්ටීයතා පාලනය අපහසු වීමෙන් පද්ධතිය අස්ථාවර වෙනවා. මේ බලාගාර ආවොත් ඒ සියළු ප්‍රශ්න වලට හොඳ විසඳුමක් ලැබෙනවා."

"හොඳයි පාදඩයා. අපි මේ සාකච්ඡාව මෙතැනින් අවසන් කරනවා. ඔබට බොහොම ස්තූතියි. අවසාන වශයෙන් කියන්න යමක් තියෙනවද​?"

"අපි වර්තමාන ලෝකයේ පිළිපදින්නෙ නූතන බටහිර සංවර්ධන මොඩලය​. මේ මොඩලය අනුව කෙරෙන සංවර්ධන කටයුතු වලදී පරිසරයට බලපෑම් වෙන එක නවත්තන්න බෑ. අපිට කරන්න පුළුවන් බලපෑම් අවම කිරීම පමණයි. ඒ නිසා මේ වගේ දැවැන්ත සංවර්ධන වයාපෘතියකදී පරිසරයට බලපෑමක් වෙන එක අරුමයක් නෙවෙයි. ඉතින් අපි ඒ වගේ වෙලාවකදි කරන්න ඕනෙ ඒ ව්‍යාපෘතියට සම්බන්ධ වුන මිනිස්සු මරාගෙන කන එක නෙවෙයි. ඉවසීමෙන් ගැටළු විසඳගෙන ඉදිරියට යන එක​. පරිසරයට හානි නොවී සංවර්ධනය කරන්න බෑ. එහෙම අවශ්‍යය නම් අපි මේ සංවර්ධන මොඩලය ඉවත් කරලා වෙනත් සංවර්ධන මොඩලයක් කරා යන්න ඕනෙ. ඒක රටේ උගතුන් සහ බුද්ධිමතුන් අතර ඇති වෙන්න ඕනෙ කතිකාවක්. ඒත් අවාසනවට අපේ රටේ එවැනි කතිකා ඇති වීම වෙනුවට දේශපාලන පක්‍ෂ, කණ්ඩායම් සහ ජන මාධ්‍යය මගින් ප්‍රශ්න වවාගෙන කෑමක් තමයි සිදු කරන්නෙ. මේ දීර්ඝ සාකච්ඡාව නැරඹූ/සවන්දුන්/කියැවූ ඔබ සැමට ස්තූතියි."

Sunday, September 24, 2017

පාදඩයා රට ගිය හැටි


ඔන්න බොලව් මීට අවුරුදු 10 කට විතර කලින් වැලේ වැල් නැතුව ෆුල් නන්නත්තාර වෙලා හිටපු මට පිටරටක ජොබ් එකක් කොරන්න චෑන්ස් එක වැදුන​.

ඒකත් සෙට් වුනේ කනාවට​. මගෙ යාළුවෙක් ගෙ අයිය කෙනෙක් එක්තරා සමාගමක මැනේජර් ලෙවල් එකේ හිටියෙ. උංගෙ සමාගමෙන් පිට රටක ජොබ් එකක් කරන්න යවන්න එකෙක් හොයනව. මම දන්න එකෙක් ඉන්නව නං කියපං කියල ඌ මට කිව්ව. ෆුල් ම අනාත වෙලා හිටපු මම "වෙන එවුං මොකටද අයියා මේ මම ඉන්නෙ?" කියල ඉදිරිපත් වුනා නිකං මද්දුම බණ්ඩාර වගේ. ජොබ් එක මට සෙට් වුනා.

පස්සෙ දැනගත්තෙ අරූ මගේ හැටි දන්න නිසා උගෙයි මගෙයි දෙන්නගෙම යාළුවෙක් වුන එකෙක් ගෙන් අහල තියෙනව මාව යවල උගෙ ජොබ් එකටත් කෙල වෙයිද කියල​. දෙන්නගෙම යාළුව මා ගැන පහල වූ මහානුකම්පාවෙන් මම වෙනුවෙන් උගේ පුක ඇපයට තියල තමයි මට ජොබ් එක සෙට් කරල තියෙන්නෙ.

ඉතිං කොහොම කොහොම හරි මම පිටරට ගියා. පිටරට කිව්වට ඒක ඕස්ට්‍රේලියාව කැනඩාව වගේ සීන් එකක් නෙවෙයි. ඉගෙන ගත්ත එකෙක් මලාට යන්නෙ නැති ෆුල් ම චාටර් සීන් එකක්. මුස්ලිම් රටක්.

මුලින්ම ගියේ ටුවරිස් වීස වලින්. ඒ සීන් එක හදිස්සි නිසා වර්කිං වීස හදන්න වෙලාවක් නැති නිසා. මම ගියාට පස්සෙ තමයි ඒ රටේ සමාගම වීසා හදන වැඩේට අත ගැහුවෙ. ඉතිං මම ටුවරිස් වීසා වලින් ඉන්න පුළුවන් උපරිම කාලය වන සති තුන ඉඳල ආපහු ලංකාවට ආව​. සතියකින් වීසා හදල ඉවර වෙලා මට එහෙන් කෝල් එකක් ආව ආපහු වර කියල​. මමත් ගියා.

ප්ලේන් එකෙන් බැහැල ඉමිග්‍රේෂන් කවුන්ටරේට ගිහිල්ල පාස්පෝට් එකයි ඩොකියුමන්ට් ටිකයි දුන්න​. පොඩ්ඩක් අතනින් ඉඳගන්න කියල කිව්ව​. පාස්පෝට් එක ඌ තියාගත්ත​. මට හිකවිල කියල තේරෙන්න තරං වත් ඉමිග්‍රේෂන් ප්‍රොසෙස් ගැන අවබෝධයක් මට තිබ්බෙ නෑ.

පැය දෙක තුනක් ඉඳගෙන හිටියම තමයි තේරුනෙ මොකක් හරි කෙලවීමක් වෙලා කියල​. පුදුම පොරත්වයකින් එහෙ මෙහෙ යන නිලධාරින් ගෙන් ඇහුවට කියන්නෙත් නෑ මොකද්ද සීන් එක කියල​. මාත් කනුවෙ ගැටගහපු හරක වගේ ඉඳගෙන හිටිය​.

මම වගේම පැත්තකට කරපු එවුන් පහළොවක් විතර හිටිය​. එතන ප්‍රොෆෙෂනල් ලෙවල් එකේ ජොබ් කරන එකෙක්ට හිටියෙ මම විතරයි. අනිත් ඔක්කොම කම්කරු වැඩට ආපු ඉන්දියන් කාරයො සහ බංගලි. පෝර්මන් වැඩේකට ආපු කොරියන් කාරයෙකුත් හිටිය​.

පැය පහක් විතර එතන ලැග්ගට පස්සෙ යුනිෆෝම් ඇඳපු එවුන් දෙන්නෙක් ඇවිත් අපිව දක්කගෙන ගියා. අපිට පාස්පෝට් ආපහු දුන්න​. වාහනයක් පෙන්නල නැගපියව් කිව්ව​. බාසාව තේරෙන්නෙත් නෑ. උං ඉංග්‍රීසි කතා කරන්නෙත් නෑ. වාහනේට නැග්ගම තමයි නැට්ටටම කෙළවෙලා  ඉන්නෙ කියල බොක්කටම දැනුනෙ.

වාහනේ දාගෙන අරන් ගියා උංගෙ අගනුවර එක්තරා තැනකට​. වෙලාව රෑ හතට විතර ඇති. ප්ලේන් එකේ දීපුව කෑවට පස්සෙ වතුර උගුරක් වත් බීල නෑ.

එතන නිකං මුඩුක්කුවක් වගේ සීන් එකක්. ඉතාම පටු වීදියක තියෙන තරමක් ලොකු කාමරයක්. අඩි දොළහෙ දොළහෙ විතර​. තට්ටු ඇඳන් දෙකකුයි බිම දාපු මෙට්ට තුනකුයි තියෙනව​. ඇටෑච් බාත් රූම් එකක් තියෙනව​. එක දොරයි. ජනෙල් නෑ.

කාමරේට අපිව දාල දොර වහල අගුල දාල යුනිෆෝම් කාරයො ගියා. එතන බාරව ඉන්න එකා නිකං කුඩු කාරයෙක් වගේ ඩයල් එකක්. අවුරුදු විසි පහක විතර කොල්ලෙක්. ටී ෂර්ට් එකක් සහ. ත්‍රී ක්වාටර් එකක් ගහල​. කොන්ඩෙ පොඩ්ඩක් ටින්ට් කරල​. ලාවට රැවුල​. එක කනක කරාබුවක්.

කාමරේ තියෙන්නෙ මද එළියක් දෙන ලයිට් බල්බ් එකක්. ඒකෙන් අහුමුළු යන්තං එළිය වෙනව​. මුළු කාමරේම සිගරට් ගඳයි. දාඩිය ගඳයි. හුජ්ජ ගඳයි.

අරූ කිව්ව ඉඩ තියෙන තැන් වලින් නිදා ගනිල්ල කියල​. සමහර එවුන් ඇඳට ගියා. සමහර එවුන් මෙට්ට උඩ​. මම මීටරේ දාල ඇඳ ළඟම තියෙන මෙට්ටෙ ඇඳ අයිනට වෙන්න ඇල වුනා. මොකක් හරි සීන් එකක් ගියොත් ඇඳ අස්සට හරි රිංගන්න පුළුවන් වෙන්න​.

එක ළඟ එකා සාඩින් පැක් කරල වගේ අපි ඉන්නව​. අපිව බලා ගන්න එකා පුටුවක් උඩ ඉඳගෙන වැලට සිගරට් ගහනව​. නොදන්න රටක මුඩුක්කුවක් වගේ සීන් එකක ඩෙස්පරේට් පුද්ගලයො රොත්තක් මැද මම ඉන්නව​. මගේ බෑග් එකේ ඇමරිකන් ඩොලර් තුන්දාස් ගානක්. අතේ වියදමට සමාගමෙන් දීපු සල්ලි. මගෙ ඔළුවෙ තියෙන්නෙ එකම සිතුවිල්ලයි. මොකෙක් හරි කොයි මොහොතෙ හරි මගෙ බෙල්ල කපල සල්ලි ටිකට කෙලියි. මට නිකං රෙවෙන සයිස්. බෑග් එක ඔලුවට තියාගෙන හිටියෙ කෝකටත්.

මෙට්ට හත් අවුරුද්දකින් ඉර එළිය දැකල නෑ කියල මට ෂුවර්. දකුනු පැත්තට හැරුනම මට පේන්නෙ ඇඳ ඇතුල​. අඟලක විතර දූවිලි තට්ටුවක්. හිස් බියර් බෝතල් දෙකක්. සිගරට් කොට හත අටක්. ගංජ සුරුට්ටු කොට දෙක තුනක්. වමට හැරුනම මම ළඟ නිදාගෙන ඉන්න බංගලියා හෝ ඉන්දියන් කාරයා මට පේනවා. ඌ ළඟ පිළුණු වෙච්ච දාඩිය ගඳයි. ඌට එහා පැත්තෙ තව එවුන් පෝලිමක්. උඩ බැලුවම දූවිලි සහ මකුළු දැල් වලින් වැහුන වහලෙ.

සමහර එවුන් වතුර ඉල්ලගෙන බිව්ව​. මට වතුර බොන්න වත් ෂුවර් නෑ. ෂුවර් තිබ්බත් බය වෙලා හිටිය තරමට වතුර ටිකක් වත් බොන්න හිතෙන්නෙ නෑ. ඔහේ වැටිල හිටිය​. මාව තියාගත්තෙ ඇයි, දැන් මොකද වෙන්නෙ, ඊළඟට මොකද වෙන්නෙ කියන එක ගැන කිසිම හැඟීමක් තිබ්බෙ නෑ.

අපේ බාර කාරය සැරින් සැරේ එළියට ගිහිල්ල එනව. බංගලි සහ ඉන්දියන් කාරයො උංගෙ බාසා වලින් හෙමි හෙමීට ඉඳ හිට කතා කරනව​. උං එකෙක්ටවත් ඉංග්‍රීසි බෑ කියල ෂුවර් නිසා මම කතා කරන්න ට්‍රයි කරේ වත් නෑ.

පාන්දර තුනට විතර බරාස් ගාල දොර ඇරුන​. බාර කාරයා සහ තවත් එවුන් දෙන්නෙක් පාර්සල් වගයක් අරගෙන ආව​. එකෙක් කළු උස මහත ඩයල් එකක්. අනිත් එකාගෙ හැටි මට දැන් මතක නෑ. දෙන්නම අවුරුදු විස්සෙ විසි පහේ කොල්ලො. ටී ෂර්ට් සහ ත්‍රී ක්වාටර් ගහපු උං. කුඩු කාර ලුක් එක.

උං ගෙනල්ල තියෙන්නෙ අපිට කෑම​. අපේ කරුමෙට එදා තමයි රාමසාන් උපවාසය පටන් ගන්නෙ. ඒ නිසා හෙට දවල්ට කෑම නෑ. දැන් කන ටිකක් තමයි. හැබැයි මට කන්න බෑ. බයටම බඩගින්නක් දැනෙන්නෙ නෑ. දැනුනත් මුං ගෙ කෑම ෂුවර් නෑ. ෂුවර් තිබ්බත් ඒ නරකාදියෙ කෑම කාල මොන ලෙඩේ හැදෙයි ද දන්නෙ නෑ.

ගෙනල්ල තිබ්බෙ කුකුල් මස් සහ බත්. බංගලි සහ ඉන්දියන් කාරයො නිදාගෙන හිටපු තැන් වලින් නැගිටල ගිහින් කෑම පාර්සල් ගත්ත​. මම මෙට්ටෙ උඩ ඉඳගත්ත​. අරුං දැක්ක මම කෑම නොකන බව​. එකෙක් මට පාර්සලයක් දික් කරා. මම එපා කිව්ව​.

"සිකන් සිකන්"

ඌ කියන්නෙ කුකුල් මස් කියල​. මම ආයෙත් එපා කිව්ව​. කළු උස මහත එකා මම ළඟ ඉඳගත්ත​. මම දිහා හොඳට බැලුව​. උගෙ මූනෙ කින්ඩි හිනාවක්. මම රෙවෙන්න බය වෙලා කියල උට තේරෙන්න ඇති. ඌ මගෙ මූණටම එබිල මම දිහා බලනව​. කොච්චර බය තිබ්බත් මාත් කෙලින්ම ඌ දිහා බලාගෙන හිටිය​.

"කන්ට්‍රි?" ඌ මගෙන් අහනව​.

"ශ්‍රී ලංකා"

"බුද්ධෝ?"

ඌ අහන්නෙ මම බුද්ධාගමේ ද කියල​. මම ඔළුව වැනුව​. ඌ මෙට්ටෙ උඩ හරි ගැහිල සිගරට් එකක් පත්තු කර ගත්ත. ඌ හිතුවෙ මම බෞද්ධ නිසා මස් කන්නෙ නෑ කියල​. ආයෙ මට කන්න දෙන්න ට්‍රයි කරේ නෑ.

කොහොම කොහොම හරි රෑ ගෙවුන​. උදේ එළිය වැටී ගෙන එද්දි මට තේරුන දැන් තමයි පැන ගන්න චාන්ස් එක කියල​. බාර කාරය සහ අනිත් එවුන් දෙන්න මෙට්ට උඩම නිදි. සරණාගතයොත් ගොඩක් එවුන් නිදි. මම බෑග් එක ගත්ත​. ෂේප් එකේ දොර ළඟට ගියා. ඇහැරල හිටපු ඉන්දියන් කාරයෙක්ට මම කරන්න යන වැඩේ තේරුන​. ඌ ඇස් දෙකෙන් කිව්ව එපා කියල​. මම ඌට "ඉට්ස් ඕකේ" ලුක් එකක් දාල දොර ළඟට ගියා. අරූ ගෙ ඇස් දෙක දොට්ට පනින්න වගේ ලොකු වෙලා. ආපහු "එපා එපා" කිව්ව​. මම ඇහුවෙ නෑ. ඌ නිදාගෙන හිටපු බාරකාරය ව ඇහැරෙව්ව​.

බාරකාරය නැගිට්ට ගමන් දැක්ක මම දොර ළඟ කියල. මගේ අතේ බෑග් එක​. ඌ දුන්නක් වගේ උඩ පැනල නැගිටල දොර ළඟට ආව​. මම නිදාගෙන හිටපු තැනට ඇඟිල්ල දික් කරල පලයං කිව්ව​. මම ගියේ නෑ. ඌට මල පැන්න​. ආපහු පලයං කිව්ව​. මම කිව්ව මගේ බොස්ට කතා කරන්න ඕනෙ කියල​. ඌ "නෝ බොස්. ගෝ බැක්" කිව්ව​. මම ගියෙ නෑ. ඌ මගෙ උරිස්සට අත තියල "දීපං පාස්පෝට් එක​" කිව්ව​. මම ඇහුව "ඇයි?" කියල​. ඌ ආපහු "දීපං" කිව්ව​. මම දැන ගත්ත වැඩේ හරියන්නෙ නෑ කියල​. මම පාස්පෝට් එක දුන්න​. ඌ ඒක සාක්කුවෙ දාගෙන ආපහු නිදා ගත්ත​. මම බල්ලෙක් වගේ ආපහු මෙට්ටෙ උඩට ආව​.

මම කරන්න හැදුවෙ හෙන ගොං වැඩක්. ඒත් ඒ වෙලාවෙ හැටියට ඒක තේරුනෙ නෑ.

ක්‍රමයෙන් උදේ වෙද්දි එක එකා ඇහැරුන​. කොරියන් කාරය උගේ ෆෝන් එකෙන් අපිව බලාගන්න ඉන්න එවුන්ට වැල පෙන්නනව​. උං එක්ක ෂේප් වෙන්න​. සමහර එවුන් බාත් රූම් එකෙන් මූණ හෝද ගත්ත​. මට ඒ පැත්තෙවත් යන්න පිරියක් තිබ්බෙ නෑ.

දහයට විතර අපිට එළියට යන්න අවසර දුන්න​. හැබැයි අපි හිටපු කාමරේ දොර ළඟ ඉඳල දෙපැත්තට අඩි දහයක විතර දුරක් විතරයි. එතන පාරෙ වාහන යන්නෙ නෑ. පටු පාරක්. රාමසාන් දවස පටන් ගන්න නිසා වැඩිය කවුරුත් එළියෙ නෑ. මම ෂේප් එකේ බෑග් එක ඇරල ඩොලර් ටික අරගෙන සාක්කුවෙ දාගත්ත​. බාත් රූම් එකට ගිහින් ඒක ජොකා අස්සෙ දාගත්ත​. උංගෙ රටේ සල්ලි ටිකක් පර්ස් එකේ දාගත්ත​.

එළියට බැහැල බැලුවම පොඩි කඩයක් තියෙනව​. හැබැයි රාමසාන් නිසා කෑම විකුණන්නෙ නෑ. කඩේ එකාට පුකට වැඳල වතුර බෝතලෙකුයි සිගරට් පැකට් එකකුයි ගත්ත​. කාමරේ ඉස්සර පේමන්ට් එකේ වාඩි වෙලා බිත්තියට හේත්තු වෙලා සිගරට් ගහන්න පටන් ගත්ත​. පට්ට අව්ව​. ගිනි ගන්නව වගේ. සුදු පාට බිත්ති වලින් පරාවර්තනය වෙන අව්ව නිසා ඇස් දෙක හරියට අරින්නත් අමාරුයි.

කොරියන් කාරය සහ ඉන්දියන් කාරයෙකුත් මම ළඟට ආව​. උන් දෙන්නටම හරියට ඉංග්‍රීසි බෑ. කැඩිච්ච ඉංග්‍රීසියෙන් අපි කතා කරා. උන් දෙන්නම ටිකක් වයසක ඩයල්. අවුරුදු 45 විතර ඇති. මට ඒ කාලෙ 27 යි. ඉන්දියන් කාරය හෙනම දුප්පත් ඩයල් එකක්. සරමකුයි කමිසෙයි ඇඳල​. උගෙ සාක්කුවෙන් ගෑණිගෙයි ළමයි දෙන්නෙක් ගෙයි පොටෝ පෙන්නුව​. ඌ සන්තකේටම තිබ්බෙ ඉන්දියන් රුපියල් පණහක් විතරයි. මම උට සිගරට් එකක් දුන්න​. ඌ ඒක ගත්තෙ මට වැඳල​.

දොළහ විතර වෙනකොට මම හිටියෙ දෙවෙනි සිගරට් පැකට් එකේ. මම මගේ තත්වය සමාලෝචනය කරල බැලුව​. එදා නිවාඩු දවසක්. පහුවෙනි ද සිකුරාද​. ඊට පස්සෙ සෙනසුරාද​​. ඔෆිස් අරින්නෙ ඉරිද​. ඒ කියන්නෙ මට මෙතන දවස් තුනක් වත් ඉන්න වෙනව​. මට දැනුනෙ නිකං මාව ෆිල්ම් එකක චරිතයක් වගේ. මේවගේ දෙයක් හැබෑවටම වුනා කියල මට අදහගන්න අමාරුයි.

සම්පූර්න ඉච්ඡාභංගත්වයට පත්වෙලා ඉන්නකොට මම දැක්ක අපේ බාර කාරය වීදිය ඈත කොනේ ඉඳල අපේ පැත්තට එනව​. ඌ මම ළඟට ආව​. මම ඌට සිගරට් එකක් දුන්න​. ඌ ඒක ගත්ත​. මම ඌට කිව්ව "සොරි" කියල​. ඌ නිකං ඕව ගණං ගන්න එපා මචං කියනව වගේ මගෙ පිටට තට්ටුවක් දැම්ම​. මම ඌට් එක්ක පොඩි චැටක් දාගෙන හිටිය​. මම උගෙන් ෆෝන් එක ඉල්ලුව කෝල් එකක් ගන්න​. මම හිතුවෙ නෑ ඌ දෙයි කියල​. නිකමට ඉල්ලුවෙ. ඌ ෆෝන් එක දුන්න​.

මම ඒකෙන් ඒ රටේ මගෙ ඔෆිස් එකේ වැඩ කරන ලංකාවෙ යාළුවෙක්ට කෝල් එකක් ගත්ත​. උං දන්නව මම කලින් දවසෙ එන්න හිටියෙ කියල​. උං මම එනකං බලාගෙන ඉඳල​. මම ඌට සැකෙවින් විස්තරේ කිව්ව​. ඌ ඇහුවෙ එක ප්‍රශ්නයයි. "මචං උඹ දැන් කොහෙද ඉන්නෙ?" මම දැනගෙන හිටියෙ නෑ මම ඉන්නෙ කොහෙද කියල. මම ඌට දන්නෑ කිව්ව​. "උඹ ඔහොමම හිටපං. අපි උඹව ගන්න ෆුල් ට්‍රයි එක දෙනව​" ඌ කිව්ව​.

උං ඔෆිස් එකෙන් දස අතේ කෝල් දීල සමාගමේ එච්.ආර්. මැනේජර්ට කොහොම හරි සීන් එක කියල​. නිවාඩු දවසක් නිසා ඌව කන්ටැක්ට් කරගන්න මාර ගේමක් දීල තියෙන්නෙ. සීන් එක කිව්වම ඌ ඉමිග්‍රේෂන් එකට කතා කරල මාව රඳවාගෙන හිටපු තැන අහගෙන​. ඌ තකහනියක් බයික් එකකින් එතනට ආව​. ඊට පස්සෙ සීන් එක බලල තට්ටෙ කහල ආපහු ගියා.

පැය දෙකකින් විතර ඌ සීන් එක ගොඩ දාගෙන යුනිෆෝම් ගහපු එකෙක් එක්ක ආපහු ආව​. මගේ බාරකාරයට ඩොකියුමන්ට් වගයක් පෙන්නුව​. ඌ මාව මුදා හැරිය​. මගේ පාස්පෝට් එක දෙනකොට මම ඌට ආපහු සොරි කිව්ව​. ඌ "යාළුවා පරිස්සමෙන් පලයං" වගේ එකක් කිව්ව​. මම ඉතුරු වෙලා තිබ්බ සිගරට් ටික ඉන්දියන් කාරයට දීල එතනින් ආව​.

එච්.ආර්. මැනේජර් මගෙන් ඇහුව කන්න ඕනෙද කියල​.

"නෝ අයි ජස්ට් වෝන්ට් ටු ටේක් අ ෂවර්"

"ඩෝන්ට් වොරි යූ කැන් හෑව් ඉට් ඉන් නෝ ටයිම්"

ඌ මාව ටැක්සියක දාගෙන මගෙ බෝඩිමට එක්කගෙන ආව​. ටැක්සියෙ එනගමන් තමයි මම උගෙන් වෙච්ච දේ දැනගත්තෙ. අපේ සමාගමෙන් මගෙ වීස ප්‍රොසෙස් කරපු මීහරක මගෙ ජොබ් එක කියල දාල තියෙන්නෙ ගබඩා බාරකරු. ඒක මගෙ අනික් ඩොකියුමන්ට් එක්ක නොගැලපෙන නිසා තමයි මාව රිලීස් නොකරෙ.

බෝඩිමට එද්දි හවස පහට විතර ඇති. පැයක් විතර නාල බනිස් එකක් කාල සිගරට් එකක් එහෙම බීල ෆුල් රිලැක්ස් වෙලා ගෙදෙට්ට කෝල් එකක් ගත්ත​.

"ඇයි පුතේ ඊයෙ කෝල් නොකරෙ? අපි බයවෙලා හිටියෙ"

"සිම් එක දාගත්තෙ අද"

Saturday, August 5, 2017

පෙරහැර සහ වැස්ස​


මේක පෙරහැර කාලෙට නුවරට වහිනවා කියල තියෙන ජනප්‍රවාදයේ ගැන කරපු දත්ත විශ්ලේෂනයක්.

ජනප්‍රවාදය :

"පෙරහැර කාලෙට නුවරට වහිනවා"

මේක තරමක් අපහැදිලි ප්‍රකාශයක් නෙ. ඒ නිසා මේ දත්ත විශ්ලේෂනයේ අරමුණ වෙන්නෙ කෙලින්ම මේ ජනප්‍රවාදය තහවුරු කිරීම හෝ බිඳ හෙලීම නෙවෙයි. ජනප්‍රවාදය ආශ්‍රිතව තියෙන දත්ත ඇසුරෙන් වර්‍ෂාපතන රටාවක් හදන්න පුළුවන් ද කියල බලන එක​.


පාවිච්චි කළ දත්ත :

1971 ඉඳල 2001 වෙනකං අනිවත්තේ "කිංස් පැවිලියන්" හෝටලය ආශ්‍රිතව ලබා ගත්ත දෛනික වර්‍ෂාපතන දත්ත​. මේ ස්ථානය මහනුවර නගරයට කිලෝ මීටර් 2 ක් ඈතින් පිහිටි තැනක්.

විශ්ලේෂනයේ සීමාවන්:

පහත කරුණු හේතුවෙන් මේ විශ්ලේෂනය අසම්පූර්න එකක් වෙනවා.

1. දත්ත තියෙන්නෙ අවුරුදු 31 ක පමණයි. වර්‍ෂාපතන රටාවන් හඳුනගන්න මේ දත්ත ප්‍රමානය සෑහෙනවා. නමුත් මීට වඩා සෑහෙන හොඳ නිගමනයකට එන්න පුළුවන් තවත් දත්ත තිබ්බ නම්.

2. දත්ත තියෙන්නෙ එක ස්ථානයක පමණයි. මේකෙන් මහනුවර ප්‍රදේශයේ හොඳ නියෝජනයක් ලැබෙන්නෙ නෑ.

3. දත්ත ලබාගත්ත ස්ථානය මහනුවර නගරයට කිලෝමීටර් 2 ක් ඈතින් පිහිටි තැනක්. මේ දුර ප්‍රමානයක් තවත් අඩු වුනා නම් දත්ත වඩා සාධාරන වෙන්න තිබ්බා.

4. තියෙන්නෙ වැස්සේ ප්‍රමානය විතරයි. වැස්සේ තීව්‍රතාවය ගැන අදහසක් ගන්න මේ දත්ත වලින් බෑ. පැය දහයක් තිස්සේ මිලිමීටර 10 ක් වහින වැස්සක් සහ පැය බාගෙකට මිලිමීටර 10 ක් වහින වැස්සක් අතර වෙනස මේ දත්ත වලින් හඳුනගන්න බෑ.

මේ හේතු නිසා මේ විශ්ලේෂනය කොහෙත්ම සම්පූර්න එකක් වෙන්නෙ නෑ. ඒ නිසා මේකෙන් ගන්න පුළුවන් ඉතාම දළ අදහසක් පමණයි.

පෙරහැර පැවැත්වෙන කාල සීමාවන්:

මුලින්ම අපි "පෙරහැර කාලය​" කියන කාල සීමාව හඳුනාගෙන ඉන්න ඕනෙ.

පෙරහැර කාලය පටන් ගන්නෙ කප් සිටුවීමෙන්. ඊට පස්සෙ දවස් හතරක් "ඇතුල් පෙරහැර​" පැවැත්වෙනවා. ඒ පෙරහැර තියන්නෙ දළදා මාළිගාව ඇතුලේ.

ඊට පස්සෙ දවස් පහක් කුඹල් පෙරහැර පැවැත්වෙනවා. කුඹල් පෙරහැරෙන් තමයි පෙරහැර මහනුවර නගරයේ වීදි සංචාරය කිරීම පටන් ගන්නෙ.

ඊළඟ දවස් පහේදී පෙරහැරේ උත්කර්‍ෂවත්ම අංගය වෙන රන්දෝලි පෙරහැර පැවැත්වෙනවා. ඒ කාල සීමාව අවසන් වෙන්නෙ නිකිණි පුර පසළොස්වක පෝය දවසෙන්.

පෝයට පස්සෙ දවසෙ උදේ දිය කපලා දවල් පෙරහැර පැවැත්වීමෙන් පෙරහැර උත්සවය අවසාන වෙනවා.

එතකොට පෙරහැර පැවැත්වෙන කාල සීමාව මේ වගේ:
කප් සිටුවීම - දවස් 1
ඇතුල් පෙරහැර - දවස් 4
කුඹල් පෙරහැර - දවස් 5
රන් දෝලි පෙරහැර - දවස් 5
දිය කැපීම සහ දවල් පෙරහැර - දවස් 1
එකතුව - දවස් 16

දත්ත විශ්ලේෂනයට භාවිතා කළ ක්‍රමවේදය :

විශ්ලේෂනය කරේ කොටස් දෙකකට​.

පළවෙනි කොටසෙන් කරේ ඒ ඒ අවුරුදු වල පෙරහැරට කලින්, පෙරහැර සහ පෙරහැරට පසුව කියන කාලසීමාවන් වල "වැස්සද​, නැද්ද​" කියන එක හඳුනා ගැනීම​.

මෙහිදී වැස්සා හෝ වැස්සෙ නෑ කියන එක හඳුන ගන්න සංඛ්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයක් භාවිතා කරේ නෑ. ඒ වෙනුවට මිනිස් තක්සේරුවකින් තමයි ඒ වැඩේ කරේ. ඒකට හේතුව වුනේ වැස්ස වගේ දෙයක් හුදෙක් සංඛ්‍යා වලින්ම නිවැරදිව තක්සේරු කිරීම අපහසු වීම​. මිනිස් තක්සේරුවක් ඊට වඩා නිවැරදියි.

උදාහරණයකට නියං අවුරුද්දක "වැහි දවසක්" සහ වහින අවුරුද්දක "වැහි දවසක්" අපි හඳුන ගන්නෙ එකම විදිහට නෙවෙයි. නියං අවුරුද්දක වැහි දවසක් කියල හඳුන ගන්න දවසක් වහින අවුරුද්දක පායන දවසක් වෙන්න පුළුවන්.

හැබැයි මෙහිදී වෙන අවාසිය තමයි ප්‍රතිඵල පුද්ගලානුබද්ධ වීම​. වෙනත් කෙනෙක් කරන තක්සේරුවකින් මීට වඩා වෙනස් ප්‍රතිඵල ලැබෙන්න පුළුවන්.

"වැස්සද නැද්ද​" කියන එක මත අපිට විය හැකි සියළුම සංයෝජන 8 ක් හඳුනගන්න පුළුවන්. පෙරහැරට පෙර කාලය X විදිහටත්, පෙරහැර කාලය Y විදිහටත් පෙරහැරට පසු කාලය Z විදිහටත් ගත්තොත් ඒ සංයෝජන 8 එන්නෙ මේ විදිහට​:

A..... X - පායන Y - වැහි Z - පායන​
B..... X - පායන Y - වැහි Z - වැහි
C..... X - වැහි Y - වැහි Z - පායන
D..... X - වැහි Y - වැහි Z - වැහි
E..... X - පායන Y - පායන Z - පායන
F..... X - පායන Y - පායන Z - වැහි
G..... X - වැහි Y - පායන Z - පායන
H..... X - වැහි Y - පායන Z - වැහි

හැම අවුරුද්දම මේ සංයෝජන 8 න් එකක් යටතට දැම්මා.

දෙවෙනි කොටස සංඛ්‍යාත්මක විශ්ලේෂනයක්.

එහිදී පෙරහැරට කලින් දවස් 14 ක්, පෙරහැර දවස් 16ක් සහ පෙරහැරට පස්සෙ දවස් 14 ක් කියන කාලසීමාවන් වල සියළුම දෛනික වර්‍ෂාපතන දත්ත අරගෙන පහත දේවල් හොයාගත්තා.

1. කාලසීමාවේ සම්පූර්න වර්‍ෂාපතනය​
2. කාලසීමාවේ දෛනික සාමාන්‍යය වර්‍ෂාපතනය​
3. කාලසීමාව තුල වැසි ලැබුණු දවස් ගණන​
4. කාලසීමාව තුල වැසි ලැබුණු දවස් ගණන සම්පූර්න දවස් ගණනේ ප්‍රතිශතයක් ලෙස​

මෙතනදි වැඩි බරක් දුන්නෙ වර්‍ෂාපතනයට වඩා වැසි ලැබුණු දවස් ගණනට​​. ඒකට හේතු වුනේ අධික වර්‍ෂාපතනය ලැබුණු එක දවසකින් වර්‍ෂාපතන දත්ත දූෂනය විය හැකි වීම සහ නියං අවුරුද්දක දත්ත සහ වැසි අවුරුද්දක දත්ත සැසඳීමේ නොහැකියාව​.

විශ්ලේෂනය :

පළමුවෙනි කොටස​

මුලින්ම කරේ හැම අවුරුද්දෙම ජූලි, අගෝස්තු සහ සැප්තැම්බර් මාස වල දෛනික වර්‍ෂාපතන දත්ත ප්‍රස්ථාරගත කිරීම​.

ඒ ප්‍රස්තාර  මෙතැනින්  බලන්න පුළුව​න්

ඊට පස්සෙ හැම අවුරුද්දම ඉහත කියපු සංයෝජන එකක් යටතට දැම්මම ඒ ප්‍රතිඵල ආවෙ මේ විදිහට​.


ඒ ඒ සංයෝජනය සඳහා ආපු ප්‍රතිඵල මේ වගේ


 මේකෙන් එන්න පුළුවන් නිගමනය මොකද්ද​?

1. අවුරුදු 31 න් 21 ක ම "පෙරහැර කාලෙට වැහැල තියෙනවා" (A, B, C, D). හැබැයි මෙතන පෙරහැර කාලෙ විදිහට අපි ගත්තෙ දවස් 16 ක් වගේ දිග කාලයක් නිසා ඒකෙන් කිසි දෙයක් ගන්න අමාරුයි.

2. පෙරහැරට වහින කතාවට වඩාත් එකඟ සංයෝජන වෙන්නෙ ආ, B සහ C.  මේ සංයෝජන තුනට පිළිවෙලින් ප්‍රතිඵල 8, 6, සහ 3 බැගින් ලැබිල තියෙනවා. ඒ කියන්නෙ පෙරහැරට වහින කතාවට සහමුලින්ම එකඟ වෙන අවුරුදු 8 ක් (25%) සහ දළ වශයෙන් එකඟ වෙන අවුරුදු 9 (25%) තියෙනවා.

3. ඒ එක්කම කතාවට එකඟ නොවෙන සංයෝජන (E, F, G, H) සහිත අවුරුදුඅපිට හමුවෙන්නෙ ඊට අඩුවෙන්.

ඒ නිසා පෙරහැරට වහින කතාව සනාථ වෙන පැත්තට සුළු ප්‍රවනතාවයක් දත්ත වලින් පෙන්නුම් කරනවා. හැබැයි මේ ප්‍රවනතාවය පැහැදිලි ප්‍රවනතාවයක් නෙවෙයි.


දෙවෙනි කොටස​

දෙවෙනි කොටසෙදි අපි එකතු කරපු දත්ත වලින් අපිට ලැබෙන ප්‍රස්තාර මේ වගේ.

දෛනික සාමාන්‍යය වර්‍ෂාපතනය​

වැසි දිනයක් තිබීමේ ප්‍රතිශතය​
 ප්‍රතිඵල සංඛ්‍යාත්මකව ගත්තම මේ වගේ


පැහැදිලි රටාවක් හඳුනා ගන්න අමාරුයි.

ඒ නිසා අපි කරනවා මේ වගේ වැඩක්.

1. පෙරහැරට පෙර සහ පසු කාල සීමාව දින 7 ක් දක්වා අඩු කරනවා. මේකෙන් අපි සලකන කාලසීමාවන් බොහෝ දුරට සමාන වෙනවා.

2. දිය කැපීමට පෙර දින දෙක වෙනම සලකනවා.

එතකොට ප්‍රතිඵල මේ වගේ.


දෛනික සාමාන්‍යය වර්‍ෂාපතනය​

වැසි දිනයක් තිබීමේ ප්‍රතිශතය​


ප්‍රතිඵල සංඛ්‍යාත්මකව ගත්තම මේ වගේ


මෙතැනදි රටා කීපයක් දළ වශයෙන් හඳුන ගන්න පුළුවන්.

1. කප් සිටුවන දිනයේ වහිනව අඩුයි. නමුත් ඊට පෙර දවස් දෙක සහ ඇතුල් පෙරහැර දවස් හතර තුල වහිනවා වැඩියි. කප් සිටුවන දවසේ වහිනවා කියන කතාවට මේකෙ යම් කිසි අනුකූලතාවයක් තියෙනවා.

2. කුඹල් පෙරහැර දවස් පහෙත් වැස්ස වැඩියි. කුඹල් පෙරහැරත් එක්ක වැස්ස පටන් ගන්නවා කියන කතාවත් එක්ක මේකෙ අනුකූලතාවයක් තියෙනවා.

3. රන්දෝලි පැරහැර දවස් වල වැස්ස අඩු වෙනවා. පෙරහැර වීදි සංචාරය කරද්දි වහිනවා කියන කතාව මේකෙන් සපෝට් කරන්නෙ නෑ. වීදි සංචාරය කරද්දි වහින්නෙ කුඹල් පෙරහැරට විතරයි.

4. අඩුවෙන්ම වහින්නෙ දිය කපන දවසට​

5. පෙරහැර ඉවර වුන වහාම වැස්සත් අඩු වෙනවා.


සමස්ත රටාව මේ වගේ හඳුනගන්න පුළුවන්.

1. පෙරහැරට කලින් වැස්ස අඩුයි
2. දිය කැපීම ලං වෙද්දි වැස්ස වැඩි වෙනවා
3. දිය කපන දවසෙ වැස්ස අඩුයි
4. ඇතුල් පෙරහැරට ආපහු වැස්ස වැඩියි
5. කුඹල් පෙරහැරටත් වැස්ස වැඩියි
6. රන් දෝලි පෙරහැරට වැස්ස ආපහු අඩු වෙනවා
7. දිය කැපීමට වැස්ස තවත් අඩු වෙනවා
8. පෙරහැර ඉවර වුන වහාම තියෙන්නෙ අඩු වැස්සක්


නමුත් මේ රටාවන් පැහැදිලිව පේන රටාවන් නෙවෙයි.

තවත් දත්ත ලැබුණොත් මීට වඩා සාර්ථක විදිහට රටාවන් හඳුනා ගැනීම කරන්න පුළුවන් වෙයි.

ස්තූතිය :
දත්ත ලබා දුන් නොතිර සසර සහ මලිත් ෆර්නැන්ඩෝ වෙත​.

Friday, July 14, 2017

කොල්ටැන් කතාව​

ධනවාදය විවේචනය කරාම අපිට එල්ල වෙන සුලභ ප්‍රති තර්කයක් තමයි "උඹ ඔය කොමෙන්ට් එක දාපු ලැප්ටොප් එක / ෆෝන් එක හැදුවෙත් ධනවාදයෙන්" කියන එක​.

කතාව ඇත්ත නෙ. ඉතිං මේ කියන්න යන්නෙ ධනවාදය අපිට ලැප්ටොප්, ෆෝන් දීපු කතාවෙ අතුරු කතාවක්.

ඔය පරිගණක​, ලැප්ටොප්, මොබයිල් ෆෝන්, ටැබ්ලට් මෙකී නොකී අටෝරාසියක් ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ වල මූලිකම අංගයක් වෙන්නෙ ටැන්ටලම් ධාරිත්‍රක​. මේ ටැන්ටලම් ධාරිත්‍රක හදන්නෙ ටැන්ටලම් කියල මූලද්‍රව්‍යය පාවිච්චි කරල​.

ටැන්ටලම් කර්මාන්ත සඳහා ලබා ගන්න ප්‍රධාන ක්‍රම තුනක් තියෙනවා. ලෝක ටැන්ටලම් අවශ්‍යයතාවයෙන් 20% සපයා ගන්නෙ ප්‍රතිචක්‍රීකරණයෙන්. 30% සපයා ගන්නෙ ටින් ලෝහය නිස්සාරණයේ අතුරු ඵලයක් විදිහට​. ඉතුරු 50% සපයා ගන්නෙ ඍජු ටැන්ටලම් කැණීමෙන්.

ටැන්ටලම් අපිට සොබාවිකව හමුවෙන්නෙ "කොල්ටැන්" ඛනිජය විදිහට​. කොල්ටැන් වල කතාව තමයි මේ කියන්න යන්නෙ.

කොල්ටැන්

1990 දශකයේ මුල භාගයේදී ලෝකයේ වාර්‍ෂික කොල්ටැන් පරිභෝජනය ටොන් 400 ක් විතර වුනා. මේකෙන් 50% විතර සැපයුවේ ඔස්ට්‍රේලියාව​. තවත් 40% විතර සැපයුවේ කැනඩාව සහ බ්‍රසීලය​.

1990 දශකයේ අග භාගය වෙද්දි ඕස්ට්‍රේලියාවේ කොල්ටැන් නිෂ්පාදනය ක්‍රමයෙන් වැඩිවුනා. ඒ එක්කම කැනඩාවේ සහ බ්‍රසීලයේ නිෂ්පාදනය ක්‍රමයෙන් අඩු වුනා. 1997 වෙද්දි ලෝක කොල්ටැන් නිෂ්පාදනයෙන් 70% ආවෙ ඕස්ට්‍රේලියාවෙන්.

1998 දී ලෝකයේ තොරතුරු තාක්‍ෂනයේ දියුණුවත් එක්කම ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ භාවිතයේ විශාල වර්ධනයක් ඇති වුනා. මේ එක්කම කොල්ටැන් වල මිල ඉතා විශාල වශයෙන් වැඩි වුනා.

මේ කාලයේදීම කොංගෝවේ (කොංගෝ ප්‍රජාතන්‍ත්‍රික ජනරජය​) විශාල දේශපාලන විපර්‍යාසයක් වුනා. 1965 දී බලයට පත් වුන මොබුටු ගේ වසර 32 ක ඒකාධිපති පාලනය පෙරලා දාල ලෝරන්ට් කබීලා කොංගෝවේ බලය අල්ල ගත්තා. ඒ රුවන්ඩාවේ සහයෙන්.
නමුත් කබීලාගේ සහයට කොංගෝවට ආපු රුවන්ඩා හමුදාව කොංගෝවෙන් පිටවුනේ නෑ. ඔවුන් ඒ වෙනුවට කොංගෝවේ රැඳී සිටිමින් කොංගෝවේ දේශපාලනයට බලපෑම් කරන්න පටන් ගත්තා.

රුවන්ඩා හමුදාව​

මේ කාලයේ රුවන්ඩාවේ නායකයා වුනේ පෝල් කගාමේ. ඔහු අංක එකේ බටහිර හිතවාදියෙක්. ඔහු ඇමරිකාවේ හමුදා කඳවුරු වල යුධ පුහුණුව පවා ලබල තියෙනවා. කොංගෝව භූමි ප්‍රමානයෙන් රුවන්ඩාව වගේ 90 ගුණයක් විශාලයි. ජනගහණය අතින් 7 ගුණයක් විශාලයි. ඒත් බටහිර ආයුධ සහ බටහිර හමුදා පුහුණුව ලත් රුවන්ඩා හමුදාවට මුහුණ දෙන්න කොංගෝ හමුදාවට ශක්තියක් තිබ්බෙ නෑ.

1998 දි කබීලා රුවන්ඩා හමුදාවට පිටවෙන්න අණ කරනවා. මේකෙන් රුවන්ඩාව සහ කොංගෝව අතර යුද්ධයක් ඇති වෙනවා. ක්‍රමයෙන් මේක අප්‍රිකානු රටවල් නවයක් සහ කැරලිකාර කණ්ඩායම් විස්සක් සහභාගී වන දැවැන්ත යුද්ධයක් දක්වා වර්ධනය වෙනවා.
රුවන්ඩා හමුදාව සහ ඔවුන්ට සහය දෙන කැරලිකාර හමුදාවන් නැගෙනහිර කොංගෝවේ විශාල ප්‍රදේශයක් අල්ල ගන්නවා. කොල්ටැන් යුද්ධයේ සාධකයක් වෙන්නෙ මේ අවස්ථාවේ දී.

කොංගෝ හමුදාව​
කොංගෝවේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශය කොල්ටැන් නිධි විශාල වශයෙන් තියෙන ප්‍රදේශයක්. රුවන්ඩාව තමාට හිතවත් කැරලි කණ්ඩායම් වලට ඔවුන්ට අයත් ප්‍රදේශවල කොල්ටැන් කණින්න පොළඹවනවා. ඒ කොල්ටැන් මිලදී ගෙන රහසිගතව දේශසීමාව හරහා රුවන්ඩාවට යවලා ඒවා අපනයනය කරනවා. කොල්ටැන් වල මිල ඉහළ යාමත් මේ එක්කම සිද්ධ වෙන නිසා මේ මගින් විශාල ලාබයක් ලබන්න ඔවුන්ට පුළුවන් වෙනවා. කැරලි කරුවන්ට ඒ වෙනුවෙන් ආයුධ ලබා දෙනවා.

කොල්ටැන් සල්ලි වලින් සන්නද්ධ වෙන කැරලි කරුවන්ට මුහුණ දෙන්න කොංගෝ රජයේ හමුදාවන්ට හැකි වෙන්නෙ නෑ. යුද්ධය දිගින් දිගටම ඇදී යද්දි කොංගෝවේ පාලනය සම්පූර්නයෙන්ම බිඳ වැටෙනවා. රටක් වෙනුවට ඉතුරු වෙන්නෙ විවිධ කැරලි කණ්ඩායම් විසින් පාලනය කරන ප්‍රදේශ සමූහයක්.

රුවන්ඩාවේ සහය ලබන M23 කැරලි කරුවන්
 කොංගෝවේ කොල්ටැන් කැණිම් සිදු කෙරෙන්නෙ කිසිම ජාත්‍යන්තරව පිළිගත්ත කම්කරු හෝ පාරිසරික නීති වලට අනුකූලව නෙවෙයි. මේ පතල් පිහිටන්නෙ කැරලි කරුවන්ට අයත් ප්‍රදේශ වල නිසා ඒවා නියාමනය කරන්න කිසි කෙනෙක් ඉදිරිපත් වෙන්නෙ නෑ. ඉතා දරුණු සහ භයානක වැඩ තත්වයන් යටතේ කම්කරුවන් සිය ගණන් මිය යනවා. දැවැන්ත පාරිසරික හානියකුත් සිද්ධ වෙනවා. විශේෂයෙන්ම පතල් කම්කරුවන් ගේ ආහාරය සඳහා කඳුකර ගෝරිල්ලන් දඩයම් කිරීම විශාල ප්‍රශ්නයක් වෙනවා.


කැරලි කරුවන් එක්කෝ වහල් ශ්‍රමය යොදවනවා. නැතිනම් යුද්ධය නිසා ගම් බිම් විනාශ වුන මිනිස්සු ඉතා අඩු මුදලට මේ පතල් වල සේවය කරනවා. ඕස්ට්‍රේලියාවේ හෝ බ්‍රසීලයේ කොල්ටැන් පතල් කම්කරුවෙක් සතියකට ඩොලර් 20-50 අතර වැටුපක් ලබද්දි කොංගෝවේ කොල්ටැන් පතල් කම්කරුවෙක් උපයන්නෙ මාසෙකට ඩොලර් 1 ක් වගේ සුළු මුදලක්.


 මේ කොල්ටැන් ජාවාරම කොච්චර සාර්ථක වෙනවද කිව්වොත් අද කොංගෝවේ තරුණ පිරිමින් ගෙන් 90% ක් ම තමාගේ ජීවිත කාලය තුල එක් වරක් හෝ කොල්ටැන් පතලක සේවය කරල තියෙනවා කියල විශ්වාස කෙරෙනවා.


 2003 දී යුද්ධය නිල වශයෙන් නිමා වෙනවා. ඒ වෙද්දි අවුරුදු 5 ක් ඇතුලත කොංගෝවේ මිය ගිය ගණන මිලියන 5 ක්. දූෂනයට ලක් වුන කාන්තාවන් සහ දැරියන් ගණන ලක්‍ෂ 4 ක්. මේ යුද්ධය සැලකෙන්නෙ නූතන ඉතිහාසයේ ම්ලේච්ඡම යුද්ධයක් විදිහට​. ඒ යුද්ධයේ එක ප්‍රධාන සාධකයක් කොල්ටැන්.



කොංගෝවෙන් කණින කොල්ටැන් රුවන්ඩාව හරහා වෙළඳ පොළට එද්දි ලෝකයේ ඉලෙක්ට්‍රොනික විප්ලවය පිම්මේ දුවනවා. 1997 දී ටොන් 400 ක් වුන ලෝකයේ වාර්‍ෂික කොල්ටැන් පරිභෝජනය 2005 වෙද්දි ටොන් 1400 දක්වා ඉහළ යනවා. මේකෙන් ටොන් 200 ක්ම සපයන්නෙ කොංගෝවේ පතල් වලින්.

2008 වෙද්දි ඕස්ට්‍රේලියාවේ කොල්ටැන් කර්මාන්තය සම්පූර්නයෙන්ම බිඳ වැටෙනවා. ඒකට හේතු ගණනාවක් තියෙනවා. ලෝක ආර්ථික අවපාතය එකක්. කොංගෝවෙන් එන ලාබ කොල්ටැන් වල මිල සමඟ තරග කිරීමට නොහැකි වීම තව එකක්. 2008 දි ලෝක කොල්ටැන් නිෂ්පාදනයෙන් 45% ක් සැපයූ ඕස්ට්‍රේලියාව 2010 දි නිෂ්පාදනය කරන්නෙ 2% යි.

ඒ වෙනුවට රුවන්ඩාව සහ කොංගෝව කොල්ටැන් නිෂ්පාදනය වැඩි කරනවා. 2016 දි ලෝක කොල්ටැන් නිෂ්පාදනයෙන් 70% එන්නෙ කොංගෝවෙන් සහ රුවන්ඩාවෙන්. නමුත් රුවන්ඩාවේ කොල්ටැන් නිධි තියෙන්නෙ ඉතා සුළු ප්‍රමානයක්. රුවන්ඩාවේ කොල්ටැන් වලින් අති බහුතරය කොංගෝවෙන් රහසිගතව ගෙන්වූ ඒවා.


2017 වෙද්දි අප්‍රිකාවේ පළමු කොල්ටැන් පිරිපහදු කර්මාන්තශාලාව රුවන්ඩාවේ පිහිටුවනවා. ඒ කැනේඩියානු සමාගමක්. ඇපල් සහ සැම්සුන් වැනි සමාගම් කීපයක් කොංගෝවේ කොල්ටැන් තමාගේ නිෂ්පාදන සඳහා යොදා නොගන්න බව කිව්වත්, ඔවුන් රුවන්ඩාවේ කොල්ටැන් ගැන මොකුත් කියන්නෙ නෑ. අප්‍රිකාවේ කොල්ටැන් සම්පූර්නයෙන්ම ප්‍රතික්‍ෂේප කරන සමාගම් තියෙන්නෙ අතලොස්සයි.

වර්තමානයේ ලෝක කොල්ටැන් නිධි වලින් 64% තියෙන්නෙ කොංගෝවේ. හිතන්න ලෝකයේ තෙල් නිධි වලින් 64% තියෙන්නෙ එක රටක නම් ඒ රට කොයිතරම් පොහොසත් වෙයි ද? ඒත් කොංගෝව කියන්නෙ ලෝකයේ දුප්පත්ම රටක්. කොංගෝවේ අපේක්‍ෂිත ආයු කාලය අවුරුදු 55 යි. සාක්‍ෂරතාවය 65%. ඒක පුද්ගල ආදායම ඩොලර් 500. ලෝකයේ රටවල් 186 අතරින් ඒක පුද්ගල ආදායම අනුව කොංගෝව ඉන්නෙ 177 වෙනි ස්ථානයේ.


නිල වශයෙන් යුද්ධය අවසන් වුනත් රටේ වැඩි ප්‍රදේශයක බලය තියෙන්නෙ කැරලි කරුවන් අතේ. කැරලි කණ්ඩායම් සහ රජයේ හමුදා අතර වරින් වර ගැටුම් ඇති වෙනවා. දහස් ගණන් මිය යනවා.

 ඉතින් මහත්වරුනී මට කියල දෙන්න ධනවාදයෙන් මගේ ලැප්ටොප් එක හදපු හැටි.

 (ඔව් යකෝ මේක ටයිප් කරෙත් ලැප්ටොප් එකේ තමයි)

Saturday, July 8, 2017

කොංගෝ අර්බුධය (1960-65) - 2

කොංගෝ ජනරජය​


1960 ජූනි 30 වෙනිදා කොංගෝවට නිල වශයෙන් නිදහස ලැබෙනවා. මේ සඳහා බෙල්ජියම් රජතුමා වන බෝඩුයින් රජු ලියෝපෝල්ඩ්විල් නගරයට එනවා.

නිදහස් දින උත්සවයේදී බෝඩුයින් රජු ඔහුගේ කථාවේදී කොංගෝවට නිදහස ලැබීම ලියෝපෝල්ඩ් රජු විසින් කොංගෝව ශිෂ්ඨ සම්පන්න කිරීමේ මෙහෙයුමේ අවසානය විදිහටත්, ඉදිරියටත් කොංගෝව බෙල්ජියමේ අධාර පතනු ඇති බවට විශ්වාස කරන බවටත් කියනවා.

කොංගෝවට ඉමහත් විනාශයක් අත් කර දුන්න ලියෝපෝල්ඩ් රජුගේ පාලනය "ශිෂ්ඨ සම්පන්න කිරීමේ මෙහෙයුමක්" විදිහට හඳුන්වාදීම ගැන උත්සව සභාවේ ඉන්න ස්වදේශිකයන් ඉමහත් කෝපයට පත් වෙනවා.

දෙවෙනි කතාව කරන ජනාධිපති කසවුබු උත්සවයට සහභාගී වීම ගැන බෙල්ජියම් රජුට ස්තූති කරලා කතාව කෙටියෙන් නිම කරනවා.

ඊළඟට අගමැති ලුමුම්බා කලින් සැලසුම් නොකළ කතාවක් පවත්වනවා. ප්‍රංශ භාෂාවෙන් පවත්වන මේ ව්‍යක්ත කතාවේදී ලුමුම්බා බෙල්ජියම් යටත් විජිත පාලනය දැඩි විවේචනයට ලක් කරනවා. ඊට අමතරව ඔහු කොංගෝ ජාතිකයන් ගෙන් වාර්ගික බැඳීම් අත හැරලා කොංගෝ ජාතිකවාදය වැළඳ ගන්නා ලෙසත්, බෙල්ජියමෙන් "නිදහස් සහ සමාන රාජ්‍යය දෙකක් අතර කෙරෙන රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා වලට එලැඹෙන" ලෙසත් ඉල්ලනවා. ඔහු කථාව අවසන් කරන්නේ කොංගෝවේ නිදහස මුළු මහත් අප්‍රිකා මහද්වීපයේ ම නිදහස් අරගලයේ සන්ධිස්ථානයක් විය යුතු බවට ප්‍රකාශ කරමින්.

සභාව අමතා කතා කරන ලුමුම්බා
මේ කථාවේදී ඔහු බෙල්ජියම් රජු අමතලා ප්‍රංශ භාෂාවෙන් "අපි තවදුරටත් නුඹලාගේ වඳුරන් නොවෙමු (නොවුස් නෙ සොමේස් ප්ලුස් වොස් මකාක්ස්)" යනුවෙන් පැවසූ බවට ජනප්‍රිය කතාවක් ඇතත්, ඒ බව තහවුරු කරන සාක්‍ෂි කිසිවක් නෑ.

මේ කතාව ලෝක ඉතිහාසයේ විශිෂ්ඨතම දේශපාලන දේශනයක් විදිහටයි අද සැලකෙන්නෙ. මේ කතාව නිසා ලුමුම්බා බෙල්ජියම් වරුන් ගේ නොමද වෛරයට පාත්‍ර වෙනවා.

1960 ජූනි 30 වෙනිදා කොංගෝ ජනරජය (Republic of the Congo) ප්‍රකාශයට පත් කෙරෙනවා.

කොංගෝ ජනරජයේ කොඩිය​

හමුදා කැරලි


මේ වෙද්දි කොංගෝ හමුදාවේ හමුදාපති වෙන්නෙ බෙල්ජියම් ජාතික ලුතිනන් ජනරාල් එමිල් ජැන්සෙන්ස්. හමුදාවේ සියළුම නිලධාරීන් සුදු ජාතිකයෝ.

නිදහසත් එක්ක මේ තත්වය වෙනස් වෙලා තමාටත් නිලධාරී තනතුරු ලැබෙයි කියල ස්වදේශික සෙබළු බලාපොරොත්තු වෙනවා.

ඒත් ජැන්සෙන්ස් ලියෝපෝල්ඩ්විල් හමුදා කඳවුරේ ස්වදේශික සෙබළු කැඳවලා රැස්වීමක් තියෙනවා. එහිදී ඔහු කළු ලෑල්ලක "නිදහසට පෙර = නිදහසට පසු" කියල ලියනවා.

මේකෙන් ස්වදේශික සෙබළු ඉමහත් කැළඹීමකට ලක් වෙනවා. ඒ කැලඹීම ජූලි 5 වෙනිදා හමුදා කැරැල්ලක් දක්වා වර්ධනය වෙනවා.

ජැන්සෙන්ස් බලාපොරොත්තු වෙන්නෙ කැරැල්ල මැඩ පවත්වන්න බෙල්ජියම් හමුදා ඛන්ඩ යොදවයි කියලා. නමුත් ලුමුම්බා කරන්නෙ ඔහුව සහ සුදු ජාතික නිලධාරීන් රැසක් තනතුරු වලින් ඉවත් කරලා හමුදාව "කොංගෝ ජාතික හමුදාව​" විදිහට නම් කිරීම​.

නව හමුදාපති විදිහට සාජන්ට් මේජර් වරයෙක් වන වික්ටර් ලුන්ඩුලා මේජර් ජනරාල් තනතුරට උසස් කරලා පත් කෙරෙනවා. ඔහුගේ මාණ් ඩලික ප්‍රධානියා විදිහට හිටපු සාජන්ට් මේජර් වරයෙක් සහ ලුමුම්බා ගේ කිට්ටු මිත්‍රයෙක් වන ජෝශප් මොබුටු කල්නල් තනතුරට උසස් කරලා පත් කරනවා.

ජෝශප් මොබුටු
කසවුබු සහ ලුමුම්බා පුද්ගලිකවම හමුදා කඳවුරු වලට ගිහින් කැරැල්ල සමථයකට පත් කරන්න උත්සහ කරනවා. මේ උත්සහය යම් දුරකට සාර්ථක වුනත්, ගම්බද ප්‍රදේශ වල කැරලි කාරී හමුදා සෙබළු සුදු ජාතිකයන් ඝාතනය කරන්න සහ ඔවුන් ගේ දේපල මංකොල්ල කන්න පෙළඹෙනවා.

මේක නැවතත් කොංගෝවට අත පොවන්න බෙල්ජියම හේතුවක් කර ගන්නවා.

විදේශීය බලපෑම්


කොංගෝවේ තියෙන යුරේනියම් නිධි මේ වෙද්දි ඇමරිකාවේ සහ සෝවියට් දේශයේ අවධානයට ලක් වෙලා තිබ්බෙ. ඇත්තෙන්ම දෙවෙනි ලෝක යුධ සමයේ ඇමරිකාවේ පරමාණු බෝම්බ නිපදවන ව්‍යාපෘතියට යුරේනියම් ලබා ගත්තෙ කොංගෝවෙන්.

මේ නිසා ඇමරිකාව සහ සෝවියට් දේශය කොංගෝව දිහා සැලකිල්ලෙන් බලනවා. ඊට අමතරව බෙල්ජියම තමාගේ රටේ සමාගම් වලට අයිති තඹ​, කොබෝල්ට් සහ දියමන්ති පතල් ගැන සැලකිලිමත් වෙනවා.

මේ පතල් බොහොමයක් තියෙන්නෙ රටේ දකුණු දිග ප්‍රාන්ත වන කටන්ගා සහ කසායි ප්‍රාන්ත වල​.

බෙල්ජියම තමාගේ ඉත්තා විදිහට තෝරා ගන්නෙ දැඩි බටහිර හිතවාදී සහ සමාජවාදී විරෝධී මොයිසි ෂොම්බේ ව​. ඔහු කටන්ගා ප්‍රාන්තයේ වැඩි බලයක් අත් කරගෙන ඉන්නෙ.

බෙල්ජියම් හමුදා කොංගෝවට ඇතුල් වීම​


කොංගෝවේ ඉන්න බෙල්ජියම් ජාතිකයන් ආරක්‍ෂා කර ගැනීම සඳහා බෙල්ජියම් හමුදාව රටේ ප්‍රධාන නගර වලට පැරෂුට් සේනාංක ගොඩ බස්වනවා. මේ මෙහෙයුම නිසා ලුමුම් බා සහ කසවුබු අතර තිබුන සහයෝගය අවසන් වෙනවා.

කසවුබු බෙල්ජියම් හමුදා මෙහෙයුම් ඉවසුවත් ලුමුම්බා සලකන්නේ එය කොංගෝවේ ස්වෛරී භාවයට කරන තර්ජනයක් විදිහට​. ඔහු බෙල්ජියම් හමුදාවට පහර දෙන්න කොංගෝ ජාතික හමුදාවට අණ දෙනවා. නමුත් මේ ප්‍රහාර පහසුවෙන් මැඩ පවත්වන්න බෙල්ජියම් සෙබළු සමත් වෙනවා. බෙල්ජියම් නාවුක හමුදාව මටාඩි නගරයට කාලතුවක්කු ප්‍රහාර එල්ල කරනවා.

කටන්ගාව වෙන්වීම​


1960 ජූලි 11 වැනිදා බෙල්ජියමේ අනුග්‍රහය මත මොයිසි ෂොම්බේ කටන්ගා ප්‍රාන්තය වෙනම රාජ්‍යයක් ලෙස නම් කරනවා. එහි ජනාධිපති ලෙස ඔහු තමාවම පත් කර ගන්නවා. අගනුවර වෙන්නේ එළිසබෙත්විල් නගරය​.

කටන්ගා කොඩිය​
කටන්ගා ප්‍රාන්තය තමයි කොංගෝවේ වඩාත්ම සංවර්ධිත සහ ධනවත්ම ප්‍රාන්තය​. ෂොම්බේ කියන්නෙ කටන්ගා වැසියන් වන ලුබා සහ ලුන්ඩා ගෝත්‍රිකයන් අනෙකුත් කොංගෝ වැසියන් ගෙන් වෙනස් බවත්, කොංගෝවේ අනෙක් ප්‍රදේශ වල පවතින කලහකාරී තත්වයෙන් කටන්ගාව වෙන් කළ යුතු නිසා වෙනම රාජ්‍යයක් ප්‍රකාශ කළ බවත්.

ඒත් කටන්ගාවේ ප්‍රධානම පතල් සමාගම වන බෙල්ජියානු UMHK සමාගම ෂොම්බේ ට සහය දෙන්නෙ ඔවුන් ගේ ව්‍යාපාරික අවශ්‍යතා වෙනුවෙන්.

කටන්ගාව කිසිම රටක් විසින් නිල වශයෙන් පිළිගන්නෙ නෑ. ඒත් ඊට බෙල්ජියානු සහ ඇමරිකන් ආධාර ලැබෙනවා.

ෂොම්බේ තමාගේ නව රාජ්‍යයට ජේසන් සෙන්ඩ්වේ ගේ සහය ලබා ගන්න උත්සහ කරත්, ඔහු ඊට සහය දෙන්නෙ නෑ. ඒ වෙනුවට ඔහු දිගටම ලියෝපෝල්ඩ්විල් රජයට සහය දෙනවා.

දකුණු කසායි වෙන්වීම​


1960 අගෝස්තු 9 වෙනිදා ඇල්බට් කලොන්ජි කසායි ප්‍රාන්තයේ ස්වාධීන පාලන ඒකකයක් ප්‍රකාශට පත් කරනවා. මේක කටන්ගාව වගේ වෙනම රාජ්‍යයක් විදිහට නෙවෙයි ප්‍රකාශ කෙරෙන්නෙ. කලොන්ජි අදහස් කරන්නේ කොංගෝව ඇතුළතම ස්වාධීන පාලන ප්‍රදේශයක් බිහි කරන්න​.

නමුත් ඔහුට සහය දෙන්නෙ කසායි ප්‍රාන්තයේ දකුණු දිග කුඩා කොටසක් පමණයි. ඔහු ඒ ප්‍රදේශය "දකුණු කසායි" ලෙස නම් කරනවා. කලොන්ජි එහි ජනාධිපති වශයෙන් පත් වෙනවා. අගනුවර වශයෙන් තෝරා ගැනෙන්නෙ බක්වන්ගා නගරය​.

දකුණු කසායි කොඩිය​
කසායි ප්‍රාන්තය දියමන්ති නිධි බහුල ප්‍රදේශයක්. කලොන්ජිට බෙල්ජියානු දියමන්‍ති පතල් සමාගමක් වන "ෆොමිනෙරේ" සමාගමේ සහය ලැබෙනවා.

එක්සත් ජාතීන් ගේ සාම මෙහෙයුම​


ෂොම්බේ සහ බෙල්ජියානු පතල් සමාගම් කටන්ගාව වෙනුවෙන් සටන් කරන්න යුරෝපීය සහ දකුණු අප්‍රිකාණු කුලී හමුදා යොදා ගන්නවා. මේ පළපුරුදු කුලී හමුදා සමඟ සටන් කරන්න කොංගෝ හමුදාවට ලේසි වෙන්නෙ නෑ.

කොංගෝව ක්‍රමයෙන් බිඳ වැටෙද්දි ලුමුම්බා එක්සත් ජාතීන් ගේ උදව් පතනවා. ඒ අනුව ජූලි 14 වෙනිදා එක්සත් ජාතීන් ගේ සංවිධානය සියළුම බෙල්ජියානු හමුදා කොංගෝවෙන් ඉවත් කර ගන්නා ලෙස නියෝහ කරනවා. ඊට අමතරව සාම සාධක හමුදාවක් කොංගෝවට එවනවා.

ලුමුම්බා බලාපොරොත්තු වෙන්නෙ එක්සත් ජාතීන් ගේ හමුදා කටන්ගාවට එරෙහිව සටන් කරන්න තමාට සහය දෙයි කියල​. ඒත් ඔවුන් කොංගෝවට එන්නෙ සාමය රැකීමේ කටයුතු සඳහා පමණයි.

ලුමුම්බා ඇමරිකාවෙන් සහය ඉල්ලනවා. ඒත් ඇමරිකාව සහය ලබා දීම ප්‍රතික්‍ෂේප කරනවා.

ලුමුම්බා ඊළඟට යොමු වෙන්නේ සෝවියට් දේශය දෙසට​. සෝවියට් දේශය මේ ලැබෙන අවස්ථාවෙන් උපරිම ප්‍රයෝජන ගන්නවා. හමුදා උපදේශකයන් 1000 ක් සමඟ සෝවියට් යුධ ආයුධ රැසක් කොංගෝවට ලැබෙනවා.

සෝවියට් හමුදා උපදේශකයන් කොංගෝවට ආව බව දැන ගන්න ඇමරිකාව කලබල වෙනවා. ඔවුන් වහාම ලුමුම්බා බලයෙන් පහ කළ යුතු බව තීරණය කරනවා. ඒ සඳහා ඔවුන් තෝරා ගන්නේ ජනාධිපති කසවුබු.

කටන්ගාව වෙනුවෙන් සටන් කරන දකුණු අප්‍රිකාණු කුලී හමුදා

දකුණු කසායි යටත් වීම​


1960 අගෝස්තු මාසෙදි සෝවියට් හමුදා සහයෙන් ලුමුම්බා දකුණු කසායි ට එරෙහිව හමුදා මෙහෙයුමක් පටන් ගන්නවා. මේ ප්‍රහාරය අති සාර්ථක වෙනවා. අගෝස්තු 27 වෙනිදා කොංගෝ හමුදාව බක්වන්ගා නගරය අල්ලා ගන්නවා.

ඒත් මේ ජයග්‍රහණයත් එක්කම කසායි ප්‍රාන්තයේ වාර්ගික ගැටුම් ඇති වෙනවා. දකුණු කසායි බෙදුම්වාදයට සහය දුන්න ලුබා වාර්ගිකයන්ට එරෙහිව ප්‍රහාර ගණනාවක් ඇති වෙනවා. මේ ප්‍රහාරයන්ට කොංගෝ හමුදාවත් සහභාගී වෙනවා. ප්‍රහාරයන් ගෙන් ගැලවෙන්නෙ කටන්ගා ප්‍රාන්තයට පලා යන ලුබා වාර්ගිකයන්ට කටන්ගා හමුදාවේ සහ සිවිල් වැසියන් පහර දෙනවා. මේ ප්‍රචන්ඩ ක්‍රියා වලින් 3000 පමණ මිය යන අතර 100,000 පමණ සරණාගතයන් බවට පත් වෙනවා.

මේ ප්‍රචන්ඩ ක්‍රියාවන් තමයි ලුමුම්බා ගේ මරණ වරෙන්තුව වෙන්නෙ.

කොංගෝවේ රජය අර්බුධයට පත් වීම​


සෝවියට් සහය ලබන ලුමුම්බා ගේ කොංගෝ හමුදාව දකුණු කසායි යටත් කරගෙන ඊළඟට කටන්ගා ප්‍රාන්තයට පහර දෙන්න සූදානම් වෙනවා. ඒ වෙලාවෙ තමයි ඇමරිකානු මෙහෙයවීම යටතේ ලුමුම්බාට එරෙහිව කුමන්ත්‍රනයක් ක්‍රියාත්මක වෙන්නෙ.

බෙල්ජියමේ සැලසුම වෙන්නෙ මධ්‍යගත පාලනයක් වෙනුවෙන් පෙනී ඉන්න ලුමුම්බා වෙනුවට ෆෙඩරල් මතධාරී කසවූබූ බලයට පත් කරලා ෆෙඩරල් කොංගෝවක් නිර්මානය කරන්න​. දුර්වල ෆෙඩරල් කොංගෝවක් හරහා තමාගේ පතල් කර්මාන්ත ආරක්‍ෂා  කරගන්න ඔවුන් බලාපොරොත්තු වෙනවා.

ඇමරිකාවේ අරමුණ වෙන්නෙ සෝවියට් හිතවාදී ලුමුම්බා බලයෙන් පහ කරල කොංගෝවේ ඇමරිකන් හිතවාදී රජයක් පත් කර ගැනීම​.

මේ සඳහා ඔවුන් ලුමුම්බාට එරෙහිව ක්‍රියාත්මක වෙන්න කසවුබු පොළඹවනවා.

ඒ අනුව 1960 සැප්තැම්බර් 5 වෙනිදා කසවුබූ නිවේදනය කරනවා තමා ලුමුම්බා ව අගමැති ධූරයෙන් ඉවත් කළ බව​. ඒකට හේතුව ලෙස ඔහු දක්වන්නේ කසායි හි ඇතිවුන වාර්ගික ගැටුම් සහ කොංගෝ හමුදාව සිදුකළ සමූහ ඝාතන​.  ඔහු ඒ වෙනුවට ඇල්බට් කලොන්ජි ගේ MNC-K පක්‍ෂයේ ජෝශප් ඉලෙයෝ අගමැති ලෙස නම් කරනවා.

නමුත් පාර්ලිමේන්තුව කසවුබු ගේ නිවේදනය පිළිගන්නේ නෑ. ඔවුන් ලුමුම්බාට සහය දෙන බව ප්‍රකශ කරනවා. ලුමුම්බා කරන්නෙ ඔහු කසවුබුව බලයෙන් පහ කළ බව නිවේදනය කිරීම​. නමුත් කසවුබු කියනවා ඔහුට එසේ කිරීමට ව්‍යවස්ථානුකූල බලයක් නොමැති බව​. මේ අනුව දැඩි රාජ්‍යය අර්බුධයක් ඇති වෙනවා.

සැප්තැම්බර් 20 වෙනිදා ජෝශප් මොබුටු තමාට හිතවත් හමුදා කණ්ඩායම් යොදවලා ලුමුම්බා සහ කසවුබු යන දෙදෙනාවම අත් අඩංගුවට ගන්නවා. ඔහු කියන්නෙ තමා කොංගෝවේ ස්ථාවරත්වය වෙනුවෙන් ක්‍රියාකළ බව​.

මොබුටු විශ්ව විද්‍යාල උපාධිධාරීන් පිරිසකගෙන් සමන්විත අන්තර්වාර රජයක් පිහිටුවනවා. එහි සභාපති වෙන්නෙ ජස්ටින් බොම්බෝකො.

මේ අතර ඇල්බට් කොලොන්ජි යටතේ දකුණු කසායි ප්‍රාන්තයට අර්ධ ස්වාධීන තත්වයක් හිමිවෙනවා.

මොබුටු සෝවියට් යුධ උපදේශකයන්ට වහාම කොංගෝවෙන් පිට වෙන්න නියෝග කරනවා. ඒ අතර මොබුටු විසින් ලුමුම්බා ව නිවාස අඩස්සියට පත් කරනවා. ඔහුගේ ආරක්‍ෂාවට එක්සත් ජාතීන් ගේ හමුදා ඛණ්ඩයකුත් රඳවනවා.

කැරලිකාරී රජය


1960 නොවැම්බර් 13 වෙනිදා අන්තෝනි ගිසෙන්ගා සහ තවත් ලුමුම්බා හිතවාදීන් පිරිසක් නැගෙනහිර කොංගෝවේ ස්ටැන්ලිවිල් නගරයට පලා ගිහින් කැරලිකාරී විකල්ප රජයක් පිහිටුවන්න කටයුතු කරනවා. ඔවුන්ට ඔරියෙන්ටාල් සහ කිවූ ප්‍රාන්ත වල බලය තහවුරු කර ගන්න පුළුවන් වෙනවා. 12,000 ක සෙබළ ප්‍රමානයක් සහිත කොංගෝ හමුදාවෙන් 5000 ක් ඔවුන්ට පක්‍ෂපාතීත්වය පළ කරනවා.

1960 දෙසැම්බර් 12 වෙනිදා ගිසෙන්ගා "නිදහස් කොංගෝ ජනරජය​" ප්‍රකාශයට පත් කරනවා. සෝවියට් දේශය සහ චීනය ඇතුළු සමාජවාදී කඳවුරේ රටවල් ඔහුගේ රජය කොංගෝවේ නීත්‍යානුකූල රජය විදිහට පිළිගන්නවා. බටහිර රටවල් පිළිගන්නේ ලියෝපෝල්ඩ්විල් රජයයි.

1961 දී කොංගෝවේ දේශපාලන වාතාවරණය​

ලුමුම්බා මරා දැමීම​


1960 නොවැම්බර් 27 වෙනිදා ලුමුම්බා තමාගේ ජීවිතය අනතුරේ බව වටහාගෙන ස්ටැන්ලිවිල් කරා පලා යන්න උත්සහ කරනවා. නමුත් අතරමගදී ඔහු මොබුටු හිතවාදී හමුදා විසින් අත් අඩංගුවට ගන්නවා.

ලුමුම්බාගේ අත් අඩංගුවට ගැනීමත් සමඟම සෝවියට් දේශය එක්සත් ජාතීන් ගේ මහ ලේකම් දැඩි විවේචනයට ලක් කරලා වහාම ලුමුම්බා අගමැති විය යුතු බවටත්, කටන්ගාවට සහය දෙන බෙල්ජියම් හමුදා ඉවත් විය යුතු බවටත් ඉල්ලා සිටිනවා. නමුත් ඒ යෝජනාවන් පරාජයට පත් වෙනවා. ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් යුගොස්ලාවියාව​, ඝානාව සහ ලංකාව ඇතුළු රටවල් කීපයක් කොංගෝවේ ඉන්න තමාගේ හමුදා ඉවත් කරගන්නවා.

මේ අතර ලුමුම් බා සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයන් දෙදෙනෙක් වන මොරිස් ම්පෝලෝ සහ ජෝශප් ඔකිටෝ රඳවා තියෙන හමුදා කඳවුරේ කැරැල්ලක් ඇති වෙනවා. තත්වය භයානක බව තේරුම් ගන්න මොබුටු සහ කසවුබු බෙල්ජියම් රජයේ උපදෙස් පිට ලුමුම්බා සහ අනුගාමිකයන් ව කටන්ගාවට පිටත් කර හරිනවා.

1961 ජනවාරි 17 වෙනිදා ලුමුම්බා එළිසබෙත්විල් නගරයට ගුවන් මගින් ගෙනියනවා. එහිදී ඔහු නොයෙකුත් වධ බන් ධනයන්ට ලක් කෙරෙනවා. එහිදී පහර දීම සහ ඔහුගේ කථා ලියූ කඩදාසි බලෙන් කැවීම සිදු කෙරෙනවා. මේ සියල්ල කෙරෙන්නේ මාධ්‍යවේදීන් ඉදිරියේ ප්‍රසිද්ධියේම​. මේ සඳහා බෙල්ජියම් හමුදා නිලධාරීන් සහභාගී වෙනවා.

ලුමුම්බා, ම්පෝලෝ සහ ඔකිටෝ අත් අඩංගුවේ
ජනවාරි 17 වෙනිදා මහ රෑ ලුමුම්බා, ම්පෝලෝ සහ ඔකිටෝ පාළු ස්ථානයකට රැගෙන ගොස් ගසකට හේත්තු කර වෙඩි තැබීමෙන් මරා දැමෙනවා. මේ අවස්ථාවට ෂොම්බේත් සහභාගී වෙනවා.

පසුව බෙල්ජියම් හමුදා නිලධාරීන් ඔහුගේ සිරුර කැබලි කොට සල්ෆියුරික් අම්ලයේ දිය කර අස්ථි කුඩු කර විසිරුවා හැරීමෙන් විනාශ කර දමනවා.

කසවුබු පාලනය​


ජනවාරි මාසය පුරාම බෙල්ජියම් සහය ලබන මොබුටු ගේ ලියෝපෝල්ඩ්විල් හමුදා සහ ගිසෙන්ගා ගේ ස්ටැන්ලිවිල් හමුදා අතර සටන් ඇවිලෙනවා. ස්ටැන්ලිවිල් හමුදා සාර්ථකව සතුරු ප්‍රහාර මැඩ පවත්වමින් බලය රැක ගන්න සමත් වෙනවා. ඒ එක්කම ඔවුන් කටන්ගාවේ උතුරු කොටස ආක්‍රමනය කරලා එහි බලය තහවුරු කරගන්නවා.

තත්වය දරුණු අතට හැරීගෙන එද්දි පෙබරවාරි 9 වෙනිදා ඇමරිකානු සහ බෙල්ජියම් උපදෙස් පිට මොබුටු අන්තර්වාර රජය විසුරුවා හැරලා කසුවුබු නැවත ජනාධිපති ධුරයට පත් කරනවා. කසුවුබු තමාගේ අගමැති ලෙස නැවතත් ජෝශප් ඉලෙයෝ තෝරා ගන්නවා.

කසුවුබු ෆෙඩරල් කොංගෝවක් ගොඩ නැංවීමට කැරලිකාර පාර්ශවයන් එක්ක සාකච්ඡා කරනවා.මේ සාකච්ඡා සාර්ථක වෙන්නෙ නෑ. ඒ අතරෙ කටන්ගාවේ දී කටන්ගා හමුදාව සහ එක්සත් ජාතීන් ගේ සාම සාධක හමුදාව අතර සටන් ඇතිවෙනවා.

ඒ නිසා ඇමරිකන් උපදෙස් පිට අගෝස්තු 2 වෙනි දා මධ්‍යස්ථ මත ධාරී ලුමුම්බා පාක්‍ෂිකයෙක් වන සිරිල් අඩූලා අගමැති ධූරයට පත් කෙරෙනවා. එහි අරමුන වෙන්නෙ සියළු පාර්ශවයන් ගේ සහය ලබා ගෙන ගැටුම් නිමා කිරීම​.

අඩූලා අගමැති වීමත් එක්කම ගිසෙන්ගා ඔහුගේ උප අගමැති වශයෙන් නැවතත් රජයට එක් වීමට කැමැත්ත පළ කරනවා. දකුණු කසායි අර්ධ ස්වාධීන ප්‍රාන්තයක් කිරීමේ පොරොන්දුව මත ඇල්බට් කොලොන්ජිත් රජයට සහය පළ කරනවා. නමුත් ෂොම්බේ සමඟ සාකච්ඡා සාර්ථක වෙන්නෙ නෑ.

මේ අතර ෂොම්බේ දකුණු අප්‍රිකානු සහ බෙල්ජියම් ජාතික කුලී හේවායන් විශාල ප්‍රමානයක් ගෙන්වාගෙන එක්සත් ජාතීන් ගේ හමුදාවන්ට පහර දෙන්න පටන් ගන්නවා. 1961 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ගැටුම් උග්‍ර වෙනවා.

එක්සත් ජාතීන් සහ කටන්ගාව අතර සටන් විරාමයක් පිළිබඳව සාකච්ඡා කරන්න කොංගෝවට එන එක්සත් ජාතීන් ගේ මහ ලේකම් ස්වීඩන් ජාතික හැමර්ස්ජොල්ඩ් ගුවන් අනතුරකින් මිය යනවා. නව මහ ලේකම් විදිහට පත් වෙන්නෙ බුරුම ජාතික යූ තාන්ට්. ඔහු හැමර්ස්ජොල්ඩ් ගේ කටන්ගාවට සහනශීලී ප්‍රතිපත්තිය ඉවත දාල දැඩි ප්‍රතිපත්තියකට යනවා.

මේ අතර අඩූලා සහ ගිසෙන්ගා අතර ගැටුම් ඇති වෙනවා. අඩූලා බටහිර රටවල රූකඩයක් කියල චෝදනා කරන ගිසෙන්ගා නැවත ස්ටැන්ලිවිල් කරා යනවා.

ගිසෙන්ගා ස්ටැන්ලිවිල් නගරයේ ඉඳලා හමුදාවක් රැස් කරනවා කටන් ගාවට පහර දෙන්න​. නමුත් මේ ප්‍රහාරය අසාර්ථක වෙනවා. ඒ අතර ගිසෙන්ගා ගේ සෙබළු එක්සත් ජාතීන් ගේ හමුදා ඛන්ඩයකට පහර දීම නිසා 1962 ජනවාරි 10 වෙනිදා කොංගෝ හමුදාපති වික්ටර් ලුන්ඩුලා සහ එක්සත් ජාතීන් ගේ නියෝජිතයන් ඒ පිළිබඳව පරීක්‍ෂන කරන්න ස්ටැන්ලිවිල් නගරයට එනවා. ගිසෙන්ගාට වහාම ලියෝපෝල්ඩ්විල් නගරයට එන ලෙස රජය නියෝග කරනවා. නමුත් ගිසෙන්ගා ඒ නියෝගය ප්‍රතික්‍ෂේප කරලා ලුන්ඩුලා සහ එක්සත් ජාතීන් ගේ නියෝජිතයන් ව අත් අඩංගුවට ගන්න උත්සහ කරනවා.

ජනවාරි 10-16 කාලය පුරාවට කොංගෝ රජයේ හමුදා සහ එක්සත් ජාතීන් ගේ හමුදා ගිසෙන්ගාට හිතවත් හමුදාවන් එක්ක ස්ටැන්ලිවිල් නගරයේ සටන් කරනවා. සටන නිම වෙන්නෙ ගිසෙන්ගා අත් අඩංගුවට පත් වීමෙන්.

ගිසෙන්ගා සිර ගත කෙරෙනවා. ලුමුම්බා පාක්‍ෂිකයන් ගේ  නිදහස් කොංගෝ ජනරජය එතැනින් නිමාවට පත් වෙනවා.

බෙදුම්වාදී රාජ්‍යයන් යටත් කර ගැනීම​


1962 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඇල්බට් කලොන්ජි ට එරෙහිව දකුණු කසායි හි කුමන්ත්‍රනයක් ඇති වෙනවා. කොංගෝ හමුදාව ඔක්තෝබර් 5 වෙනිදා කුමන්ත්‍රනකාරීන්ට සහය පල කරමින් දකුණු කසායි සම්පූර්නයෙන්ම යටත් කර ගන්නවා.

1962 දෙසැම්බර් මාසය වෙද්දි එක්සත් ජාතීන් ගේ හමුදා සහ කටන්ගාව අතර සටන් දරුණු අතට හැරිලා. 1962 අවුරුද්ද අවසන් වෙද්දි එක්සත් ජාතීන් ගේ හමුදා කටන් ගා හමුදා සම්පූර්නයෙන්ම පරාජය කරලා කටන්ගාව කොංගෝ රජයේ භාරයට පත් කරනවා.

1963 ජනවාරි 21 වෙනිදා ෂොම්බේ රොඩීෂියාව හරහා ස්පාඤ්ඤයට පැනලා යනවා. එතැනින් කටන්ගාවේ බෙදුම්වාදය නිමා වෙනවා. කොංගෝව සම්පූර්නයෙන්ම එක්සත් රාජ්‍යයක් වෙනවා.

කොංගෝ ප්‍රජාතන්‍ත්‍රවාදී ජනරජය​


1963 දි සියළු දේශපාලන කණ්ඩායම් අතර සම්මුතියෙන් නව ව්‍යවස්ථාවක් ඇති කර ගන්නවා. මේ ව්‍යවස්ථාවෙන් ජනාධිපති ගෙ බලය වැඩි කරන අතර​, අගමැති ගේ බලය අඩු කෙරෙනවා. ඒ එක්කම කොංගෝව ප්‍රාන්ත 21 කට බෙදලා ඒ ඒ ප්‍රාන්තයට සෑහෙන ස්වාධීනත්වයක් හිමිවන ආකාරයට බලය බෙදනවා.

මේ ව්‍යවස්ථාවෙන් රටේ නම "කොංගෝ ප්‍රජාතන්‍ත්‍රවාදී ජනරජය​" කියල වෙනස් කෙරෙනවා.

කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයේ ධජය​
ෆෙඩරල් ව්‍යවස්ථාවට විරෝධය පාලා ලුමුම්බා වාදීන් පිරිසක් අසල්වැසි කොංගෝ ජනරජයේ (වෙනත් රටක්) "ජාතික විමුක්ති සංවිධානය​" කියල සංවිධානයක් පිහිටුවා ගන්නවා.

අළුත් ව්‍යවස්ථාව හැදුවට පස්සෙ බටහිරයන්ට තව දුරටත් මධ්‍යස්ථ මත ධාරී සිරිල් අඩූලා වැදගත් වෙන්නෙ නෑ. කසවුබු ඔහුව ඉවත් කරල නව අගමැති වශයෙන් ස්පාඤ්ඤයට පලා ගිය මොයිසි ෂොම්බේ නම් කරනවා.

සිම්බා කැරැල්ල​

ෂොම්බේ බලයට පත් වෙන්නෙ 1964 ජූලි 10 වෙනිදා. ඔහු 1965 මාර්තු මාසයේදී මැතිවරණයක් තියන්න සැලසුම් කරනවා.

ඒත් බටහිර හිතවාදී ෂොම්බේ බලයට පත් වීමත් එක්කම නැවතත් කොංගෝවේ කැරලි ඇති වෙනවා.

ප්‍රධාන වශයෙන් කැරලි දෙකක් ඇති වෙනවා. පළමුවැන්න "කිවිලු කැරැල්ල​". එහි නායකත්වය ගන්නෙ ලුමුම්බා පාක්‍ෂිකයෙක් සහ මාඕ වාදියෙක් වන පියරේ මුලේලේ. ඔහුට චීන සහය ලැබෙනවා. කිවිලු දිස්ත්‍රික්කය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ බලය තහවුරු කර ගන්න ඔහුට පුළුවන් වෙනවා.

පියරේ මුලේලේ
වඩා බරපතල දෙවෙනි කැරැල්ල පැන නගින්නෙ ඔරියෙන්ටාල් සහ කිවූ ප්‍රාන්ත වල​. එහි නායකත්වය ගන්නෙ ජාතික විමුක්ති සංවිධානයේ නායක ක්‍රිස්ටෝපර් ග්බෙන්‍.යේ.

ක්‍රිස්ටෝපර් ග්බෙන්‍.යේ
ඔහු ගේ සංවිධානය තමාව හඳුන්වා ගන්නේ "සිම්බා" කියල​. ස්වාහිලි භාෂාවෙන් "සිම්බා" කියන්නෙ සිංහයා. කැරැල්ලේ අනිකුත් නායකයන් වෙන්නෙ ගැස්ටන් සෝමියාලොට් සහ ලෝරන්ට් කබීලා.

මේ කැරැල්ල දැඩි ජාතිකවාදී ස්වරූපයක් ගන්නවා. කැරලිකරුවන් සාම්ප්‍රදායික අප්‍රිකාණු මතවාදීන් වන අතර​, ඔවුන් දැඩි විදේශීය විරෝධී පිළිවෙතක් අනුගමනය කරනවා.

කැරැල්ල පටන් අරන් ටික දවසකින්ම නැගෙනහිර කොංගෝවේ විශාල ප්‍රදේශයක් කැරලි කරුවන් යටතට පත් වෙනවා. 1964 අගෝස්තු මාසය වෙද්දි කැරලි කරුවන් ස්ටැන්ලිවිල් නගරය අල්ලා ගන්නවා. කැරලිකරුවන් සමඟ සටන් බිමට යන සාම්ප්‍රදායික යකැදුරන් නිසා කොංගෝ රජයේ සෙබළු ඔවුන්ට විරුද්ධව සටන් කරන්න බය වෙනවා. ස්ටැන්ලිවිල් නගරයට පහර දෙන්නෙ කැරලි කරුවන් 40 ක පිරිසක්. ඔවුන් නගරයට කඩා වදිද්දි 1500 ක රජයේ හමුදාව සටන් නොකරම පළා යනවා.

සිම්බා කැරලිකරුවන්
කැරලි කරුවන් "කොංගෝ මහජන ජනරජය" නමින් වෙනම රටක් ප්‍රකාශ කරනවා.

කැරලි කරුවන් තමාට යටත් වුන ප්‍රදේශ වල දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් සහ සුදු ජාතිකයන්ට විරුද්ධව දරුණු භීෂනයක් දියත් කරනවා. දහස් ගණනක් ඝාතනය කෙරෙනවා.

අගෝස්තු මාසය අවසන් වෙද්දි 3000 ක පමණ කැරලි කාර හමුදාවක් කසායි ප්‍රාන්තයට කඩා වදිනවා. කසායි ප්‍රාන්තය කැරලි කරුවන් යටතට පත් වුනොත් කොංගෝ රජයේ පාලන ප්‍රදේශ දෙකට කැඩෙන නිසා ෂොම්බේ නැවතත්  විදේශීය කුලී හමුදා කැඳවන්න තීරණය කරනවා.

1964 අගෝස්තු මාසයේදී කොංගෝවේ තත්වය​
 කුලී හමුදාවන් ගෙන් සහය ලබන කොංගෝ රජයේ හමුදා කසායි ප්‍රාන්තයේ දී සිම් බා කැරලි කරුවන් ට දරුණු පරාජයක් ලබා දෙන්න සමත් වෙනවා.

කසායි ප්‍රාන්තයෙන් කැරලි කරුවන් ව පලවා හැරිය පසු රජයේ හමුදා කිවූ ප්‍රාන්තයේ අගනුවර වන ඇල්බට්විල් නගරය අල්ලා ගන්නවා. ඇල්බට්විල් නගරය අහිමි වීමෙන් කැරලිකරුවන්ට ටැන්සානියාවේ සිට එන යුධ ආධාර අහිමි වෙන නිසා ඔවුන් ගේ තත්වය නරක අතට හැරෙනවා.

කැරලි කරුවන් පසු බහිද්දි ෂොම්බේ ගේ කුලී හමුදාවන් ප්‍රතිභීෂනයක් දියත් කරනවා. දහස් ගණන් මරා දැමෙනවා. 

මරා දැමුණු කැරලි කරුවන්
1964 නොවැම්බර් මාසය වෙද්දි කැරලි හමුදාව ස්ටැන්ලිවිල් නගරයට කොටු කරන්න රජයේ හමුදා සමත් වෙනවා. ඔවුන් සුදු ජාතිකයන් 1800 ක් ප්‍රාන ඇපකරුවන් විදිහට රඳවා ගන්නවා.

ප්‍රාන ඇපකරුවන් මුදවා ගන්න ඇමරිකානු ගුවන් යානා වලින් බෙල්ජියම් පැරෂුට් සෙබළු ස්ටැන්ලිවිල් නගරයට ගොඩ බසිනවා. ඔවුන් කැරලි කරුවන් විනාශ කරලා ප්‍රාන ඇපකරුවන් මුදවා ගන්න සමත් වෙනවා. නමුත් ප්‍රහාරයෙන් ස්වදේශිකයන් 1000 ක් පමණ මිය යනවා.

ප්‍රහාරයට සහභාගී වුනු බෙල්ජියම් සෙබළු
මේ ප්‍රහාරයෙන් පස්සෙ සිම්බා කැරලිකරුවන් ගෙ බලය සම්පූර්නයෙන්ම බිඳ වැටෙනවා. ඔවුන් කොංගෝවේ නැගෙනහිර දේශසීමාව ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ කීපයකට සීමා වෙනවා. කැරලි නායකයන් රටෙන් පලා ගිහින් විදේශ ගතව කැරල්ල මෙහෙයවනවා.

කිවුලු කැරැල්ලත් ඉක්මනින්ම මැඩ පවත්වන්න රජයේ හමුදාවන් සමත් වෙනවා. මුලේලේ රටෙන් පලා යනවා.

1965 අප්‍රේල් මාසයේදී චේ ගුවාරා සහ කියුබානු ගරිල්ලා සෙබළු පිරිසක් කැරලිකරුවන්ට උදව් කරන්න කොංගෝවට එනවා. නමුත් ඒ වෙද්දි කැරලි කරුවන් ගේ බලය සම්පූර්නයෙන්ම බිඳ වැටිලා අවසානයි. මාස කීපයක අසාර්ථක උත්සහයකින් පස්සෙ චේ සහ කියුබානුවන් ආපසු යනවා.

චේ කොංගෝවේ

 මැතිවරණය සහ මොබුටු බලයට පත්වීම​


1965 මාර්තු මාසයේ පවත්වන මැතිවරණයෙන් ෂොම්බේ ගේ කොංගෝ ජාතික සංගමය ආසන 167 න් 38 ක් ජයගෙන වැඩිම ආසන ගණනක් දිනා ගන්න පක්‍ෂය බවට පත් වෙනවා. නමුත් පාර්ලිමේන්තුවේ බහුතර සහය ඔහුට ලැබෙන්නෙ නෑ. පාර්ලිමේන්තු බලය කුඩා ප්‍රාදේශීය පක්‍ෂ ගණනාවක් අතරේ බෙදී යනවා. ෆෙඩරල් මොඩලයේ අසාර්ථක භාවය තහවුරු වෙනවා.

කසවුබු අගමැති ධූරය ෂොම්බේ ට නොදී එවරිස්ටේ කිම්බාට ලබා දෙනවා. නමුත් ඔහුටත් පාර්ලිමේන්තුවේ බහුතරය නෑ. ඒකෙන් නැවතත් පාර්ලිමේන්තුව අර්බුධයට යනවා.

නොවැම්බර් 25 වෙනිදා මොබුටු නැවතත් බලය අල්ලා ගන්නවා. ඔහු කසවුබු සහ කිම්බා බලයෙන් පහ කරලා සියළුම බලය තමා වෙත පවරා ගන්නවා. අවුරුදු පහකින් නැවතත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ දේශපාලන ස්ථාවරත්වය ඇති කරන්න ඔහු පොරොන්දු වෙනවා.

කොංගෝවේ නැවතත් මැතිවරණයක් පැවැත්වෙන්නෙ 2006 දි.

පසු කතාව​


මොබුටු නැවතත් කොංගෝව මධ්‍යගත ජාතිකවාදයක් ඔස්සේ ගොඩ නංවනවා. ප්‍රාන්ත ගණන අඩු කරලා ඒවාට ලැබෙන බලතල අඩු කරනවා. "අප්‍රිකාණු කරන" වැඩ සටහනක් දියත් කරනවා. ඒ අනුව රටේ නම "සයරේ" ලෙස වෙනස් කරනවා. සියළුම ප්‍රධාන නගරවලට අප්‍රිකාණු නම් ලබා දෙනවා. ඒ අනුව ලියෝපෝල්ඩ්විල් නගරය කින්‍ශාෂා ලෙසත්, ස්ටැන්ලිවිල් නගරය කිසන්ගානි ලෙසත්, එළිසබෙත්විල් නගරය ලුබුම්බාෂි ලෙසත් නම් කෙරෙනවා.

සයරේ ධජය​
නමුත් මොබුටු ගේ පාලනය අන්ත දූෂිත සහ දැඩි මර්ධනකාරී එකක්. ඔහු තම පවුලේ සාමාජිකයන් සහ හිතවතුන්ට රටේ ජාතික ධන කොල්ල කන්න ඉඩ දෙනවා. බටහිර රටවල් මොබුටු ට සහය දෙමින් කොංගෝවේ සොබාවික සම්පත් කොල්ලය දිගටම සිදු කරනවා.

ලුමුම්බා මරණයෙන් පස්සෙ අප්‍රිකාවේ ජාතික වීරයෙක් බවට පත් වෙනවා. අප්‍රිකාවේ යටත් විජිතවාදයට එරෙහි සටනේ සංකේතය වෙන්නෙ ලුමුම්බා. සෝවියට් දේශයේ මිත්‍රත්ව සරසවිය ඔහු නමින් නම් කෙරෙනවා.

මොබුටු දැඩි ඒකාධිපති පාලනයක් ගෙනියනවා. 1997 දී ලෝරන්ට් කබීලා ගේ කැරලි හමුදාව කොංගෝවේ බලය අල්ලා ගන්නවා. ඔහු මොරොක්කෝවට පලා යනවා. 1997 සැප්තැම්බර් 7 වෙනිදා ගුද මාර්ගයේ පිළිකාවකින් මිය යනවා.

කසවුබු බලයෙන් පහ කෙරුණු පසු දේශපාලනයෙන් සමු ගන්නවා. 1969 දී ඔහු තමාගේ ගොවිපොළේ දී මිය යනවා.

ෂොම්බේ මොබුටු ගේ බලය පැහැර ගැනීමෙන් පස්සේ නැවතත් ස්පාඤ්ඤයට පලා යනවා. මොබුටු ඔහුට මරණ දඬුවම නියම කරනවා. 1967 දී ඔහු ගමන් කළ ගුවන් යානය පැහැරගෙන ඇල්ජීරියාවට ගෙනියනවා. එහිදී ඔහු සිරගත කෙරෙනවා. 1969 දී ඔහු හෘදයාබාධයකින් මිය යනවා.

ගිසෙන්ගා මොබුටු බලයට පත් වීමත් සමඟම නිදහස් කෙරෙනවා. ඔහු සෝවියට් දේශයේ පදිංචියට යනවා. රටවල් ගණනාවක ජීවත් වෙන ගිසෙන්ගා 1993 දී නැවත කොංගෝවට ඇවිත් ලුමුම්බා වාදී දේශපාලන පක්‍ෂයක් හදනවා. 2006 සිට 2008 දක්වා කොංගෝවේ අගමැති ධූරයත් දරනවා. දේශපාලනයෙන් විශ්‍රාම යන ඔහු කොංගෝවේ ජාතික වීරයෙක් වශයෙන් නම් කෙරෙනවා.

අඩූලා ෂොම් බේ අගමැති වීමත් සමඟම රටින් පිටවෙනවා. මොබුටු බලය ලබා ගැනීමත් එක්කම නැවත කොංගෝවට ඇවිත් තානාපති ධූරයක් සහ ඇමති ධූරයක් දරනවා.1978 දී ඔහු මිය යනවා.

මුලේලේ රටෙන් පලා ගියත් මොබුටු බලය ලබා ගැනීමෙන් පසු ඔහුගේ ආරාධනයෙන් නැවතත් කොංගෝවට එනවා. එහිදී ඔහුව ඇස් උගුල්ලලා, අත් පා සහ ලිංගේන්.ද්‍රිය කපා දමලා මරා දැමෙනවා. ඔහුගේ සිරුර කොංගෝ නදියට විසි කරනවා.

ග්බෙන්.යේ උගන්ඩාවට පලා යනවා. මොබුටු බලයෙන් පහ වීමත් සමඟම නැවත කොංගෝවට එන ඔහු 2015 දී මිය යනවා.

කොංගෝව මොබුටු ගේ පාලනය අතරතුරත් ඉන් පසුවත් දුප්පත් රටක් විදිහට පවතිනවා. දිගින් දිගටම රටේ කැරලි සහ යුද්ධ ඇති වෙනවා. 1998 - 2003 දෙවෙනි කොංගෝ යුද්ධයෙන් මිලියන 5 ක් මිය යනවා.

අදටත් කොංගෝවේ පතල් කර්මාන්තය පාලනය කරන්නෙ විදේශීය සමාගම්.